Στο κρίσιμο ερώτημα «πού ακριβώς βρίσκεται σήμερα ο ελληνικός κινηματογράφος;» η απάντηση είναι: στο ίδιο σημείο όπου βρίσκεται το ελληνικό ποδόσφαιρο – μια επίχρυση μετριότητα. Ολοι γιούργια στην άμυνα και ο Θεός βοηθός για την αντεπίθεση. Μπας και μπει κάνα γκολ. Γιατί μόνο έτσι μερικές φορές μπορεί όντως να μπει. Οπως «κούφιο» – σε αποτέλεσμα για το μέλλον του – ήταν το πυροτέχνημα της επιτυχίας τού Euro 2004 στο ποδόσφαιρο, το ίδιο «κούφιες» φαίνεται να είναι οι εκλάμψεις εμπορικότητας του ελληνικού κινηματογράφου της τελευταίας επταετίας. Προσοχή! Η λέξη «πυροτέχνημα» δεν αναφέρεται στις ίδιες τις ταινίες, αλλά στην ανάπτυξη που υποτίθεται ότι σήμαναν γενικότερα για την ελληνική κινηματογραφία.
Τα γκολ
Το πρώτο γκολ στα πιο πρόσφατα πυροτεχνήματα του ελληνικού κινηματογράφου το έβαλε το «Safe sex» πριν από επτά χρόνια. Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου έκλεισε την πόρτα στους Ρέππα – Παπαθανασίου αλλά εκείνοι πέτυχαν, επιμένοντας ότι αυτό που έλειπε από τον κόσμο ήταν η σεξοκωμωδία. Το «Safe sex» έκανε τον κόσμο να γελάσει μεταφέροντας τον τηλε-χαβαλέ του καναπέ στα καθίσματα των κινηματογραφικών αιθουσών. Μόνο που κάποιοι τότε έκαναν το λάθος να πιστέψουν ότι όντως άνοιξε νέους διαδρόμους στο μίζερο ελληνικό κινηματογραφικό τοπίο. Ετρεξαν λοιπόν να το μιμηθούν σαν αρπακτικά. Και έφαγαν τα μούτρα τους. Ο Στράτος Τζίτζης με το «Η αγάπη είναι ελέφαντας», ο Δημήτρης Γιατζουτζάκης με το «Ροζ ολοταχώς», ο Νίκος Ζερβός με τα «Βίτσια γυναικών».
Το δεύτερο γκολ μπήκε από την «ΠΟΛΙΤΙΚΗ κουζίνα». Ευπρόσωπη παραγωγή, σαν τις δεκάδες που βλέπουμε ετησίως από το εξωτερικό. Καλός ήχος (πρωτοτυπία), ιλουστρασιόν φωτογραφία, συμπαθητική μουσική και θέμα που αφορούσε τη μισή ελληνική κοινωνία. Δεν θα γυριζόταν όμως ποτέ στη μορφή που την είδαμε αν δεν είχε αναλάβει δράση η αυστραλέζικη Village Roadshow, που αρχικώς ούτε το όνομα του Τάσου Μπουλμέτη δεν είχε βάλει στην αφίσα της ταινίας.
Τρίτος σκόρερ ο βετεράνος Παντελής Βούλγαρης με τις συμπαθέστατες «Νύφες», που παρ’ ολίγον να γίνουν γιαγιάδες ώσπου να ολοκληρωθεί η ταινία: έξι χρόνια χρειάστηκαν! Δόξα τω Θεώ να λέμε που βρέθηκε και η ομπρέλα προστασίας της Kappa Productions του Μάρτιν Σκορσέζε. Εβαλε τάξη στο χάος. Και πάλι ξένοι στη μέση.
Και η τελική γκολάρα μπήκε από την περυσινή «Λούφα και παραλλαγή», το Νο. 2 του Νίκου Περάκη, που απέδειξε μια και καλή ότι το μυστικό της εμπορικής επιτυχίας δεν είναι η ποιότητα της ταινίας αλλά το σωστό μάρκετινγκ.
