Ολοι οι αμερικανοί ηθοποιοί των οποίων το όνομα έχει αποτυπωθεί με μεγάλα, πολύ μεγάλα γράμματα έχουν ταυτιστεί με τον χαρακτήρα και την εικόνα ενός και μοναδικού ρόλου τους. Εκείνοι τρέχουν, φεύγουν, προσπαθούν να αλλάξουν αλλά… τίποτα. Είναι στοιχειωμένοι από τον ρόλο τους. Τι είναι ο θηριώδης Μάρλον; Φυσικά ο Κοβάλσκι του «Λεωφορείου ο Πόθος». Τι είναι η Μέριλιν; «Μερικοί το προτιμούν καυτό». Ποιος ήταν ο Τζέιμς Ντιν; Ενας «Επαναστάτης χωρίς αιτία». Τι είναι η Μέριλ Στριπ; «Η εκλογή της Σόφι». Πού παραπέμπει το όνομα Ρόμπερτ Ντε Νίρο; Στον «Ταξιτζή». Ευχή και κατάρα, ευλογία και τραγωδία μαζί. Για να αποφύγει η θεά Γκρέτα το φάντασμα της «Κυρίας με τις καμέλιες» αποσύρθηκε από τα εγκόσμια προσπαθώντας να θάψει το όνομά της στη λήθη των εκατομμυρίων προσκυνητών της. Είναι και αυτός ένας τρόπος να συντηρείς τη μυθολογία σου.
Η Τζέσι Φίλις Λανγκ στοιχειώθηκε από το φάντασμα της Φράνσις Φάρμερ (1914-1970). Οι θεοί του Χόλιγουντ την έπλασαν για ρόλο Σταχτοπούτας. Της πιο λαχταριστής Σταχτοπούτας της κινηματογραφικής υφηλίου. Η Φράνσις διαφώνησε. Πίστεψε πως της ταίριαζε η πασιονάρια και στα 56 της χρόνια το αλκοόλ, τα ηλεκτροσόκ, η εγκατάλειψη, οι αλλεπάλληλες ερωτικές απογοητεύσεις από μια χούφτα διανοουμένους της αριστερής όχθης και το μίσος για τις show business της στέρησαν και την τελευταία ανάσα.
Καμιά δεκαριά χρόνια μετά την τελευταία πνοή της Σταχτοπούτας, που ούτε Σταχτοπούτα αλλά ούτε και πασιονάρια πρόλαβε να γίνει, ένας «ανώνυμος» σκηνοθέτης με το όνομα Γκρέαμ Κλίφορντ χτυπάει την πόρτα της Τζέσικα Λανγκ και της δίνει ένα σενάριο βασισμένο στην αυτοβιογραφία της Φάρμερ που εκδόθηκε δύο χρόνια μετά τον θάνατό της με τον τίτλο «Θα ξημερώσει ποτέ εδώ;». Η Τζέσι το λάτρεψε και με την πρώτη ανάγνωση ταυτίζεται με την ψυχολογία και την εικόνα ενός θηλυκού ερειπίου. Είναι αυτό που λέμε «μπήκε στο πετσί του ρόλου της». Τρία χρόνια μετά την ευτυχή αλλά και καταραμένη συνάντηση τα 4.000 μέλη της Ακαδημίας του Χόλιγουντ ανακοινώνουν την πεντάδα των υποψηφίων για την καλύτερη γυναικεία ερμηνεία. Η Μέριλ Στριπ πήγαινε για την «Εκλογή της Σόφι», η Τζέσικα Λανγκ για τη «Φράνσις». Στα στοιχήματα ο αγώνας ήταν αμφίρροπος και οι πιθανότητες μοιρασμένες. Μέσα στο γήπεδο όμως εντός της ταινίας και του φιλμικού γεγονότος η Λανγκ είχε πάρει όλη την «ομάδα» πάνω της. Κάθε τετραγωνικό μέτρο της ταινίας, κάθε ίντσα πλάνου ήταν Εκείνη. Θεωρητικά ήταν το μεγάλο φαβορί, πρακτικά ήταν η μεγάλη χαμένη. Η Στριπ έπαιζε μια Εβραία των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Η Λανγκ έπαιζε τον ρόλο μιας σχεδόν… κομμουνίστριας. Το όνομα Φράνσις Φάρμερ ήταν τόσο «απαγορευμένο» όσο ήταν ο μαυροπινακισμένος μέγας σεναριογράφος Ντάλτον Τράμπο των δεκαετιών του ’50 και του ’60. Το «χαρτί» της Φράνσις ήταν καμένο από την αρχή. Και μαζί του κάηκε ένα από τα πιο θεσπέσια πλάσματα που έβγαλε ποτέ η αμερικανική υφήλιος.
