ZOOM ΣΤo «ΒΗΜΑ» ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ: Άγγελος Σκορδάς ΓΡΑΦΟΥΝ: ΗΛΙΑΝΑ ΔΑΝΕΖΗ, Πέτρος Κωνσταντινίδης, Χρηστοσ λογαρασ, Γιωργος Μουρμουρης, Παναγιώτης Σωτήρης, Γιώργος Φωκιανός Είναι ένα ζήτημα που συζητιέται χρόνια. Για πολλούς, αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Για κάποιους, συνιστά κόκκινο πανί. Ο λόγος για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, για τον οποίο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωνε στις 4 Ιουλίου στο «Bloomberg» ότι «θα γίνει πραγματικότητα κάποια στιγμή και αυτό είναι μέρος της στρατηγικής μας», καθώς «η ελληνική κοινωνία είναι πολύ πιο έτοιμη και ώριμη». Η «στιγμή» αυτή φαίνεται πως καθυστερεί, καθώς τέσσερις μήνες μετά δεν έχει υπάρξει κάποια εξέλιξη σε κυβερνητικό επίπεδο. Αλλωστε, κύκλοι εντός του κυβερνώντος κόμματος φέρονται να λαμβάνουν προκαταβολικά «θέση μάχης» έναντι ενός τέτοιου ενδεχομένου. Σε κάθε περίπτωση, το ερώτημα είναι υπαρκτό και παραμένει: Πώς θα μπορούσε να μοιάζει ένα θαρραλέο νομοθέτημα που να επιλύει οριστικά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια τα ΛΟΑΤΚΙ+ ζευγάρια; Ποια ζητήματα θα έπρεπε να ρυθμίζει, ποιες εκκρεμότητες να επιλύει και ποια είναι τα «αγκάθια» που θα καλούνταν να υπερβεί; Τα ζητήματα που δεν καλύπτονται «Ενα θαρραλέο νομοθέτημα θα πρέπει να επιλύει τα εξής ζητήματα: Την επέκταση του γάμου υπέρ των ατόμων ίδιου φύλου, την πρόσβαση των ατόμων ίδιου φύλου στην τεχνητή γονιμοποίηση με ταυτόχρονη κατοχύρωση συγγενικού δεσμού από τη γέννηση του παιδιού, καθώς και μια μεταβατική ρύθμιση που να απαντά στα προβλήματα των οικογενειών με δύο γονείς ίδιου φύλου που ήδη ζουν και μεγαλώνουν παιδιά στην Ελλάδα» υπογραμμίζει, μιλώντας στο «Βήμα», ο επίκουρος καθηγητής Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου και Δικαίου Διεθνών Συναλλαγών στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Ρόκας. Οπως εξηγεί, αν και το σύμφωνο συμβίωσης δίνει σχεδόν ίδια δικαιώματα με αυτά του γάμου στα ζευγάρια ίδιου φύλου, εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα που δεν καλύπτονται όσο δεν δίνεται η δυνατότητα γάμου. Παράλληλα, χρειάζεται επέκταση του δικαιώματος τεχνητής γονιμοποίησης ζευγαριών. «Εδώ υπάρχει μια υποκρισία: Ολοι αντιλαμβάνονται ότι όταν επιτρέπεις σε μια μόνη γυναίκα να καταφύγει σε τεχνητή γονιμοποίηση, στην πράξη δίνεται η δυνατότητα δημιουργίας ομογονεϊκών οικογενειών» υπογραμμίζει ο Κωνσταντίνος Ρόκας. Επεκτείνοντας, όμως, την τεχνητή γονιμοποίηση ανοίγει και ο δρόμος για την υιοθεσία παιδιών από ζευγάρια του ίδιου φύλου. «Το πρόβλημα της υιοθεσίας θα μπορούσε να λυθεί είτε με την αναγνώριση του γάμου υπέρ ομόφυλων ζευγαριών είτε με ειδική ρύθμιση που θα