ΦΡΕΝΟ στο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της κυβέρνησης για τη δημόσια διοίκηση θέτει ο νέος δημοσιοϋπαλληλικός κώδικας, όπως τουλάχιστον εδόθη στη δημοσιότητα την προπερασμένη Τετάρτη από τον υπουργό Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης κ. Α. Παπαδόπουλο μετά τη συνάντηση που είχε με τον πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη.
Τούτο διότι, όπως άφησε να εννοηθεί και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός στη συνάντησή του με τον κ. Παπαδόπουλο, η αρμόδια επιτροπή που συνέταξε τον νέο κώδικα, κάνοντας προφανώς χρήση του δικαιώματος που της δίδει το γεγονός ότι έχει συσταθεί με νομοθετική πράξη και λειτουργεί ως ανεξάρτητη αρχή, ήρθε ουσιαστικά σε διάσταση με την κυβέρνηση αφού απέρριψε την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για το νέο βαθμολόγιο, γεγονός που ανατρέπει μια σειρά κρίσιμες αποφάσεις που έχουν υιοθετηθεί από την κυβέρνηση.
Η ιστορία που παραπέμπει σε συγκρούσεις που θυμίζουν μανδαρίνους της Κίνας του περασμένου αιώνα είναι αποκαλυπτική. Αρχίζει στις 17 Ιουνίου 1997, δηλαδή πριν από περίπου επτά μήνες, όταν το Υπουργικό Συμβούλιο, εξετάζοντας το πρώτο σχέδιο του νέου δημοσιοϋπαλληλικού κώδικα που είχε συντάξει η αρμόδια επιτροπή, το απέρριψε με το σκεπτικό ότι διατηρεί ουσιαστικά το ισχύον καθεστώς για τη δημοσιοϋπαλληλική ιεραρχία.
* Παρέμβαση του κ. Σημίτη
Στο θέμα μάλιστα παρενέβη και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, ο οποίος στις 28 Ιουλίου 1997 σε επιστολή του προς τον υπουργό Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης κ. Α. Παπαδόπουλο του επαναδιατυπώνει τις προτάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου επισημαίνοντας ότι «είναι ανάγκη να εισαγάγουμε καινοτομίες που θα δημιουργήσουν, επιτέλους, μια ευπρόσδεκτη κινητικότητα στη Διοίκηση». Ο κ. Σημίτης, εκτός των άλλων, πρότεινε να υπάρχει δυνατότητα πρόσληψης στη δημόσια διοίκηση στελεχών από τον ιδιωτικό και ευρύτερο δημόσιο τομέα σε ειδικούς βαθμούς και με ιδιαίτερο μισθολόγιο μια πρόταση που (επανα)διατυπώθηκε από τον καθηγητή κ. Γ. Σπράο , ενώ συνιστούσε να προβλεφθεί η δυνατότητα ορισμένες θέσεις που καλύπτονται με υπαλλήλους βαθμού Α’ να μην είναι ενιαίες.
Αυτές οι προτάσεις όμως του Πρωθυπουργού, όπως προκύπτει από το σχέδιο του κώδικα που εδόθη στη δημοσιότητα από τον κ. Παπαδόπουλο, απορρίφθηκαν από την επιτροπή με το πρόσχημα ότι αντίκεινται στο… Σύνταγμα. Το θέμα είναι πλέον μείζον για την πολιτική ηγεσία του υπουργείου: δεν ανατρέπονται μόνο οι προτάσεις Σπράου για την τοποθέτηση μάνατζμεντ στις δημόσιες υπηρεσίες και τη δημιουργία σώματος οικονομολόγων, που έχουν υιοθετηθεί και από τον Πρωθυπουργό, αλλά τίθενται σοβαρά εμπόδια στην προώθηση του μεταρρυθμιστικού προγράμματος στο Δημόσιο.