Το απέραντο γαλάζιο
Οταν στις 11 το πρωί εκείνης της 20ής Απριλίου του 1949 σε ένα μικρό μαιευτήριο του χωριού Κλοκέ της Μινεσότα ο πελαργός απόθεσε τη νεογέννητη Τζέσι, ο γιατρός και οι νοσοκόμες «τυφλώθηκαν» από το γαλάζιο. Σαν τα χρώματα του ουρανού και της θάλασσας (του Αιγαίου) να είχαν ενωθεί σε ένα. Και σαν αυτό το ένα να ακτινοβολούσε μέσα από τα μάτια ενός μωρού. Ο πατέρας της, ένας συνηθισμένος πλασιέ-εμποράκος που συνήθιζε να τη φωνάζει Φίλις, της έκανε όλα τα χατίρια. Και μεταξύ αυτών 18 ταξίδια. Εξ όψεως όλοι μα όλοι την προόριζαν για μια «Μπάρμπι». Αντε στην καλύτερη περίπτωση για μια Μις Μινεσότα. Και από εκεί στο σπίτι, στα παιδιά και στο κρεβάτι κάποιου γιατρού, κατά προτίμηση καρδιοχειρουργού.
Δεν υπάρχει περίπτωση τέτοιο θηλυκό ισοδύναμων, ακόμη και κατώτερων, «προσόντων» να μην αλληθωρίζει προς την ευκολία. Το τρίπτυχο «ευκολία – άνεση – πλούτη» είναι ταυτισμένο με την ομορφιά. Η Τζέσι είχε κόψει κάθε επαφή και με την ομορφιά και με την ευκολία. Πέφτει με τα μούτρα στα βιβλία ένα σπορ που στη συνέχεια το πλήρωσε ακριβά και κερδίζει μια πρώτης τάξεως υποτροφία για το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Η γεωγραφία και η τέχνη όμως την τραβούσαν από το μανίκι. Εναν χρόνο μετά εγκαταλείπει το πανεπιστήμιο, τη Μινεσότα, το σπίτι της και τους γονείς της. Οταν οι πιο ανήσυχοι συμφοιτητές της το έριχναν στον χιπισμό και οι φιλενάδες της έψαχναν γαμπρό, η Τζέσι πετούσε για Παρίσι. Πάτησε στο Παρίσι με το δεξί κα έφυγε με το αριστερό. Στο μεσοδιάστημα έκανε μαθήματα θεατρικής υποκριτικής και μιμικής.
