Ανιχνεύοντας τα πρόσωπα του φασισμού

Με αφορμή τη συμπλήρωση 70 χρόνων από τη «Νύχτα των Κρυστάλλων» κατά τη διάρκεια της οποίας σε Γερμανία και Αυστρία πραγματοποιήθηκε μαζικό πογκρόμ με στόχο τους Εβραίους, το εφετινό φεστιβάλ ντοκυμαντέρ «Εικόνες του 21ου αιώνα» (7-16 Μαρτίου) επέλεξε τον φασισμό ως βασικό άξονά του. Ερευνά τις σύγχρονες εκφάνσεις και αποκαλύπτει τις πολλαπλές όψεις μιας ιδεολογίας που γεννήθηκε στην Ιταλία τη δεκαετία του 1920 και, παρ΄ ότι τυπικά σταμάτησε να υφίσταται ως πολιτικό σύστημα μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δεν έπαψε ποτέ να κυοφορείται στα σπλάχνα της ανθρώπινης φύσης.

Το αφιέρωμα «Τα πρόσωπα του φασισμού» απαρτίζεται από 14 ταινίες ανάμεσα στις οποίες οι: «Κάτω από την κουκούλα: Ενα ταξίδι στον κόσμο των βασανιστηρίων» του χιλιανού σκηνοθέτη (πρώην δημοσιογράφου) Πατρίκ Ενρίκες, που σκιαγραφεί τη μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 παγκόσμια τάξη πραγμάτων όπου ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας λειτουργεί ως βολικό πρόσχημα για την καταστρατήγηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μια διαφορετική πτυχή του ιδίου θέματος στην «Επιχείρηση γυρισμός» του Ρίτσαρντ Ρόμπινς, μας μεταφέρει τις εμπειρίες των αμερικανών στρατιωτών σε μέτωπα όπως αυτά του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Ο ισραηλινός πολιτικός ακτιβιστής Εζρα Νάουι πρωταγωνιστεί ως «Πολίτης Νάουι» του Νισίμ Μοσέκ, ντοκυμαντέρ που αναφέρεται στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων στη Νότια Χεβρώνα, ενώ στο «Τρεις φορές χωρισμένη» της Ιμπτισαμ Μαράνα μαθαίνουμε για τη διαφορετική, άνιση μάχη μιας Παλαιστίνιας: ο σύζυγός της τη χώρισε ερήμην της και το ισλαμικό δικαστήριο τής απαγόρευσε να επικοινωνεί με τα παιδιά της αφαιρώντας κάθε περιουσιακό στοιχείο της.

Οι «Εικόνες του 21ου αιώνα» έχουν διατηρήσει ανέπαφα τα περισσότερα τμήματά τους: «Ανθρώπινα δικαιώματα» (13 ταινίες που εστιάζουν στην καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων), «Βλέμμα στην Ασία» (οκτώ ασιατικές παραγωγές), «Οψεις του κόσμου» (18 ταινίες), «Η καταγραφή της μνήμης» (πέντε ταινίες), «Πορτρέταανθρώπινες διαδρομές» (14 ταινίες), «Μικρές αφηγήσεις» (21 Ταινίες), «Μουσική» (επτά ταινίες ανάμεσα στις οποίες και το ντοκυμαντέρ για την Πάτι Σμιθ που έκανε αίσθηση στο τελευταίο Φεστιβάλ Βερολίνου) και «Κοινωνία- περιβάλλον» (15 ταινίες οικολογικού χαρακτήρα).

Σε ό,τι αφορά τα ελληνικά ντοκυμαντέρ, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους κατατάσσονται σε διάφορα τμήματα του φεστιβάλ. Ενδεικτικά το «Ανατολικά του ύπνου μου» της Αννας Κεσίσογλου εντάσσεται στις «Οψεις του κόσμου», το «Εtel Αdnan, εξόριστες λέξεις» της Βουβούλα Σκούρα στο τμήμα «Πορτρέτα- Ανθρώπινες διαδρομές», τα «Πουλιά στο βάλτο» της Αλίντας Δημητρίου στις «Καταγραφές της μνήμης» και η «Πρώτη μου φορά» της Μαρίας Λεωνίδα στις «Μικρές αφηγήσεις». Οπως πάντα, δύο ενότητες αφορούν αποκλειστικώς ελληνικές δουλειές: το «Ελληνικό πανόραμα» (15 ταινίες) και η «Ελληνική τηλεόραση» (εννέα ταινίες).

Το φεστιβάλ θα φιλοξενηθεί στις αίθουσες Ολύμπιον και Παύλος Ζάννας (πλατεία Αριστοτέλους), και «Τζον Κασσαβέτης», «Φρίντα Λιάππα», Σταύρος Τρονές» και «Τώνια Μαρκετάκη» στην προβλήτα του λιμανιού.

Τιμώμενα πρόσωπα και εκθέσεις φωτογραφίας

O πως κάθε χρόνο, έτσι και εφέτος οι «Εικόνες» φωτίζουν το έργο διακεκριμένων δημιουργών στον χώρο του ντοκυμαντέρ. Από ελληνικής πλευράς τιμάται εφέτος ο Σωτήρης Δανέζης, ο οποίος από το 2003 με τη μηνιαία σειρά τηλεοπτικών ντοκυμαντέρ «Εμπόλεμη ζώνη» μεταφέρει τους τηλεθεατές του Μega στα πιο θερμά σημεία του πλανήτη μέσα από γνωστές ή λιγότερο γνωστές ιστορίες. Το αφιέρωμα περιλαμβάνει δέκα χαρακτηριστικές ταινίες της «Ζώνης», ενώ ο ίδιος ο Δανέζης θα συμμετάσχει στο εργαστήριο «Επικίνδυνες αποστολές- Guerilla Filmmaking» όπου θα παρουσιάσει τη στρατηγική του δημοσιογράφου για να φέρει εις πέρας δύσκολα θέματα. Επίσης το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης θα φιλοξενήσει την έκθεση φωτογραφίας του Δανέζη «Ενα δευτερόλεπτο σιωπής».

Ακολουθώντας την παράδοση των κορυφαίων ντοκυμαντεριστών Φρέντερικ Γουάιζμαν και Ρίτσαρντ Λίκοκ, οι Αμερικανοί Τζο Μπέρλιντζερ και Μπρους Σινόφσκι, ιδρυτές της ανεξάρτητης εταιρείας «Δημιουργική σκέψη» («Creative thinking»), ήρθαν στο προσκήνιο στις αρχές της δεκαετίας του 1990 με το «Βrothers keeper» το οποίο, με αφετηρία μια υπόθεση φόνου, εξερευνά τον κοινωνικό περίγυρο του χώρου του εγκλήματος αλλά και των προκαταλήψεων που το συνοδεύουν.

Το φεστιβάλ, τέλος, ετοίμασε ένα αφιέρωμα οκτώ ταινιών στον φινλανδό ντοκυμαντερίστα Αρτο Χάλονεν , ενώ οκτώ είναι και τα ντοκυμαντέρ από τον Καναδά που προβάλλονται με αφορμή την πρόσφατη άνοδό τους. Ιδιαίτερη μνεία επίσης θα πρέπει να γίνει και στην έκθεση φωτογραφίας «Ανασυγκροτώντας το Αφγανιστάν» που θα φιλοξενηθεί στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.