Δύο ειδών σταυροφόροι υπάρχουν μέσα στην Ιστορία: αυτοί που κρατούν σταυρό και οι άλλοι που δεν έχουν σταυρό στα χέρια τους. Οι σταυροφόροι, όμως, δεν είναι μια κατηγορία πολεμιστών που χάθηκαν μέσα στους αιώνες.
Απτά παραδείγματα τέτοιων σταυροφόρων σήμερα είναι οι επικεφαλής των συρράξεων στον Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου. Ο χριστιανός πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών με τον σταυρό στο χέρι επαγγέλλεται την απελευθέρωση του ιρανικού λαού από το θεοκρατικό καθεστως. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός, υπό το φως της πεντάλφα σαν να είναι σταυρός αγωνίζεται να σώσει τον περιούσιο λαό του Θεού από το επαπειλούμενο νέο Ολοκαύτωμα από τον ποταμό (Ιορδάνης) στη θάλασσα (Μεσόγειος) όπως ωρύονται οι μουσουλμάνοι επίβουλοί του. Η ιρανική ηγεσία με την ημισέληνο δίκην σταυρού πάλι αγωνίζεται για τα δίκαια του σιιτικού Ισλάμ υποθάλποντας την τρομοκρατία διεθνώς.
Τρεις σταυροφόροι σήμερα απειλούν την υφήλιο. Αν υπάρχει ελπίδα δεν μπορεί να είναι άλλη από την Ανάσταση του Εσταυρωμένου προς όφελος πάντων, πιστών, απίστων, ολιγόπιστων και δύσπιστων. «Οι χριστιανοί», άλλωστε, όπως έγραφε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος το 1951, «ανήκουν στον Χριστό, όμως ο Χριστός δεν ανήκει στους χριστιανούς μόνο, αλλά σε όλους τους ανθρώπους».
Εκείνοι που κρατούσαν σταυρό
Πασίγνωστοι στην πρώτη κατηγορία που προαναφέρθηκε είναι εκείνοι με το κλασικό προσωνύμιο «Σταυροφόροι», στις αρχές της 2ης χριστιανικής χιλιετίας, που κίνησαν να απελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους από τους αλλόθρησκους μουσουλμάνους και κατέληξαν να υποδουλώνουν τους ορθόδοξους χριστιανούς (1η Αλωση Κωνσταντινούπολης, 1204).
Πέρα από την κυριολεκτική ονομασία τους ισχύει η μεταφορική σημασία του όρου «σταυροφόρος» για καθένα φανατικό μαχητή και φονταμενταλιστή πολεμιστή της ιδεολογίας του ανεξαρτήτως θρησκείας.
Οι χριστιανοί Σταυροφόροι, οι ισλαμιστές (μουσουλμάνοι τζιχαντιστές) και οι υπερορθόδοξοι Ισραηλίτες (χασιδιστές, Ασκεναζίμ) είναι θρησκευτικά χρωματισμένοι και ταξινομημένοι στους τρεις μονοθεϊσμούς της Ιστορίας από το 1500 π.Χ. ως το 620 μ.Χ.
Αποχρωματισμένοι θεολογικά αλλά φορτισμένοι ιδεολογικά θεωρούνται σαν «σταυροφόροι χωρίς σταυρό» (Αρθουρ Κέσλερ, «Σταυροφορία χωρίς σταυρό») όλοι οι ιδεολόγοι Δεξιάς ή Αριστεράς, από τον σταλινισμό και τον αναρχισμό ως τον εθνικοσοσιαλισμό και τον φασισμό, που μετέρχονται τη βία για προβολή και επιβολή των ιδεών τους.
Με ή χωρίς σταυρό όλοι αυτοί οι φορείς της Ιστορίας πολεμούν, βιάζουν και εκβιάζουν, διαπράτοντας δολοφονίες, αυτοκτονίες, γενοκτονίες και εθνοκαθάρσεις μέχρι σήμερα ακόμη.
Ειρωνεία της Ιστορίας είναι η εκπληκτική ομοιότητα των μεθόδων και των μέσων που χρησιμοποιούν παρά την εμφανέστατη διαφοροποίηση των ιδεών τους και των σκοπών τους. Ολοι οι «σταυροφόροι» υπόσχονται τη σωτηρία των ανθρώπων και επιδιώκουν τη λύτρωσή μας. Δικαίως ο μέγας Νίκος Καζαντζάκης στην «Ασκητική» του («Salvatores Dei» – «Σωτήρες Θεού») αναφωνεί από τα βάθη της καρδιάς του (de profundis): «Ποιος θα μας σώσει από τους σωτήρες μας;».
Αξιοπρόσεκτο επίσης είναι ότι οι «σταυροφόροι» σκοτώνονται μεταξύ τους!
Πρώτα θύματα κάθε μεγάλης επανάστασης ιδεολογικά φορτισμένης δίκην σταυροφορίας είναι οι κορυφαίοι αντίπαλοί τους (βασιλείς, τσάροι κ.λπ.), ακολουθούν στην καρατόμηση οι δικοί τους αντιφρονούντες συναγωνιστές (Δαντόν – Ροβεσπιέρος, Στάλιν – Τρότσκι) και έπονται οι υπόλοιποι (γαλλική Τρομοκρατία, σοβιετικές Δίκες της Μόσχας).
