Ο Βρετανός Τόμας Ντε Γουάλ, ανώτερος αναλυτής στο Carnegie Europe, συνομίλησε με «Το Βήμα» για τις σχέσεις Ευρώπης – ΗΠΑ, λίγο πριν από το δεύτερο έτος Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Η δεύτερη θητεία Τραμπ άρχισε με την ταπείνωση του Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο και το πρώτο έτος της κλείνει με απειλές κατά της Γροιλανδίας. Τι μπορούμε να συμπεράνουμε;
«Διαπιστώνουμε μια μεγάλη ποιοτική διαφορά σε σχέση με την πρώτη του θητεία, όταν περιστοιχιζόταν από επαγγελματίες της εξωτερικής πολιτικής που πίστευαν στην αξία της σχέσης ΗΠΑ – Ευρώπης. Τώρα έχουμε μια εντελώς διαφορετική ομάδα, τους MAGA.
Καθοριστική στιγμή ήταν η ομιλία του Τζέι Ντι Βανς στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, τον περασμένο Φεβρουάριο. Βρισκόμουν εκεί, είδα την αντίδραση στην αίθουσα: το κοινό αποσβολώθηκε, έπεσε σιωπή. Σε αυτή τη διάσκεψη, όλοι διαπίστωσαν ότι η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων τελείωνε μπροστά στα μάτια τους, όταν ο Βανς είπε ότι μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη είναι η μεταναστευτική της πολιτική και όχι η Ρωσία.
10 μήνες αργότερα, στην αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας, η μόνη περιοχή του κόσμου για την οποία η αμερικανική κυβέρνηση μιλούσε με εχθρικό τρόπο ήταν η Ευρώπη που πάσχει από ”πολιτισμική παρακμή”. Η Ευρώπη θεωρείται ως περιφερειακή εκδοχή του αμερικανικού Δημοκρατικού Κόμματος, φιλελεύθερη και ”woke”».
Γιατί οι σημερινές ΗΠΑ έχουν τέτοια εμμονή με τον πολιτισμό και την παρακμή;
«Δεν είναι όλοι έτσι στο κίνημα MAGA, όμως υπάρχει μια μεγάλη ομάδα που πιστεύει ότι ο κόσμος στον οποίο ζούσαμε, με χριστιανικές, συντηρητικές αξίες, απειλείται από φιλελεύθερους που θέλουν πολυμορφία, μειονότητες, γάμο ομοφύλων, μετανάστευση και που επιδιώκουν να καταστρέψουν τη χριστιανική κουλτούρα των λευκών».
Ο Τραμπ όμως δεν ενδιαφέρεται ούτε για τον πολιτισμό ούτε για τον χριστιανισμό, αντιλαμβάνεται κυρίως τις οικονομικές συμφωνίες.
«Ναι, αλλά είναι επίσης ένας άνθρωπος που διαμορφώθηκε σε μια συγκεκριμένη εποχή στην Αμερική. Είναι ένας λευκός με αντίληψη της ιεραρχίας. Υπό αυτήν την έννοια, είναι μια εκδοχή της Αμερικής της δεκαετίας του 1950, ένας άνθρωπος του παλαιού κόσμου».
Πού βρίσκονται σήμερα οι σχέσεις Ευρώπης – ΗΠΑ;
«Σε πολύ κρίσιμο σημείο. Η Ευρώπη αγνόησε τα έντονα προειδοποιητικά σήματα που εξέπεμπε ο Τραμπ, ήδη από την πρώτη θητεία του, τα οποία έδειχναν ότι έπρεπε να αναπτύξει τη στρατηγική της αυτονομία. Ενας αυστριακός διπλωμάτης μού είχε πει: ”Η Ευρώπη έζησε μερικές εύκολες δεκαετίες. Είχαμε αμερικανική άμυνα, φθηνό ρωσικό αέριο και φθηνά κινεζικά αγαθά και νομίζαμε ότι δε θα πληρώναμε τίμημα για τίποτα”. Τώρα λοιπόν πληρώνουμε το τίμημα για όλα. Ξαφνικά, δεν είμαστε αυτόνομοι στην άμυνα, πρέπει να αναπτύξουμε δικούς μας ενεργειακούς πόρους και δεν πρέπει να εξαρτιόμαστε από κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού – και όλα αυτά ταυτόχρονα».