* Οι κλάδοι και τα επιδόματα
Τι προβλέπει το σχέδιο του νέου κώδικα που εδόθη στη δημοσιότητα από τον κ. Παπαδόπουλο, με τη διευκρίνιση μάλιστα ότι οι ρυθμίσεις για το «βαθμολόγιο» θα είναι και οι τελικές και δεν πρόκειται να αλλάξουν; Κατ’ αρχήν καθιερώνονται οκτώ συνολικά βαθμοί αντί των τεσσάρων που ίσχυαν ως σήμερα: γενικός διευθυντής, διευθυντής, υποδιευθυντής και βαθμοί Α’, Β’, Γ’, Δ’ και Ε’. Οι δύο πρώτες κατηγορίες, δηλαδή οι γενικοί διευθυντές και οι διευθυντές, διατηρούν παγίως τον βαθμό αυτόν μετά την απόκτησή του, παρά το γεγονός ότι τόσο το Υπουργικό Συμβούλιο όσο και ο Πρωθυπουργός συνέστησαν να είναι επί θητεία. Για τους γενικούς διευθυντές καθιερώνεται η κινητικότητα από υπουργείο σε υπουργείο, εφόσον βεβαίως αυτά είναι ομοειδή.
Από την άλλη πλευρά, με τον νέο κώδικα, εκτός από τις αλλαγές στο πειθαρχικό δίκαιο που προβλέπουν συντόμευση των διαδικασιών πειθαρχικών διώξεων (ο χρόνος δεν μπορεί να υπερβαίνει τους τρεις μήνες ενώπιον του μονομελούς πειθαρχικού οργάνου και τους έξι ενώπιον του υπηρεσιακού συμβουλίου), καταβάλλεται προσπάθεια να επανασυσταθούν διυπουργικοί κλάδοι.
Ετσι με προεδρικά διατάγματα που εκδίδονται με πρόταση του υπουργού Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και των οικείων κατά περίπτωση υπουργών μπορεί: πρώτον, να συνιστώνται διυπουργικοί κλάδοι ή, δεύτερον, να συγχωνεύονται ομοειδείς κλάδοι ή ειδικότητες κλάδων της ίδιας κατηγορίας περισσότερων υπουργείων σε ενιαίο διυπουργικό κλάδο ή, τρίτον, θέσεις της ίδιας κατηγορίας διαφορετικών κλάδων υπουργείων να συγκροτούν διυπουργικό κλάδο ορισμένης ειδικότητας.
Με τα ίδια διατάγματα ρυθμίζονται και θέματα κατάταξης στους κλάδους αυτούς των υπαλλήλων, των οποίων οι θέσεις μεταφέρονται στον διυπουργικό κλάδο, καθώς και θέματα μετάταξης υπαλλήλων στον κλάδο αυτόν.
Παρά ταύτα εκφράζεται έντονος σκεπτικισμός κατά πόσον είναι εφικτή η σύσταση διυπουργικών κλάδων. Ηδη όσες απόπειρες έγιναν στο παρελθόν (π.χ., επί Κούβελα) απέτυχαν καθώς δεν εφαρμόστηκαν ποτέ στην πράξη. Κάτι τέτοιο θεωρείται ανέφικτο με δεδομένη τη διάρθρωση των δημοσίων υπηρεσιών καθώς υπάρχει διαφορετική επιδοματική πολιτική κατά κλάδο και φορέα. Δηλαδή, για να συσταθεί διυπουργικός κλάδος η κυβέρνηση θα αναγκασθεί να εξισώσει (προς τα πάνω;) τα επιδόματα.
* Συσκέψεις επί συσκέψεων
Η ιστορία όμως έχει και συνέχεια. Η άρνηση της επιτροπής να συμμορφωθεί στην ουσία με τις συστάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου συζητήθηκε και στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε την προπερασμένη Τετάρτη με τη συμμετοχή του Πρωθυπουργού. Στέλεχος της κυβέρνησης που μετείχε της συσκέψεως διαβεβαίωσε «Το Βήμα» ότι εδόθησαν όλες οι διαβεβαιώσεις από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης πως θα καταβληθεί προσπάθεια να ληφθούν υπόψη οι συστάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου. Μάλιστα, αναφέρθηκε και στο θέμα του βαθμού του υποδιευθυντή για το οποίο ελήφθη απόφαση να μη συμπεριληφθεί στον νέο κώδικα.