Ρεκλαματζήδες
Πού βρισκόμαστε σήμερα; Ως μέσο ψυχαγωγίας ο εμπορικών προδιαγραφών ελληνικός κινηματογράφος στην πλειονότητά του βρίσκεται πλέον πλήρως υποδουλωμένος στη λογική της τηλεόρασης, με την οποία έχει ξεκινήσει ένα ασταμάτητο αλισβερίσι. Λίγο να διαβάσεις από τις υποθέσεις ταινιών όπως οι «Straight story»,«5 λεπτά ακόμα» και «Ιλουστρασιόν», νιώθεις ότι θα δεις πιλότο μελλοντικού τηλεοπτικού σίριαλ.
Το «Safe sex» πέτυχε γιατί μετέφερε στη μεγάλη οθόνη τις σαχλαμαρίτσες της μικρής, αλλά και τούμπαλιν, αφού μετά έγινε ομότιτλη σειρά. Ο Περάκης πέτυχε γιατί πάτησε στη σταθερή αξία της δικής του στρατιωτικής κωμωδίας «Λούφα και παραλλαγή» προσθέτοντας, απλώς, περισσότερο σεξαπίλ. Και αυτή η ταινία σειρά έγινε. Αρα η εξέλιξη του Περάκη ως δημιουργού από το 1984 ως το 2006 ήταν από τη μία «Λούφα» στην… άλλη.
Αυτό λοιπόν είναι το σκηνικό του σύγχρονου εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου; Ταλαντούχοι και άξιοι σκηνοθέτες της διαφήμισης (Περάκης, Μπουλμέτης, Γιώργος Τσεμπερόπουλος, Γιώργος Πανουσόπουλος, Κώστας Καπάκας, Γιώργος Λάνθιμος) να αποσκοπούν στην ασφάλεια της χρυσής κινηματογραφικής μετριότητας; Πού βρίσκονται οι Τσιφόροι και οι Πρετεντέρηδες και οι Σακελλάριοι, οι οποίοι με τα σενάριά τους έσπαζαν κόκαλα – γι’ αυτό και οι ατάκες τους παραμένουν ακόμη και σήμερα ζωντανές; Ποιαν ατάκα θυμόμαστε από ελληνική κινηματογραφική κωμωδία των τελευταίων 20 χρόνων; Το «Σού-λα!» από την πρώτη «Λούφα»; Και εδώ η τηλεόραση έχει το προβάδισμα: οι ατάκες από τη σειρά «Στο παρά πέντε» συζητιούνται από παιδιά του Δημοτικού ως και γιαγιάδες…
Ασφαλώς υπάρχουν οι εξαιρέσεις. Λόγω παρελθόντος, το όνομα του Βούλγαρη είναι αρκετά βαρύ ώστε να στηρίξει μια ταινία με σκηνοθετική ταυτότητα. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος παραμένει στον κόσμο του αλλά οι ταινίες του κινούν πάντα την περιέργεια (επανέρχεται σε λίγο καιρό με το μιούζικαλ «Πεθαίνοντας στην Αθήνα»). Και ο μόνος σκηνοθέτης-auteur (= δημιουργός) σε παγκόσμια κλίμακα παραμένει ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, το όνομα του οποίου μπορεί να ανοίξει παντού πόρτες.
Ή τουλάχιστον έως σήμερα, γιατί, όπως φημολογείται, ακόμη και αυτός αντιμετωπίζει πλέον πρόβλημα με τους – ξένους – χρηματοδότες του.
Το μεγάλο πρόβλημα το έχουν οι νεότεροι σκηνοθέτες που δεν παίζουν στην αρένα της τηλεόρασης και ως σύγχρονοι Δον Κιχώτες κινούνται στις παρυφές της ελληνικής κινηματογραφίας, μόνοι και αβοήθητοι.
