Ομόνοια, Σύνταγμα, Κεραμεικός. Οι δύο πόλοι της Αθήνας αναδεικνύονται και ο τρίτος δημιουργείται: θα ονομαστεί πλατεία Κεραμεικού και θα συγκεντρώσει πολιτιστικές λειτουργίες μείζονος σημασίας. Πρόκειται για την περιοχή που περικλείεται από τους δρόμους Πειραιώς-Ιερά οδό-Κωνσταντινουπόλεως- Περσεφόνης- Ηρακλειδών- Ακταίου- Αμφικτύονος- Ερμού. Ο σχετικός διαγωνισμός για τη διαμόρφωση και την ανάδειξη της περιοχής προγραμματίζεται να γίνει ως τα μέσα Δεκεμβρίου. Οι σταθερές παράμετροι για την αναμόρφωση της περιοχής είναι:
Η πεζοδρόμηση της Ερμού από την πλ. Ασωμάτων ως την οδό Πειραιώς, η οποία θα μείνει στη σημερινή θέση της, αφού η υπογειοποίηση εγκαταλείπεται λόγω των αρχαιολογικών ευρημάτων που αναμφίβολα θα υπάρξουν.
Η διεύρυνση των ελεύθερων χώρων γύρω από το Γκάζι.
Η χωροθέτηση του Λυρικού Θεάτρου της πρωτεύουσας.
Η ανάδειξη του Δημοσίου Σήματος.
Με τη δημιουργία αυτού του τρίτου πόλου, στον οποίο ουσιαστικά θα καταλήγει η πεζοδρομημένη Διονυσίου Αρεοπαγίτου-Αποστόλου Παύλου, «κλείνει» το τρίγωνο του ιστορικού κέντρου της πρωτεύουσας.
Η Αθήνα αναδεικνύεται σε μητροπολιτικό κέντρο διεθνούς ακτινοβολίας, με τα έργα και τις παρεμβάσεις που προγραμματίζονται στο πλαίσιο του Ρυθμιστικού Σχεδίου της, του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου, του Σχεδίου Δράσης «Αθήνα SOS» και του Προγράμματος Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων, που ουσιαστικά αποτελούν τη μεγαλύτερη πολεοδομική παρέμβαση που έγινε ποτέ στην πρωτεύουσα.
«Είμαστε όλοι υποχρεωμένοι να δημιουργήσουμε προϋποθέσεις και δυνατότητες και να χαράξουμε μεγάλους ορίζοντες για μια σύγχρονη Αθήνα, μια πόλη με ξεχωριστή ταυτότητα και φυσιογνωμία, μια ανθρώπινη πόλη με παρελθόν, παρόν και μέλλον. Η Αθήνα μπορεί να έχει υποστεί κακοποιήσεις και καταστροφές, τίποτε όμως δεν έχει χαθεί οριστικά, πολλά μπορεί και πρέπει να κερδηθούν. Αν πιστέψουμε όλοι σε αυτή την υπόθεση, ένα μεγάλο όραμα μπορεί να γίνει πραγματικότητα» λέει ο υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Εργων κ. Κ. Λαλιώτης. Και προσθέτει ότι ειδικά το πρόγραμμα που αφορά την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας διασφαλίζει τη συνοχή και την ανάδειξη του πυρήνα της πόλης, ενώ παράλληλα θα χρησιμοποιηθεί ως καταλύτης για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών της και την οικονομική ανάπτυξή της.
Στα βήματα των αρχαίων προγόνων θα περπατούν οι κάτοικοι του Λεκανοπεδίου στο προσεχές μέλλον καθώς τους πρώτους μήνες του 1999 αρχίζουν οι εργασίες ανάπλασης και διαμόρφωσης δικτύου πεζοδρόμων και κοινοχρήστων χώρων στην περιοχή της Ακρόπολης με προοπτική να ολοκληρωθούν πριν από το 2002. Οι εργασίες αυτές αφορούν τη μετατροπή σε πεζοδρόμους των οδών Διονυσίου Αρεοπαγίτου και Αποστόλου Παύλου αλλά και των παρακειμένων καθέτων δρόμων ενώ θα ακολουθήσει η πεζοδρόμηση της οδού Βασ. Ολγας. Η πρώτη φάση των εργασιών θα αρχίσει από το τμήμα μεταξύ Μακρυγιάννη και Παρθενώνα με προοπτική να δημιουργηθεί ένας πεζόδρομος-κορμός από το Παναθηναϊκό Στάδιο ως τον Κεραμεικό ο οποίος θα αναδείξει τους έξι σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της πρωτεύουσας, δηλαδή το Ολυμπιείο, την Ακρόπολη, τον λόφο του Φιλοπάππου, την Πνύκα, την Αρχαία Αγορά και τον Κεραμεικό.