Κάπου εδώ η Νέα Υόρκη εν αγνοία της και εν απουσία της είχε στις εφεδρείες της ένα από τα τελειότερα ανθρώπινα «εργαλεία». Ομορφιά; Απίστευτη! Κουλτούρα; Μεγάλη. Ταλέντο; Ατελείωτο. Με τέτοια προσόντα, με τόσα εφόδια και με άλλες τόσες, ίσως και περισσότερες, φιλοδοξίες η Τζέσι επιστρέφει στην πατρίδα και εγκαθίσταται στη Νέα Υόρκη. Οχι στο Μανχάταν ούτε στα πέριξ αλλά σε κάποιο δωμάτιο στις παρυφές του Μπρονξ. Πόσο, σου λέει, θα μείνω εδώ; Αντε έναν μήνα. Ετσι και με δουν και με δοκιμάσουν… απογειώθηκα. Ηταν δεν ήταν 25 όταν άρχισε να χτυπάει τις πόρτες των ατζέντηδων θεατρικών και κινηματογραφικών. Η πρώτη και η τελευταία αντίδραση που άκουγε σε κάθε συνάντηση ήταν μία. Μία και επαναλαμβανόμενη: «You are a beauty». Η προσγείωση μόλις άρχισε. Το οικογενειακό κομπόδεμα της Τζέσι δεν ήταν διαστάσεων Γκουίνεθ Πάλτροου ούτε Σιγκούρνι Γουίβερ. Πάση θυσία έπρεπε να βγάλει το ψωμί της. Η Νέα Υόρκη, η μητρόπολη του σύγχρονου πολιτισμού, έναν ρόλο είχε να προσφέρει σε μια Τζέσικα Λανγκ: αυτόν της… κούκλας. Στην Αμερική οι άντρες ηθοποιοί είναι… ηθοποιοί και οι γυναίκες είναι απλώς γυναίκες. Μερικοί μεγαλοπαραγωγοί που με τη δύναμη των επιταγών και των μετοχών τους τα λένε χύμα θα την αποκαλούσαν «just a beautiful peace of meat» («ένα κομμάτι όμορφου κρέατος»). Ετσι το… meat για να πληρώσει το νοίκι του γίνεται στην αρχή γκαρσόνι αλλά στη συνέχεια ενδίδει και σκαρφαλώνει στην πασαρέλα σε ρόλο μοντέλου. Κάπως έτσι ταυτίζεται με την εικόνα που ερήμην της οι άλλοι της είχαν «φορέσει» για λογαριασμό της. Και κάπως έτσι το 1975 οι παραγωγοί του «Κινγκ Κονγκ», του ριμέικ της πασίγνωστης ταινίας, της αναθέτουν τον ρόλο εκείνης της κοπέλας που το μοναδικό προσόν που είχε επάνω της ήταν το βρακάκι που «έβγαινε» μέσα από τη μικροσκοπική φουστίτσα της. Δικαιολογημένα αισθάνθηκε πως ήταν το αξιοθέατο ενός τσίρκου. Και επίσης δικαιολογημένα η κριτική την ξέσκισε. Και ως ταινία και ως… βρακάκι.
Η συστατική «επιστολή»
Το πάθημα του «Κινγκ Κονγκ» γίνεται μάθημα. Επιστρέφει στη φυσιολογική της κατάσταση και στις ανησυχίες της και για καλή της τύχη πέφτει πάνω στον Μπομπ Φόσι, τον σπουδαιότερο και τελευταίο δημιουργό μεγάλων μιούζικαλ που έβγαλε ποτέ το Μπρόντγουεϊ. Της αναθέτει δεύτερο ρόλο στο «Η παράσταση αρχίζει» το κύκνειο άσμα του και της εξασφαλίζει μια πρώτης τάξεως ευπρεπή συστατική επιστολή. Στο μεταξύ οι προτάσεις για να παίξει τον ρόλο μικροσκοπικής φουστίτσας με βρακάκι έπεφταν βροχή αλλά το φάντασμα του «Κινγκ Κονγκ» τούς κλείνει κατάμουτρα την πόρτα. Ευτυχώς. Γιατί το 1980 παρέα με τον Μπομπ Ράφελσον και τον Τζακ Νίκολσον μετακομίζουν στη Γερμανία για το ριμέικ μιας ταινίας που έχει χαραχθεί στη μνήμη κάθε αρσενικού που σέβεται τον εαυτό του και το φύλο του. Η Κόρα, σύζυγος κάποιου Ελληνοαμερικανού με το τρέχον όνομα Παπαδάκης, η ηρωίδα της ταινίας, κάνει τους τοίχους να ιδρώνουν και τα σώματα να στάζουν. Τέτοιο μείγμα πρωτοκλασάτης ερμηνείας και σεξουαλικής αποπλάνησης ουδέποτε άλλοτε είχε αποτυπωθεί στην αμερικανική οθόνη. «Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δύο φορές» είναι το εφαλτήριο για το σύμπαν. Η Τζέσι όμως είναι ξεροκέφαλη. Το σύμπαν γι’ αυτήν είναι η τέχνη, όχι το σταρ σύστεμ. Η συνέχεια τα λέει όλα. Μέσα σε κάτι λιγότερο από δύο χρόνια κερδίζει μια υποψηφιότητα με τη «Φράνσις» και ένα Οσκαρ β’ γυναικείου ρόλου για την «Τούτσι». Θεωρητικά όλος ο κόσμος είναι δικός της. Τόσο δικός της που ακόμη και η θεά Τύχη αρχίζει να τη στραβοκοιτάει.