Ο Γιάννης Οικονομίδης, ο Γιάννης Φάγκρας, ο Νίκος Γραμματικός, ο Κωνσταντίνος Γιάνναρης και πολλοί άλλοι περιμένουν από μόνους και αβοήθητους παραγωγούς να κάνουν τη λάντζα για να μπορέσουν να εκφρασθούν ελεύθερα. Ως πότε θα μπορέσουν να αντέξουν τον ανταγωνισμό της τηλε-λογικής; Αναρωτιέται κανείς αν τελικά θα απορροφηθούν από το παιχνίδι της τηλεόρασης ή θα εξαφανισθούν. Ο Οικονομίδης πάντως παλεύει ακόμη να διανείμει την ταινία του «Η ψυχή στο στόμα».
Χωρίς άξονα
Το ζήτημα είναι ότι οι επιτυχίες της τελευταίας επταετίας είναι εφήμερες γιατί στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ένας σοβαρός εμπορικός άξονας για παραγωγή έργου. Σκεφτόμαστε πότε είναι ο κατάλληλος χρόνος για να γυριστεί μια ταινία, αναζητούμε τη σωστή τακτική για την προώθησή της και σταυρώνουμε τα δάχτυλά μας. Δεν έχουμε όμως την υποδομή για να στηρίξουμε μια νοικοκυρεμένη βιοτεχνία με διάρκεια και με την προοπτική να γίνει κάποτε βιομηχανία. Αν δεν υπήρχαν κάποιοι ξένοι, τα δύο από τα τέσσερα γκολ που λέγαμε στην αρχή δεν θα είχαν μπει και ο ελληνικός κινηματογράφος αγρόν θα ηγόραζε.
Η ειρωνεία είναι ότι αγρόν όντως προσπαθεί να αγοράσει αυτή την εποχή το Κέντρο Κινηματογράφου, το οποίο αναζητεί «μόνιμη κατοικία» σε νέο οικόπεδο όπου θα κτισθεί κτίριο κόστους πολλών εκατομμυρίων ευρώ (τόσα χρόνια στο νοίκι, βλέπετε…). Πολυτέλεια για μια τελειωμένη υπόθεση όπως είναι το Κέντρο στη σημερινή μορφή του. Η αλλαγή που χρειάζεται δεν αφορά ούτε το κτίριο ούτε καν τα πρόσωπα – αλλά τη νοοτροπία και τη στρατηγική.
Οσο για την περίφημη ιδιωτική πρωτοβουλία που έρχεται τάχα μου να σώσει την κατάσταση, η αλήθεια είναι ότι η μόνη πραγματική κινηματογραφική επένδυση που γίνεται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα αφορά τις αίθουσες. Οι διανομείς έχουν μετατραπεί σε εργολάβους και μεσίτες αγοράζοντας οικόπεδα και κτίζοντας πολυκινηματογράφους. Επομένως ο ελληνικός κινηματογράφος ορίζεται από το τρίγωνο Odeon, Ster, Village.
Η προώθηση και η σωστή διαφήμιση πάντως είναι πλέον το άλφα και το ωμέγα της ελληνικής παραγωγής, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις περισσότερες ταινίες του Χόλιγουντ. Η ειδοποιός διαφορά είναι ότι το μάρκετινγκ του Χόλιγουντ στοχεύει και εκτός ΗΠΑ, την ώρα που το ελληνικό σινεμά παραμένει θλιβερά εντός ελληνικών συνόρων και συγκρινόμενο με το ξένο μοιάζει με κακό ανέκδοτο, όπως ακριβώς συμβαίνει με το ελληνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου συγκρινόμενο με του εξωτερικού.
Η «Λούφα» στην TV
* Την Πέμπτη 28 Σεπτεμβρίου έκαναν την πρεμιέρα τους στη ΝΕΤ τα πρώτα δύο επεισόδια της τηλεοπτικής παραλλαγής της «Λούφας και παραλλαγής».