επέτρεπε την υιοθεσία σε ζευγάρια, παντρεμένα ή μη, ανεξαρτήτως φύλου» περιγράφει ο καθηγητής του ΑΠΘ, τονίζοντας ότι πρέπει παράλληλα να κατοχυρωθούν και οι δύο σύντροφοι στις περιπτώσεις οικογενειών που μεγαλώνουν ήδη παιδιά εντός ομόφυλης οικογένειας. Γάμος και παιδιά στο εξωτερικό Υπάρχει, βεβαίως, και το ζήτημα των ατόμων ίδιου φύλου, παντρεμένων ή μη, που έχουν αποκτήσει παιδιά στο εξωτερικό χάρη στην προσφυγή σε μεθόδους ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Για αυτές τις περιπτώσεις, λέει ο Κωνσταντίνος Ρόκας, δεν απαιτείται ειδική νομοθετική ρύθμιση, αλλά αλλαγή πρακτικής των διοικητικών αρχών, σύμφωνα με τους κανόνες και τις αρχές του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης του 2021 καθιστά σαφές ότι η χώρα μας έχει υποχρέωση αναγνώρισης αυτών των συγγενικών δεσμών τουλάχιστον για τις ανάγκες ελευθερίας κυκλοφορίας και διαμονής των ευρωπαίων πολιτών. «Είναι ένα ζήτημα που θα μπορούσε να λυθεί με αλλαγή της πρακτικής της διοίκησης στα προξενεία και το ειδικό ληξιαρχείο», όπου και δημιουργείται το πρόβλημα. Το τυπικό κώλυμα με τα… έντυπα «Οταν έχουμε ένα ομόφυλο ζευγάρι, εκ των οποίων τουλάχιστον το ένα άτομο είναι Ελληνας, και οι οποίοι απέκτησαν παιδί στο εξωτερικό, όπου και αναπτύσσονται οι περισσότερες έννομες συνέπειες του συγγενικού δεσμού, δεν μπορεί πειστικά η ελληνική έννομη τάξη να υποστηρίξει ότι δεν αναγνωρίζει αυτή τη συγγένεια λόγω αντίθεσης στη δημόσια τάξη» συνεχίζει. Φέρνοντας το παράδειγμα δύο υποθέσεων που χειρίζεται από κοινού με τον δικηγόρο Αθηνών Γιάννη Ιωαννίδη, ο καθηγητής του ΑΠΘ επισημαίνει ότι το ειδικό ληξιαρχείο του υπουργείου Εσωτερικών αρνήθηκε, μετά την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μεταγραφή αλλοδαπής ληξιαρχικής πράξης γέννησης με δύο γονείς ίδιου φύλου επικαλούμενο τη δημόσια τάξη σε συνδυασμό με το τυπικό κώλυμα – ότι τα έντυπα της διοίκησης χρησιμοποιούν αποκλειστικά τους όρους «πατέρας», «μητέρα» και όχι «γονέας 1» και «γονέας 2». «Καταλαβαίνει κανείς ότι υπάρχει απλώς ένα πρόβλημα, που μπορεί να λυθεί με αλλαγή της διοικητικής πρακτικής» σημειώνει ο Κωνσταντίνος Ρόκας. Η κατάσταση, πάντως, είναι διαφορετική για τα ομόφυλα ζευγάρια που έχουν δημιουργήσει οικογένεια εντός Ελλάδας. «Οι άνθρωποι αυτοί για να καλυφθούν νομικά χρειάζονται ευθεία παρέμβαση του νομοθέτη. Ακόμα και αν η κυβέρνηση θέσπιζε τον γάμο υπέρ των ατόμων ίδιου φύλου, αυτό από μόνο του δεν θα έλυνε τα προβλήματα των ζευγαριών που ήδη έχουν αποκτήσει παιδιά τα οποία μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον με γονείς ίδιου φύλου στο εσωτερικό. Ο νομοθέτης πρέπει να προβλέψει τρόπο κατοχύρωσης συγγένειας υπέρ αυτών των ανθρώπων που έχουν αναλάβει εδώ και χρόνια