* Η αναβάθμιση του περιβάλλοντος
Η πρώτη φάση της αρχιτεκτονικής προμελέτης, που εκπονήθηκε από τους αναδόχους Πλειάς ΕΠΕ-Δ. Διαμαντόπουλος, Α. Ζέρβας, Κ. Παλυβού και συνεργάτες, παραδόθηκε στην εταιρεία Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων Αθήνας. Υπεύθυνη του έργου είναι η κυρία Θ. Γαλάνη, αρχιτέκτων-πολεοδόμος.
Οπως αναφέρεται στη μελέτη την οποία παρουσιάζει σήμερα «Το Βήμα», οι διαμορφώσεις που προτείνονται αποσκοπούν να επιλύσουν κατά το δυνατόν τα προβλήματα που έχουν συσσωρευθεί στην περιοχή από τις αποσπασματικές και ετερογενείς παρεμβάσεις ενός και πλέον αιώνα… Στόχος είναι να αναβαθμισθεί λειτουργικά και αισθητικά το φυσικό και τεχνητό περιβάλλον και η περιοχή να αποτελέσει τον συνεκτικό ιστό τη σπονδυλική στήλη της ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων και καταλυτικό στοιχείο για τη συρραφή του κατακερματισμένου ιστορικού τοπίου.
Ολες οι προτεινόμενες παρεμβάσεις είναι εξαιρετικά ήπιες αφού σχεδιάστηκαν για να αναδείξουν τον χώρο και όχι για να αναδειχθούν οι ίδιες. Συγκεκριμένα, με την πεζοδρόμηση της Δ. Αρεοπαγίτου-Απ. Παύλου δημιουργούνται τέσσερις νέες πλατείες: η πρώτη στου Μακρυγιάννη, μπροστά από το νέο Μουσείο της Ακρόπολης, η δεύτερη στην είσοδο του Ηρωδείου, η τρίτη στο Θησείο και η τέταρτη στον σταθμό του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου, στην απόληξη της Απ. Παύλου.
Η περιοχή Πύλη Αδριανού-Ολυμπιείο-Κόμβος λεωφ. Αμαλίας και Δ. Αρεοπαγίτου θα διαμορφωθεί κατά τρόπο που να μεταδίδει στον περιπατητή και στον εποχούμενο το μήνυμα και την αίσθηση ότι διέρχεται από ένα σημαντικό τόπο, ο οποίος αποτελεί τμήμα του ευρύτερου συνόλου των αρχαιολογικών χώρων. Επειδή δεν μπορεί να διακοπεί η κυκλοφορία οχημάτων επί της λεωφόρου Αμαλίας, προτείνεται διαμόρφωση του οδοστρώματος κατά τρόπο που να αναδεικνύονται το Ολυμπιείο και η Πύλη του Αδριανού. Στο τρίγωνο στο οποίο καταλήγει η Δ. Αρεοπαγίτου προτείνεται να τοποθετηθεί έργο γλυπτικής και να γίνει διαμόρφωση πρασίνου.
Στην αρχή της Δ. Αρεοπαγίτου, από την Αμαλίας ως και το νέο Μουσείο Ακρόπολης, δηλαδή ως την οδό Μακρυγιάννη, προτείνεται δενδροφύτευση και στο κέντρο μένει μια νησίδα για τη διέλευση λεωφορείων, οχημάτων τροφοδοσίας κλπ.