* Η σειρά σκηνοθετείται από τον Νίκο Περάκη και τον Γιώργο Κορδέλλα και εκτός άλλων πρωταγωνιστούν οι Γιάννης Τσιμιτσέλης, Γιώργος Σεϊταρίδης, Ορφέας Αυγουστίδης, Βασίλης Χαραλαμπόπουλος και Βίκυ Καγιά, που έπαιξαν στη δεύτερη κινηματογραφική «Λούφα».
* Το τηλεοπτικό σχέδιο βρισκόταν στα πλάνα του Περάκη εδώ και περίπου μία 15ετία, αλλά ως την επιτυχία των «Σειρήνων στο Αιγαίο» είχε παραμείνει στα συρτάρια των καναλιών όπου το είχε παραδώσει.
* Η σειρά θα αποτελείται από 30 επεισόδια με την προοπτική να αυξηθούν αν η τηλε-Λούφα αρέσει στο κοινό.
* Το κόστος κάθε επεισοδίου υπολογίζεται περί τις 115.000 ως 120.000 ευρώ.
* Το ιστορικό πλαίσιο των πρώτων επεισοδίων θα είναι το ίδιο με την πρώτη κινηματογραφική «Λούφα». Αργότερα η σειρά θα «μεταφερθεί» σε πιο σύγχρονες εποχές.
* Την ημέρα της πρεμιέρας των δύο πρώτων επεισοδίων η «Λούφα και παραλλαγή» βρέθηκε στην τρίτη θέση του τοπ 10 της τηλεθέασης, με ποσοστό 20,5 % (809.000 τηλεθεατές).
* Στο τοπ 20 τηλεθέασης της εβδομάδας 25/9 – 1/10 η σειρά κατέκτησε την 20ή θέση (στοιχεία AGB).
Λουφάροντας την επιτυχία
Η περυσινή επιτυχία της ταινίας «Λούφα και παραλλαγή: Σειρήνες στο Αιγαίο» αποτελεί πλέον μοντέλο προς μίμηση, όχι τόσο στη θεματολογία του αλλά στον τρόπο προώθησης του προϊόντος. Αν στα Κρατικά Βραβεία Ποιότητας υπήρχε το βραβείο καλύτερης διαφήμισης, θα έπρεπε χωρίς δεύτερη κουβέντα να το κερδίσει η Odeon. Βεβαίως οι μιμητές θα πρέπει να θυμούνται ότι η δεύτερη «Λούφα» είχε στήριγμα την πρώτη.
1. Τραγούδι. Στην εποχή του βιντεοκλίπ, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία μιας ταινίας είναι το συνοδευτικό κομμάτι που θα συνδυάζεται αμέσως μαζί της. Κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό η δεύτερη «Λούφα» οφείλει την επιτυχία της στο «Πάνω στην τρέλα μου», που δονούσε τα κλαμπ και τα ορθάδικα από τον περυσινό Ιούνιο. Το «Safe sex» όμως έχει και εδώ την πρωτιά, με το ριμέικ τού «Mille bacci» από τον Δάντη.
2. Ασταμάτητη τηλεοπτική διαφήμιση. Ο καταιγισμός από teaser (δυο-τρεις σκηνές, για τσίγκλισμα του θεατή) και τρέιλερ της δεύτερης «Λούφας» είχε αρχίσει μήνες πριν από την πρεμιέρα της ταινίας στις αίθουσες, με αποτέλεσμα να γίνει «ένα» με τους μελλοντικούς πελάτες πάσης ηλικίας στις αίθουσες. Αποτέλεσμα: για πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, μια ταινία έκανε 32.000 εισιτήρια την πρώτη ημέρα(!) προβολής της. Τιγκάρισε ένα «Γεώργιος Καραϊσκάκης».