Πράγμα αδύνατον, σωστά;
«Προφανώς. Πολύ περισσότερο που η Ευρώπη είναι πολλά κράτη, με διαφορετικά εθνικά συμφέροντα. Ομως, όταν πρόκειται για την ασφάλεια, νομίζω ότι όλο και περισσότερο, εδραιώνεται η άποψη του κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος. Και βέβαια, το ερώτημα για το 2026 είναι τι θα κάνει η Αμερική, αν θα εγκαταλείψει πλήρως την Ουκρανία ή θα απομακρυνθεί σταδιακά».
Τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη για την Ουκρανία;
«Οι περισσότεροι Ουκρανοί θέλουν να σταματήσει ο πόλεμος. Πολλοί δε θα ήταν αντίθετοι, ακόμη και στο να παραχωρηθούν στους Ρώσους τμήματα του Ντονμπάς. Αυτό όμως που θέλουν απολύτως όλοι οι Ουκρανοί, είναι εγγυήσεις ασφαλείας, ώστε η εκεχειρία να μην είναι απλώς μια παύση κατά την οποία η Ρωσία θα ανασυνταχθεί και θα επιστρέψει για να διεκδικήσει περισσότερα.
Επίσης, αν οι ΗΠΑ αποσυρθούν από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, θα δώσουν τεράστιο πλήγμα στην Ουκρανία και στην Ευρώπη. Γι’ αυτό βλέπουμε την αμήχανη ”χορογραφία” των Ευρωπαίων, που προσπαθούν να κερδίσουν χρόνο: όλοι προσποιούνται ότι ο Τραμπ είναι ο μεγάλος ειρηνοποιός».
Ποιος θα μπορούσε να πείσει τον Τραμπ για την Ουκρανία;
«Ο Τραμπ, άλλοτε φαντάζεται ότι μαζί με τον Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ, μοιράζουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής. άλλοτε βλέπει έναν μονοπολικό κόσμο, όπου οι ΗΠΑ είναι η ισχυρότερη δύναμη. Ίσως, πάλι, να ονειρεύεται το Νομπέλ Ειρήνης. Είναι δουλειά σε 24ωρη βάση το να προσπαθεί κανείς να εξηγήσει στον Τραμπ, τι είναι προς το συμφέρον του να πράξει στην Ουκρανία».
Γιατί ξαναθυμήθηκε ο Τραμπ τη Γροιλανδία; Επίθεση εναντίον της θα σήμαινε το τέλος του ΝΑΤΟ;
«Ναι, ενδεχομένως και το τέλος του ΟΗΕ, αν αρχίσει να ξαναχαράσσει τα σύνορα του κόσμου. Ο καθένας δίνει τη δική του ερμηνεία για τη Γροιλανδία. Δεν νομίζω ότι πρόκειται για ζήτημα ασφάλειας, ήδη υπάρχει αμερικανική βάση στη Γροιλανδία και απλώς θα μπορούσε να την επεκτείνει. O Τραμπ θέλει να γίνει ο ”αυτοκράτορας του δυτικού ημισφαιρίου”, που επέκτεινε την επικράτεια των ΗΠΑ. Όπως και να έχει, το 2026 περιμένουμε το απροσδόκητο με αρνητικό τρόπο».
Απέναντι στον Τραμπ τι μπορούν να κάνουν οι ηγέτες της ΕΕ;
«Πρέπει να συνεργαστούν μεταξύ τους και να συνεχίσουν να μιλούν με τον Τραμπ. Υπάρχει επίσης και η Τουρκία που αναζητεί τη θέση της στον κόσμο. Διατηρεί οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία, αλλά ταυτόχρονα έχει και στρατηγική αντιπαλότητα μαζί της, είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Η Τουρκία δε θέλει η Ρωσία να ξαναγίνει ισχυρή και δε θέλει να διαλυθεί το ΝΑΤΟ.
Ίσως λοιπόν υπάρχουν εκεί κάποιες ευκαιρίες για την Ευρώπη. Δε γνωρίζω πόσο δημοφιλής είναι αυτή η ιδέα στην Ελλάδα, αλλά από μια ευρύτερη οπτική γωνία, φαίνεται αρκετά λογική».
*Αναλυτής στο think tank Carnegie Europe