Στον κόμβο Δ. Αρεοπαγίτου-Μακρυγιάννη δημιουργούνται πλατεία για την είσοδο στο Μουσείο και νέα είσοδος για τον αρχαιολογικό χώρο και το θέατρο του Διονύσου. Στην πλατεία θα ενταχθούν τα ανασκαφικά ευρήματα βορείως του κτιρίου Βάιλερ. Θα γίνει συνολική ανάπλαση του απαλλοτριωμένου χώρου και του μετώπου των κτιρίων της Πλάκας μεταξύ των οδών Θρασύλλου και Βύρωνος. Ο ανδριάντας του Μακρυγιάννη εντάσσεται σε μια λιτή αρχιτεκτονική (γλυπτική) σύνθεση από οριζόντια και κάθετα επίπεδα.
Στον χώρο αυτόν δημιουργείται κέντρο ενημέρωσης για τους επισκέπτες.
* Η κυκλοφορία των μίνι μπας
Από το νέο Μουσείο Ακρόπολης ως το Ηρώδειο ο πεζόδρομος που διαμορφώνεται θα έχει πρόβλεψη για κυκλοφορία μίνι μπας και αργότερα τραμ, καθώς και οχημάτων τροφοδοσίας και οχημάτων εκτάκτου ανάγκης. Σε επιλεγμένες θέσεις θα διαμορφωθούν καθιστικά. Παράλληλα πεζοδρομούνται οι δρόμοι Μητσαίων, Καρυατίδων, Παρθενώνος, Ερεχθείου και Προπυλαίων.
Στη συνέχεια αναδεικνύεται η οικία Πρόκλου, η οποία και θα αποκαλυφθεί πλήρως. Σήμερα είναι εν μέρει καλυμμένη από τον δρόμο. Η πορεία των πεζών της νότιας πλευράς της Δ. Αρεοπαγίτου θα συνεχίζεται με μια ελαφρά γέφυρα πάνω από τον ανασκαμμένο χώρο.
Στην περιοχή του Ηρωδείου δημιουργείται η δεύτερη πλατεία του πεζοδρόμου. Με έναν ελιγμό στη χάραξη του δρόμου διευρύνεται ο χώρος μπροστά από την είσοδο του Ηρωδείου και αποκαλύπτεται το Ιερό της Νύμφης, τμήμα του οποίου καλύπτεται σήμερα από το πεζοδρόμιο. Ακόμη αναδεικνύονται ρωμαϊκές οικίες της εποχής του Ηρωδείου που βρέθηκαν καθώς και οι ρωμαϊκές δεξαμενές.
Το γεμάτο σκουπίδια σήμερα τρίγωνο εμπρός από το Ηρώδειο, εκεί όπου ήταν το σπίτι του Παρθένη, διαμορφώνεται σε χώρο πρασίνου με καθιστικά και θέα προς τον βράχο. Μονοπάτια θα οδηγούν τους επισκέπτες προς το Ηρώδειο, τον Λουμπαρδιάρη, τον Διόνυσο και τον περιφερειακό του Φιλοπάππου.
Η τρίτη πλατεία του πεζοδρόμου προτείνεται να δημιουργηθεί εκεί όπου σήμερα λειτουργούν οι καφετέριες του Θησείου. Ο χώρος αποτελεί το μεγαλύτερο και αξιολογότερο πλάτωμα πανοραμικής θέασης του αρχαιολογικού χώρου από την Ακρόπολη ως τον ναό του Ηφαίστου. Ο χώρος προτείνεται να διαμορφωθεί σε δύο κύριες στάθμες και να υπάρξει ζώνη αναψυχής με τραπεζοκαθίσματα.
* Ο Κεραμεικός και η Αρχαία Αγορά
Η διαμόρφωση της περιοχής που βρίσκεται βορείως των γραμμών του τρένου, μετά την κατάργηση του αμαξοστασίου και την πεζοδρόμηση της οδού Ερμού, θα δώσει τη δυνατότητα ενοποίησης του Κεραμεικού με την Αρχαία Αγορά και την ευκαιρία αποκάλυψης τμημάτων της οδού Παναθηναίων και σημαντικών μνημείων της αρχαίας Αθήνας. Προκειμένου να διευρυνθεί η κρίσιμη περιοχή μεταξύ των γραμμών του τρένου και της οδού Αδριανού προτείνονται η μετατόπιση του κτιρίου του σταθμού του ΗΣΑΠ κατά 14 μέτρα δυτικότερα και η απόδοση του χώρου που εξοικονομείται στην αρχαιολογική σκαπάνη. Η μετάθεση αυτή δίδει τη δυνατότητα να ενωθούν οι αρχαιολογικοί χώροι του Κεραμεικού και της Αρχαίας Αγοράς ουσιαστικά μέσω μιας πλατιάς λωρίδας γης στη στάθμη των αρχαίων και να ελευθερωθεί η οπτική επικοινωνία διά μέσου των αρχαιολογικών χώρων από τον Κεραμεικό ως τον Βράχο της Ακρόπολης.