Η Υβρις της σταυροφορίας, θρησκευτικής ή μη, ακολουθείται από τη Δίκη της αλληλοεξόντωσης των σταυροφόρων και μάλιστα εκ των έσω: «Και συ, τέκνον Βρούτε;». Τα βέλη είναι «εξ οικείων» και «εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού» (Βίβλος). Τα κάστρα πέφτουν από μέσα χάρη στον Εφιάλτη, την Κερκόπορτα, τον Ιούδα ή τον Αλκιβιάδη.
Οι σταυροφόροι σταυρώνονται στο τέλος. Αρχίζουν τη σταδιοδρομία τους ως σταυροφόροι (φορείς σταυρού), συνεχίζουν το «θεάρεστο» έργο (Opus Dei) ως σταυρωτήδες και τελειώνουν οι ίδιοι ως σταυρωμένοι.
Το τραγικό τρίπτυχο κάθε σταυροφορίας μετά ή άνευ σταυρού είναι:
- Σταυροφόρος (ιδεαλιστής, καλοπροαίρετος, ρομαντικός, ουτοπιστής, επαναστάτης).
- Σταυρωτής (δήμιος, δράστης, εκτελεστής, φονιάς).
- Σταυρωμένος (θύμα, απογοητευμένος επαναστάτης, αποτυχημένος αγωνιστής, μεταφορέας «Κιβωτίου» του Αρη Αλεξάνδρου).
Ο αναστοχασμός όλων αυτών με σκέψη και περίσκεψη είναι μάλλον μελαγχολικός. Αξίζει μια σταυροφορία όταν θα καταλήξει σε σταυρωτήδες και σταυρωμένους; Τι θα χανόταν χωρίς τη σταυροφορία, μα και πόσα κερδήθηκαν από αυτή;
Οι Αγιοι Τόποι αλλάζουν χέρια μέσα στους αιώνες, ο αταξικός παράδεισος έφερε τη δικτατορία επί του προλεταριάτου αντί της δικτατορίας του προλεταριάτου, η λουδοβίκεια μοναρχία αντικαταστάθηκε από τη ναπολεόντεια ομόλογό της.
Παρ’ όλο που δεν ζούμε χωρίς σταυροφορίες και επαναστάσεις, ωστόσο δεν αντέχουμε τόσες εκατόμβες θυμάτων τους. Οι σταυρωμένοι είναι πολύ περισσότεροι από τους σταυρωτήδες τους. Αρκούν πια αυτοί και γι’ αυτό παρακαλούμε πολύ να μην εμφανιστούν άλλοι σταυροφόροι. Δεν θα τους αντέξουμε όσο κι αν μας αφήσουν να ζήσουμε για να υποστούμε τα θαυματουργά κακουργήματά τους.
Στον χαλκέντερο ερευνητή Ρενέ Ζιράρ (René Girard, 1923-2015) οφείλεται η επισήμανση των στενών σχέσεων βίας και θρησκείας. Στα έργα του («Η βία και το ιερό» – 1972, «Το εξιλαστήριο θύμα» – 1991, «Κεκρυμμένα από καταβολής» – 1994) καταδεικνύει ότι η θυσία που υπόκειται πάσης τελετουργίας είναι μια πράξη βίας, αφού στερείται η ζωή ενός όντος (φυτού, ζώου, άνθρωπου) για να προσφερθεί στο θείο, παραβιάζοντας τη βούλησή του προς υλοποίηση του ιερού σκοπού. Ετσι γίνεται κατανοητό το σταυροφορικό φαινόμενο με εύλογο και έλλογο τρόπο.
Δύο εξαιρέσεις της θυσιαστικής βίας των θρησκειών είναι, κατά τον Ζιράρ, στον ιουδαϊσμό και στον χριστιανισμό. Στο Ισραήλ η θυσία του Αβραάμ ματαιώνεται χάρη στην επέμβαση του Θεού και η ανθρωποθυσία του Ισαάκ μετατρέπεται σε ζωοθυσία. Στην Εκκλησία ο Χριστός σταυρώνεται ως αθώο θύμα και έτσι η θυσία γίνεται αυτοθυσία που διαιωνίζεται στη Θεία Ευχαριστία, την ιδρυτική πράξη του χριστιανισμού, ως αναίμακτη θυσία περνώντας τη βία από το πραγματικό στο συμβολικό. Η αυτοθυσία καταργεί τη θυσία και ενδοβάλλει τη βία.
Μπορούμε να φανταστούμε, να ευχηθούμε και να αποπειραθούμε ιδίως σήμερα στην Αγία Γη, εστία του Τρίτου Πολέμου του Κόλπου, να συμβεί κάτι παρόμοιο: η ανθρωποθυσία να γίνει αναίμακτη αυτοθυσία με την παραίτηση όλων των εμπλεκόμενων μερών από τη βία του πολέμου. Τυχαίο είναι ότι ο εβραϊκός χαιρετισμός είναι «shalom» (ειρήνη) και η χριστιανική προσφώνηση «ειρήνη υμίν» μαζί με την ισοδύναμη ισλαμική προτροπή;
Ο κ. Μάριος Π. Μπέγζος είναι πρώην κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών
