ΕΝΑ ΑΤΟΜΟ αντιλαμβάνεται αν είναι ή όχι ψυχικά υγιές και το εκφράζει εκτός από τις πολύ βαριές καταστάσεις και εκείνες που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Οταν κάποιος οικείος μας δεν είναι ικανοποιημένος από τον εαυτό του, τη δουλειά του, το σχολείο, τις σχέσεις του με τους άλλους, θα πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπόψη. Μια δεύτερη ένδειξη είναι το τι αισθάνονται οι άλλοι γι’ αυτόν η οικογένεια, οι φίλοι, οι συνάδελφοι. Τα πρώτα συμπτώματα είναι δυσαρέσκεια, στεναχώρια, φόβος ή άγχος, που ξεπερνούν τον μέσο όρο που οι συνθήκες δικαιολογούν. Ενα βασικό στοιχείο που πρέπει να λειτουργήσει σαν προειδοποιητικό σήμα είναι μια αλλαγή στη συμπεριφορά που έχει σχέση με την εμφάνιση. Ενας κομψός γίνεται ατημέλητος, γελάει ή κλαίει χωρίς λόγο, κάνει πράξεις που πριν δεν θα τις έκανε, είναι πιο εχθρικός ή πιο φιλικός από ό,τι στο παρελθόν… Αν, π.χ., μια χορεύτρια νυχτερινού κέντρου κυκλοφορεί ημίγυμνη στον δρόμο μπορεί να το θεωρήσουμε φυσιολογικό. Σε μια συντηρητική γυναίκα, όμως, μια παρόμοια συμπεριφορά είναι μη συμβατή με τη ζωή της.
Στη συνέχεια πρέπει να παρατηρήσουμε αν οι ιδέες και οι σκέψεις του έχουν μια λογική σειρά, αν έχουν συνειρμόΩ τέλος, το περιεχόμενο του λόγου του π.χ., ένας υπάλληλος γραφείου να λέει πως θα γίνει πρωθυπουργός. Οι παράλογες σκέψεις (παραληρήματα) έχουν σχέση και με το πολιτιστικό πλαίσιο ζωής. Το πιο συνηθισμένο παραλήρημα είναι το διωκτικό παραλήρημα και η ζήλια. Πριν από δύο χρόνια, κατά τα λεγόμενα του κοινωνικού λειτουργού, αντιμετώπισε μια περίπτωση ασθενούς που πίστευε πως τον καταδίωκε η Μοσάντ. «Ο πατέρας του ήταν Εβραίος και ξαφνικά στα 40 του χρόνια έγινε αντισημίτης».
Οι διαταραχές μπορεί να αφορούν το σύνολο της προσωπικότητας (σκέψη, μνήμη, βούληση, συμπεριφορά, εμφάνιση) και να αποδιοργανώνουν τα πάντα ή ένα μέρος της π.χ., ο ασθενής να έχει παρανοϊκές σχέσεις με την οικογένεια και να είναι πετυχημένος στη δουλειά του. Οσον αφορά τέλος τα ευφυή άτομα, μέσα στους εκτροχιασμούς της ισορροπίας τους και στα άλματα της σκέψης ασχολούνται με θέματα που σε πολλούς δείχνουν εντυπωσιακά αστρονομία, φιλοσοφία… Δεν πρόκειται για πραγματική ευφυΐα, αλλά για άρνηση των κανόνων της λογικής και μεταφορά σε διαφορετικούς κόσμους. Οταν κάποιος αισθανθεί ή βιώσει πως κάτι δεν πάει καλά, οφείλει να ζητήσει βοήθεια από ειδικούς. Στην περίπτωση όπου υπάρχουν βίαιες πράξεις και απειλές και ο ασθενής αρνείται να επισκεφθεί ειδικό, τότε μπορεί κανείς να απευθυνθεί σε εισαγγελέα, ο οποίος έχει δικαίωμα να εκδώσει εντολή για υποχρεωτική εξέταση.