3. Πρόσωπα στιλπνά, όμορφα, νέα και τηλεοπτικά. Τσιμιτσέλης, Αυγουστίδης, Καγιά. Ο Λάκης Λαζόπουλος με το «Ρ20» και ο Αντώνης Καφετζόπουλος με το «Η γυναίκα είναι… σκληρός άνθρωπος» αποδείχθηκαν «κουρασμένες» τηλε-προσωπικότητες – γι’ αυτό και οι ταινίες τους απέτυχαν.
4. Αναγνωρίσιμο θέμα, όπως οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, συνδυασμένο με λαβ στόρι. Στην «ΠΟΛΙΤΙΚΗ κουζίνα», η απέλαση των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη τη δεκαετία του ’60 συνδυάστηκε επιτυχημένα με ένα Αρλεκιν μελό. Στη «Λούφα και παραλλαγή: Σειρήνες στο Αιγαίο», η κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις (βλ. Ιμια) συνδυάστηκε με την εκπάγλου καλλονής Βίκυ Καγιά.
5. Πιασάρικος τίτλος-ατάκα. Αιθουσάρχης της Αθήνας είχε προβλέψει ότι οι «Νύφες» θα έκαναν επιτυχία γιατί «ο τίτλος πιάνει τη γυναίκα». Από την πλευρά του ο ίδιος ο Περάκης είχε πει: «Λίγες μέρες πριν βγουν οι “Σειρήνες στο Αιγαίο” στις αίθουσες, κάνω – για τελευταία ελπίζω φορά – τη διευκρίνιση ότι ο υπέρτιτλος “Λούφα και παραλλαγή” προσετέθη στον τίτλο μόνο προς αποφυγή τού “από τον σκηνοθέτη των μεγάλων επιτυχιών…“». Αλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Κανείς δεν ανέφερε ποτέ την ταινία «Σειρήνες στο Αιγαίο». Ολοι για «Λούφα» μιλούσαν. Πανέξυπνη κίνηση.
6. Σεξ – απαραίτητο στοιχείο για την εμπορική απήχηση της ταινίας. Αν δεν δείξεις μπουτάκι ή λίγο από στήθος, οι πιθανότητές σου για επιτυχία αυτομάτως μειώνονται. Στο ίδιο μοντέλο ήδη κινούνται πολλές ταινίες της εφετινής σοδειάς. Το «Straight story», π.χ., έχει ήδη εξασφαλίσει εισιτήρια με το teaser «Στέλιο, φύγε, κρατάω μαχαίρι», δηλαδή την γκέι παραλλαγή τού «Στέλλα, φύγε, κρατάω μαχαίρι» από την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη. Οπότε καταλαβαίνετε…
7. Blog ή site στο Διαδίκτυο. Χωρίς ιστοσελίδα την εποχή της ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας, είναι σαν να περπατάς ξυπόλυτος στ’ αγκάθια. Συνεπώς όλες οι ταινίες που υπολογίζουν στα πολλά εισιτήρια είναι απαραίτητο να έχουν ιστοσελίδα.
8. Πυροβολισμός του Τύπου με ασήμαντες «ειδήσεις» έτσι ώστε, και δουλειά να μην έχει, σε δουλειά να βρίσκεται. Παράδειγμα: η Village Productions (που χρηματοδότησε την «ΠΟΛΙΤΙΚΗ Κουζίνα») δηλώνει περήφανα ότι ο Σάκης Ρουβάς θα παίξει σε ταινία της. Πολύ ωραία. Ποια ταινία; Μετά βίας μαθαίνουμε τον τίτλο: «Alter ego». Ποιος θα γυρίσει την ταινία; Θα ενημερώσουμε αργότερα. Τι θα πραγματεύεται η ταινία; Θα ενημερώσουμε αργότερα. Αργότερα έρχεται όντως η «ενημέρωση». Ο τάδε σκηνοθέτης θα γυρίσει το… τρέιλερ του «Alter ego»! Η είδηση είναι ποιος θα γυρίσει το τρέιλερ;