αυτόν τον ρόλο» καταλήγει. Baby boom και «αόρατα» παιδιά Την ανάγκη η αναγνώριση των ΛΟΑΤΚΙ+ οικογενειών να αποτελέσει μία από τις προτεραιότητες της όποιας νομοθετικής παρέμβασης υπογραμμίζει στο «Βήμα» και η Στέλλα Μπελιά, πρόεδρος της ΜΚΟ «Οικογένειες Ουράνιο Τόξο» και μέλος της Επιτροπής για την Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+. Οπως εξηγεί, με τη συμπερίληψη και των ομόφυλων ζευγαριών στο σύμφωνο συμβίωσης το 2015 «οι άνθρωποι άρχισαν να αισθάνονται ότι αφού ο νόμος τους περιλαμβάνει, μπορούν να είναι ορατοί». Αυτό δημιούργησε «ένα μεγάλο baby boom», παρότι τα παιδιά δεν συμπεριλαμβάνονταν με κανέναν τρόπο στην τότε νομοθεσία. Ελλείψει νομοθετικού πλαισίου, όμως, τα παιδιά που γεννιούνται και μεγαλώνουν εντός ΛΟΑΤΚΙ+ οικογενειών δεν καταγράφονται ορθά στα ληξιαρχεία. Τα νεογέννητα δηλώνονται ως παιδιά μονογονεϊκών οικογενειών, κάτι που συνεπάγεται διακρίσεις τόσο για τον έναν εκ των δύο γονέων που δεν έχει έννομη σχέση με το παιδί του όσο και για το ίδιο το παιδί. «Μπορεί το παιδί μας να βρεθεί σε μια Εντατική, εμείς να είμαστε απ’ έξω και για τον νόμο να μην του είμαστε τίποτα». «Τα παιδιά μας δεν θα δουν ποτέ την εικόνα της οικογένειάς τους στα σχολικά βιβλία» λέει ακόμα η πρόεδρος των «Οικογενειών Ουράνιο Τόξο». «Ετσι, ενώ περνάνε μια χαρά στο σπίτι τους, θα αρχίσουν να αναρωτιούνται γιατί δεν δείχνουν πουθενά την οικογένειά τους, συμπεραίνοντας ότι κάτι δεν πάει καλά» προσθέτει, υπογραμμίζοντας τη σημασία που έχει η ενδυνάμωση των παιδιών των ΛΟΑΤΚΙ+ ζευγαριών. Η πολλαπλή απώλεια Η ίδια τονίζει ότι το ζήτημα της επέκτασης του γάμου στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα είναι σημαντικό «γιατί φέρνει πάρα πολλές αλλαγές στο πεδίο της έννομης σχέσης και των σχέσεων συγγένειας με τα παιδιά». Είναι ενδεικτικό, όπως εξηγεί, ότι στην περίπτωση ομόφυλου ζευγαριού που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, αν η έννομη μητέρα μείνει άνεργη η σύντροφός της δεν μπορεί να καλύψει την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη του παιδιού. Υπάρχουν, όμως, και πιο σοβαρά ζητήματα: «Βιώνουμε τον φόβο του τι θα γίνουν τα παιδιά μας σε μια περίπτωση απώλειας. Ο άνθρωπος που χάνει τον σύντροφό του χάνει και το παιδί του. Και ο άνθρωπος που πεθαίνει δεν μπορεί να φύγει ήρεμα, γιατί σκέφτεται τι αφήνει πίσω και τι θα γίνει το παιδί» περιγράφει. «Τα ίδια τα παιδιά δεν χάνουν μόνο τον γονιό τους, χάνουν ταυτόχρονα το σπίτι τους και τον δεύτερο γονιό τους» καταλήγει η Στέλλα Μπελιά, συμπυκνώνοντας λιτά το επίδικο της συζήτησης για τον γάμο των ΛΟΑΤΚΙ+ ζευγαριών: «Διεκδικούμε να μην είμαστε λιγότερο άνθρωποι από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Παλεύουμε για τα αυτονόητα».