Ο πρίγκιπας της Τζέσι
Για να λέμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη, τρία «πράγματα» τη στραβοκοίταζαν: το Χόλιγουντ, η αριστερή όχθη και οι επίγονοι ενός Αρθουρ Μίλερ. Το Χόλιγουντ εξακολουθούσε να την εκλαμβάνει ως «κούκλα» (απλώς… κούκλα) και εκείνη εξακολουθούσε να πορεύεται στα χνάρια της Φράνσις Φάρμερ με ολίγη Μέριλιν Μονρόε. Μπορεί να μην έπασχε από τόση αφόρητη, απελπιστική ανασφάλεια όπως η Μέριλιν, αλλά και αυτή έψαχνε για τον προσωπικό της Αρθουρ Μίλερ. Στην αρχή η δική της Ρωσία σφραγίζεται από μια σύντομη σχέση με τον Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ και με δύο από τα πιο χρυσά πόδια του μπαλέτου. Η σχέση ολοκληρώνεται (και τελειώνει) με τη γέννηση της Σούρα.
Η συνέχεια είναι δραματική και ακούει στο όνομα Σαμ Σέπαρντ. Δεν υπάρχει περίπτωση γυναίκα αυτού του πλανήτη να μην έχει φαντασιωθεί με την εικόνα του. Ο Σέπαρντ όμως δεν είναι απλώς ένας διανοούμενος. Του σαλονιού, ας πούμε. Είναι ο διανοούμενος που πουλάει την εικόνα του σε δεύτερους (συνήθως) ρόλους κερδίζοντας χρόνο και χρήμα για να γράψει τα θεατρικά του έργα. Η Τζέσικα βρίσκει τον ιδανικό της πρίγκιπα αλλά η ίδια δεν είναι… συγγραφέας. Εκείνος έχει ανάγκη από την απομόνωση, εκείνη (ως σταρ) έχει ανάγκη από την οθόνη. Το αποτέλεσμα αυτής της τέλειας (στα χαρτιά όμως) συνύπαρξης είναι μια δεύτερη, σταδιακή αλλά ολοκληρωτική κινηματογραφική εξαφάνιση. Από τη μια το «δεξιό» Χόλιγουντ που τη μίσησε και το μίσησε και από την άλλη ο «αριστερός» Σέπαρντ που τον αγάπησε αλλά εκείνος την εγκλώβισε, της κόβουν όλες τις γέφυρες με τη μεγάλη δόξα. Με τον Σαμ μέντορά της αποφασίζει να είναι δύο πράγματα μαζί: και πρωταγωνίστρια και διανοούμενος. Στην Ευρώπη, έστω και μετά δυσκολίας, γίνεται. Στην Αμερική είναι ακατόρθωτο.
Η Τζέσικα Λανγκ παίρνει όρκο πως από ‘δώ και μπρος θα παίζει μόνο σε ταινίες σκηνοθετών που σέβονται τον εαυτό τους, το όνομά τους και τους ρόλους των ηθοποιών τους. Αντε τώρα να βρεις ψύλλους στ’ άχυρα.