Η σύνδεση της πλατείας Αγίων Ασωμάτων με την οδό Επταχάλκου θα γίνεται με μια ελαφρά γέφυρα, της οποίας το πλάτος και η κατασκευή θα επιτρέπουν τη διέλευση οχημάτων. Πάνω από τις γραμμές του τρένου δημιουργείται πλάτωμα στάσης για τους επισκέπτες. Ο πεζόδρομος της Απ. Παύλου θα συνεχίζει πάνω από τις γραμμές και θα καταλήγει στην οδό Ερμού. Στη συμβολή των δύο δρόμων δημιουργείται πλατεία.
Η οδός Ερμού ως τη συμβολή της με την οδό Πειραιώς πρόκειται επίσης να πεζοδρομηθεί. Ο Κεραμεικός θα αναδειχθεί ενώ η περιοχή γύρω από το Γκάζι προγραμματίζεται να αναβαθμισθεί.
Σε όλη την έκταση του πεζοδρόμου Δ. Αρεοπαγίτου-Απ. Παύλου προβλέπονται ειδικές κατασκευές για τα καθιστικά και τις διαμορφώσεις των χώρων. Τα φωτιστικά, οι πινακίδες ενημέρωσης, τα στέγαστρα των στάσεων του μίνι μπας στην αρχή και αργότερα του τραμ, οι κρήνες που δημιουργούνται, ακόμη και οι κάδοι απορριμμάτων καταβάλλεται προσπάθεια να δένουν με το περιβάλλον.
Το πάρκο και η ζώνη αναψυχής
Το πάρκο Θησείου και η βορινή απόληξη της οδού Απ. Παύλου διαμορφώνονται κατά τρόπο ώστε να είναι ορατός ο αρχαιολογικός χώρος. Το τμήμα του πάρκου ανατολικά της καμπύλης οδού που οδηγεί στον σταθμό του ΗΣΑΠ προσαρτάται στον αρχαιολογικό χώρο. Για το τμήμα που απομένει προτείνεται να καταργηθεί η περίφραξη ώστε να αποτελέσει τον συνδετικό ιστό μεταξύ των αρχαιολογικών χώρων που συναντώνται στη συγκεκριμένη θέση. Η ζώνη κατά μήκος της οδού Επταχάλκου μεταξύ του πάρκου και του αναλημματικού τοίχου του σταθμού ΗΣΑΠ αποτελεί ένα μοναδικό εξώστη θέασης του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού. Στη θέση αυτή προτείνεται η δημιουργία ζώνης αναψυχής με μικρής κλίμακας αναψυκτήριο. Προβλέπονται διεύρυνση του πάρκου και μείωση της επιφάνειας του δρόμου προς την πλευρά των οδών Απ. Παύλου και Επταχάλκου, καθώς και προς την πλευρά του καμπύλου δρόμου σε επαφή με τον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Αγοράς. Ετσι από την οδό Απ. Παύλου κατά μήκος του πάρκου ο πεζόδρομος περιορίζεται στο πλάτος των 12 μέτρων ενώ δημιουργείται παράλληλη πορεία διά μέσου του πάρκου με μια μεγάλη αλέα που ακολουθεί τη διαδρομή της αρχαίας ατραπού.