Μετά από αυτό, το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν ο κ. Παπαδόπουλος θα κατορθώσει να ανατρέψει το… πραξικόπημα των μανδαρίνων του υπουργείου. Πληροφορίες, πάντως, αναφέρουν ότι κατά τη διάρκεια της περασμένης εβδομάδας είχε αλλεπάλληλες επαφές με τα μέλη της επιτροπής προκειμένου να «περάσει» τις κυβερνητικές θέσεις.
«ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ μανδαρίνων» θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί η σύγκρουση που εκτυλίσσεται στο παρασκήνιο για τον νέο δημοσιοϋπαλληλικό κώδικα μεταξύ της κυβέρνησης και της γραφειοκρατίας. Μήλον της Εριδος είναι το νέο «βαθμολόγιο» των δημοσίων υπαλλήλων που θεωρείται το πλέον κρίσιμο σημείο για την προώθηση ή μη του μεταρρυθμιστικού προγράμματος της κυβέρνησης στο Δημόσιο. Η κρίση, που τείνει να προσλάβει και ευρείες πολιτικές διαστάσεις, ξέσπασε όταν έγινε γνωστό πως οι συντάκτες του νέου κώδικα που, ειρήσθω εν παρόδω, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, παρά τις περί του αντιθέτου δηλώσεις του υπουργού Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης κ. Α. Παπαδόπουλου και τα σχετικά δημοσιεύματα διστάζουν να αποδεχθούν τις συστάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου για τη δημοσιοϋπαλληλική ιεραρχία.
Στο θέμα παρενέβη και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, ο οποίος σε επιστολή του προς τον υπουργό Εσωτερικών κ. Παπαδόπουλο που αποκαλύπτει σήμερα «Το Βήμα», αλλά και σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε την προπερασμένη Τετάρτη, δηλαδή μία ημέρα προτού δοθεί, έστω και ατύπως, στη δημοσιότητα ο νέος κώδικας, προτείνει την εισαγωγή καινοτομιών που, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «θα δημιουργήσουν, επιτέλους, μια ευπρόσδεκτη κινητικότητα στη διοίκηση».
Αποτέλεσμα της σύγκρουσης είναι ο νέος κώδικας να τείνει να καταστεί κάτι σαν το Γεφύρι της Αρτας. Και αυτό γιατί είναι η δεύτερη ουσιαστικά φορά που αποπέμπεται από τα αρμόδια κυβερνητικά όργανα. Η πρώτη έγινε τον Ιούλιο του 1997, όταν εισήχθη για συζήτηση στο Υπουργικό Συμβούλιο και η δεύτερη την προπερασμένη Τετάρτη, στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε με την παρουσία του Πρωθυπουργού και στην οποία ο κ. Παπαδόπουλος διαβεβαίωσε τους παρευρισκομένους ότι θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να υλοποιηθούν οι αποφάσεις της κυβέρνησης.
Το ερώτημα όμως είναι: θα κατορθώσει ο κ. Παπαδόπουλος να πείσει τελικά τα μέλη της επιτροπής να υιοθετήσουν τις αποφάσεις της κυβέρνησης; Αγνωστον. Η ηγεσία του υπουργείου εμφανίζεται να έχει δεμένα τα χέρια. Η επιτροπή για τον νέο κώδικα συστήθηκε, ως γνωστόν, με νομοθετική πράξη, γεγονός που σημαίνει ότι τυχόν αντικατάστασή της προϋποθέτει τη συγκατάθεση της Βουλής. Η Βουλή δεν μπορεί όμως να παρέμβει και σε επιμέρους ρυθμίσεις του νέου κώδικα, αφού αυτός θα πρέπει να γίνει δεκτός στο σύνολό του ή να απορριφθεί. Η επιστολή του Πρωθυπουργού
Κύριο
Α. Παπαδόπουλο,
Υπουργό Εσωτερικών,
Δημόσιας Διοίκησης
και Αποκέντρωσης
28 Ιουλίου 1997
Αγαπητέ Αλέκο,
Στο κείμενο που ακολουθεί περιλαμβάνονται οι σημαντικότερες προτάσεις που διατυπώθηκαν στη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 1997 για τη διαμόρφωση του Υπαλληλικού Κώδικα. Σε παρακαλώ να τις θέσεις υπόψη της Επιτροπής για επεξεργασία. Είναι ανάγκη να εισαγάγουμε καινοτομίες που θα δημιουργήσουν, επιτέλους, μια ευπρόσδεκτη κινητικότητα στη Διοίκηση.
1 Στελέχωση δημόσιας διοίκησης: δυνατότητα πρόσληψης στη δημόσια διοίκηση στελεχών από τον ιδιωτικό και ευρύτερο δημόσιο τομέα σε ειδικούς βαθμούς και με ιδιαίτερο μισθολόγιο.
2 Διυπουργικοί κλάδοι: μετακίνηση των δημοσίων υπαλλήλων σε θέσεις της ειδικότητάς τους σε όλα τα υπουργεία.
3 Βαθμοί. Προτείνεται η καθιέρωση έξι βαθμών: Γενικός Διευθυντής, Διευθυντής Α’, Β’, Γ’, Δ’. Ο Γενικός Διευθυντής κρίνεται μετά την πάροδο ορισμένου χρόνου (τριετία ή τετραετία) αν είναι κατάλληλος για τη θέση αυτή. Σε περίπτωση αρνητικής κρίσης, είτε συνταξιοδοτείται, με τριακονταπενταετή υπηρεσία, είτε, εφόσον επιθυμεί, παραμένει σε κατώτερο βαθμό. Η προοπτική αυτή θέτει ενδεχομένως ζήτημα συνταγματικότητας. Ο βαθμός του Διευθυντή συνδέεται με τη θέση και όσοι επιλέγονται διατηρούνται ως το τέλος της σταδιοδρομίας τους. Οι προϊστάμενοι τμημάτων και αυτοτελών γραφείων επιλέγονται από τους υπαλλήλους με βαθμό Α’ και ασκούν τα καθήκοντά τους χωρίς χρονικό περιορισμό (θητεία).
Επίσης πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα ορισμένες θέσεις που καλύπτονται με υπαλλήλους βαθμού Α’ να μην είναι ενιαίες. Η δυνατότητα αυτή θα μπορούσε να προβλεφθεί μόνο ως εξαίρεση και για κατώτερους βαθμούς όταν τούτο επιβάλλεται από τη φύση των θέσεων.
4 Γενικοί Διευθυντές: επιλέγονται από επταμελές Ειδικό Υπηρεσιακό Συμβούλιο. Το Συμβούλιο θα μπορούσε να αποτελείται λ.χ. από έναν Καθηγητή Πανεπιστημίου, ένα μέλος του ΝΣΚ, ένα βοηθό Συνηγόρου του Πολίτη ή ένα μέλος του ΑΣΕΠ, έναν Επίτροπο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ένα Γενικό Διευθυντή, έναν αιρετό εκπρόσωπο των υπαλλήλων τουλάχιστον με βαθμό Α’ και έναν εκπρόσωπο του συγγενέστερου προς το αντικείμενο του υπουργείου επαγγελματικού χώρου (π.χ. Δικηγορικός Σύλλογος, Οικονομικό Επιμελητήριο, ΤΕΕ, Ιατρικός Σύλλογος).
Οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλουν υποψηφιότητα, μετά από προκήρυξη, εφόσον διαθέτουν τα απαιτούμενα προσόντα και μπορεί να προέρχονται από άλλα υπουργεία. Είναι δυνατή η μετακίνηση των Γενικών Διευθυντών από τη Γενική Διεύθυνση για την οποία αρχικά επελέγησαν σε άλλη.
5 Συγκρότηση Υπηρεσιακών Συμβουλίων: συμμετέχουν σ’ αυτό δύο υπάλληλοι που ορίζονται από τον υπουργό, δύο αιρετοί εκπρόσωποι των υπαλλήλων και ένα μέλος ΔΕΠ των ΑΕΙ ή ορκωτοί ελεγκτές ή εκπρόσωποι του συγγενέστερου επαγγελματικού χώρου προς το αντικείμενο του υπουργείου, που ορίζεται με κοινή απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και του οικείου υπουργού (π.χ. Δικηγορικός Σύλλογος, Οικονομικό Επιμελητήριο, ΤΕΕ, Ιατρικός Σύλλογος).
6 Δοκιμαστική υπηρεσία: καθιερώνεται η δυνατότητα παράτασής της για ένα έτος μετά τη συμπλήρωση διετίας σε περίπτωση κατά την οποία το Υπηρεσιακό Συμβούλιο κρίνει ότι δεν έχει διαμορφώσει επαρκώς άποψη για τις ικανότητες του υπαλλήλου.
7 Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης: η λειτουργία της «συναρθρώνεται» με τον Υπαλληλικό Κώδικα ώστε να καταστεί σαφές ότι η πολιτεία έχει ως στόχο την παραγωγή και αξιοποίηση στελεχών με ειδική εκπαίδευση και υψηλό επίπεδο γνώσεων.
8 Ινστιτούτο Διαρκούς Επιμόρφωσης: η αναβάθμιση και περαιτέρω αξιοποίηση του θεσμού πρέπει να αποβλέπει στη διαρκή επιμόρφωση των υπαλλήλων, που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ποιοτική αναβάθμιση της διοίκησης.
9 Επιμόρφωση – προαγωγές: οι πρωτοδιοριζόμενοι υπάλληλοι εκπαιδεύονται υποχρεωτικά προτού τοποθετηθούν σε ορισμένη θέση. Το Υπηρεσιακό Συμβούλιο συνεκτιμά την επίδοσή τους στο στάδιο της επιμόρφωσης κατά την κρίση προς μονιμοποίηση. Η συμμετοχή και οι επιδόσεις σε επιμορφωτικά προγράμματα αποτελούν απαραίτητο προσόν και βασική παράμετρο που συνεκτιμάται στις προαγωγές των υπαλλήλων.
Υπάλληλοι που διαθέτουν ειδικά διοικητικά προσόντα είναι δυνατόν να προάγονται ταχύτερα, μετά από ειδική αξιολόγηση με αυστηρά κριτήρια και διαρκή παρακολούθηση της επίδοσής τους.
10 Ασκηση καθηκόντων από υπαλλήλους συνδικαλιστές: όσοι εκλέγονται σε όργανα διοίκησης συνδικαλιστικών οργανώσεων εξακολουθούν να ασκούν μερικώς τα καθήκοντά τους, λαμβάνουν δε άδειες απουσίας στο μέτρο που επιβάλλει η συμμετοχή τους στα όργανα αυτά.
11 Συμμετοχή σε όργανα διοίκησης συνδικαλιστικών οργανώσεων: οι υπάλληλοι επιτρέπεται να εκλέγονται στα όργανα διοίκησης των συνδικαλιστικών ενώσεων ως δύο διαδοχικές περιόδους.
12 Πειθαρχική διαδικασία: καθιερώνεται ειδική ταχύρρυθμη διαδικασία για τα παραπτώματα που σχετίζονται με τη διαφθορά. Γι’ αυτό προβλέπεται ένας βαθμός πειθαρχικής δικαιοδοσίας.
Με φιλία Κ. Σημίτης