Το αρχαιολογικό πάρκο
Με το πρόγραμμα της ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων δημιουργείται ένα εκτεταμένο αρχαιολογικό πάρκο, μήκους περίπου 4 χλμ. και έκτασης 15.000 στρεμμάτων, στην καρδιά της πόλης, που περιλαμβάνει τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία, αλλά και παραδοσιακές γειτονιές του ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Το «πάρκο» θα περιλαμβάνει: Ακρόπολη, Αρχαία και Ρωμαϊκή Αγορά, Βιβλιοθήκη Αδριανού, Κεραμεικό, Δημόσιο Σήμα, Ακαδημία Πλάτωνος, Ιερά οδό, Θησείο, Λόφο Φιλοπάππου, Πνύκα, Αρειο Πάγο, Ολυμπιείο, Στάδιο, μνημεία της βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου, νεοκλασικά κτίρια, χώρους πρασίνου (Εθνικός Κήπος, Ζάππειο, Αρδηττός, Πάρκο Ριζάρη), το εμπορικό τρίγωνο και τις παραδοσιακές γειτονιές Πλάκα, Αναφιώτικα, Θησείο, Ψυρρή, Μεταξουργείο, Γκαζοχώρι, Μακρυγιάννη, Κολωνάκι, Νεάπολη, Εξάρχεια, Κολωνός, Πετράλωνα, Κουκάκι, Φιξ και Μετς.
Ποιες αλλάζουν όψη
Αλλάζουν όψη οι κεντρικές πλατείες της Αθήνας, όπως είχε προαναφέρει «Το Βήμα» στις 6.9.1998:
Στην πλατεία Ομονοίας τετραγωνίζεται ο… κύκλος και αποδίδεται περισσότερος χώρος περιπάτου στους πεζούς, χωρίς όμως καμία δενδροφύτευση. Η πλατεία επιδιώκεται να λειτουργήσει όχι ως χώρος πρασίνου, αλλά ως σημείο αναφοράς της πόλης και διέλευσης πεζών. Για τον λόγο αυτό δεν προβλέπονται και καθιστικά. Τις ρυθμίσεις που θα εφαρμοστούν στην Ομόνοια ανακοίνωσε προ ημερών ο κ. Λαλιώτης. Εντός της εβδομάδος αναμένεται να ανακοινώσει και τις ρυθμίσεις που θα εφαρμοστούν στις πλατείες Συντάγματος και Μοναστηρακίου.
Η πλατεία Συντάγματος, σε αντίθεση με την Ομόνοια, προβλέπεται να αποτελέσει μια όαση πρασίνου με καθιστικά για τους πολίτες. Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για τη διαμόρφωση της πλατείας που διενήργησε η Εταιρεία Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων δεν φαίνεται να ήταν τόσο επιτυχημένος όσο αυτός της Ομόνοιας, αφού σύμφωνα με πληροφορίες η επιτροπή του διαγωνισμού δεν απονέμει πρώτο και δεύτερο βραβείο, αλλά τρία τρίτα βραβεία, εκ των οποίων θα επιλεγεί η βέλτιστη λύση. Το βέβαιο είναι ότι η πλατεία δεν ενοποιείται με τον χώρο της Βουλής, όπως είχε αρχικά λεχθεί, καθώς η λεωφόρος Αμαλίας δεν υποβιβάζεται και παραμένει ως έχει και μάλιστα μονόδρομος. Οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που έγιναν για τη διευκόλυνση των εργασιών κατασκευής του μετρό θα διατηρηθούν, γιατί αποδείχθηκε ότι διευκολύνουν την κυκλοφορία των οχημάτων. Το εύρος της πλατείας όλα δείχνουν ότι θα επεκταθεί προς την πεζοδρομημένη οδό Οθωνος.
Το Μοναστηράκι θα είναι επίσης μία πλατεία χωρίς ίχνος πρασίνου. Ο σχετικός αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ολοκληρώθηκε και εντός της εβδομάδος αναμένεται να ανακοινωθεί η διαμόρφωσή της.
Και οι τρεις πλατείες αποτελούν σήμερα εργοτάξια του μετρό. Η «Αττικό Μετρό» είχε αναλάβει τη δέσμευση να τις αποκαταστήσει με την ολοκλήρωση των εργασιών. Με τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς παρέχεται η δυνατότητα να αποκτήσουν νέα μορφή. Ως χρονικός ορίζοντας ολοκλήρωσης των νέων διαμορφώσεων τίθεται η έναρξη λειτουργίας του μετρό της Αθήνας, δηλαδή το τέλος του 1999.
Για την πλατεία Κουμουνδούρου ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός είναι σε εξέλιξη.
