Μπορεί πλέον η διεθνής γεωπολιτική ισορροπία να κρέμεται από το λεπτό νήμα της εύθραυστης εκεχειρίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν – εκεί άλλωστε αναπτύσσεται το μείζον μέτωπο του Τρίτου Πολέμου του Περσικού Κόλπου –, όμως περίπου 2.000 χιλιόμετρα πιο δυτικά ο Λίβανος μετατρέπεται, όχι τόσο αργά αλλά βασανιστικά, σε failed state.
Ενα «αποτυχημένο κράτος», τα εδάφη του οποίου πλήττονται – για δεύτερη φορά τα τελευταία δυόμισι χρόνια – σφοδρά από το Ισραήλ. Με διακηρυγμένο στόχο του Τελ Αβίβ τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας, αν όχι κατοχής, τουλάχιστον 40 χιλιομέτρων, όπου ο IDF θα διατηρήσει τον έλεγχο και μετά τη λήξη των εχθροπραξιών. Και τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου αρχικά να μη συμπεριλαμβάνει τον Λίβανο στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός αλλά τελικά να πείθεται από τους Αμερικανούς ότι οφείλει να καθίσει στο τραπέζι του διαλόγου.
Οι Ισραηλινοί αισιοδοξούν ότι θα εξαλείψουν πλήρως τη Χεζμπολάχ – προοπτική δυσχερής στην υλοποίηση, καθώς, όπως αποδεικνύεται καθημερινά, η σιιτική οργάνωση, ευρισκόμενη σε απευθείας επαφή με την Τεχεράνη, διαθέτει ακόμα σημαντικά αποθέματα αντίστασης. Πέραν αυτού, η Χεζμπολάχ έχει βαθιές ρίζες στο πολιτικό σύστημα και την κοινωνία του Λιβάνου, με αποτέλεσμα οι επιθέσεις του Ισραήλ να ρίχνουν νερό στον μύλο του φαύλου κύκλου της ριζοσπαστικοποίησης.
Στήριξη της κυβέρνησης του στρατηγού Αούν
Η διαφαινόμενη πορεία του Λιβάνου προς τον γκρεμό προκαλεί έντονη ανησυχία στην Αθήνα. Εμπειροι διπλωμάτες χαρακτηρίζουν μια πιθανή κατάρρευση της νόμιμης αρχής της Βηρυτού ως «εξαιρετικά επικίνδυνη εξέλιξη» για το ελληνικό σύστημα ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ δεν αποκλείουν μια νέα έξαρση μεταναστευτικών ροών προς τη Δύση. Ταυτοχρόνως, διακυβεύεται η ασφάλεια των ελληνορθόδοξων και των χριστιανών εκτός από τη Συρία και στον Λίβανο, ενώ η σαφής θέση της ελληνικής πρωτεύουσας εναντίον μιας χερσαίας επιχείρησης των Ισραηλινών προκαλεί τριγμούς στη στρατηγική σχέση της Αθήνας με το Τελ Αβίβ.
Η βιωσιμότητα της κυβέρνησης με επικεφαλής τον πρώην αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν αποτελεί για την Αθήνα απαρέγκλιτη προϋπόθεση διατήρησης της συνοχής στην πολύπαθη, αντιφατική χώρα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ο πρώτος ευρωπαίος ηγέτης που ταξίδεψε στη Βηρυτό μετά την εκεχειρία, τον Δεκέμβριο του 2024, συνοδευόμενος από τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ Δημήτριο Χούπη, με τις δύο πλευρές να αναζητούν πεδία ανάπτυξης διμερούς στρατιωτικής συνεργασίας.
Αποτέλεσμα ήταν η υπογραφή της συμφωνίας για την παροχή 15 τεθωρακισμένων οχημάτων Μ-113 και 10 οχημάτων γενικής χρήσης Steyr στον στρατό του Λιβάνου, με τον υπουργό Αμυνας Νίκο Δένδια να επισκέπτεται εις διπλούν τη Βηρυτό (Απρίλιος, Ιούλιος 2025), διατυπώνοντας δημοσίως τις ανησυχίες της ελληνικής κυβέρνησης για τα θέματα ασφαλείας στην περιοχή.
«Οχι» στις επιθέσεις από το Ισραήλ
Παρότι η Αθήνα καταδικάζει εντόνως τις επιθέσεις της Χεζμπολάχ κατά του Ισραήλ, τόσο ο κ. Μητσοτάκης όσο και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχουν δηλώσει επανειλημμένως ότι μόνη αρμόδια να αντιμετωπίσει τη σιιτική οργάνωση είναι η λιβανέζικη κυβέρνηση, η οποία όμως χρήζει πολυεπίπεδης ενίσχυσης. Οποιαδήποτε άλλη ενέργεια – δηλαδή οι όλο και εντεινόμενες ισραηλινές επιθέσεις με στόχο τη Χεζμπολάχ και όχι μόνο – υπονομεύουν τη νόμιμη αρχή της χώρας.
Η Ελλάδα, μαζί με άλλες εννέα ευρωπαϊκές χώρες και την Υπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας, συνυπέγραψε στις 31 Μαρτίου 2026 Κοινή Δήλωση, διά της οποίας το Ισραήλ καλείται να αποφύγει την περαιτέρω επέκταση της σύγκρουσης, συμπεριλαμβανομένης της διεξαγωγής χερσαίας επιχείρησης. Την ίδια μέρα, η θέση της χώρας αναπτύχθηκε επισήμως στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, με έμπειρους παρατηρητές να σημειώνουν ότι μετά τις αντιρρήσεις που εκφράστηκαν τους περασμένους μήνες για την ασύμμετρη ισραηλινή επέμβαση στη Γάζα ήταν η δεύτερη φορά που η Αθήνα αντιτίθεται στην πολιτική του Τελ Αβίβ.
Στην ελληνική πρωτεύουσα γνωρίζουν ότι η επικράτηση του χάους στον Λίβανο, προοπτική που φαίνεται ότι προωθεί συστηματικά το Ισραήλ, είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει ακόμα και σε εμφύλια αντιπαράθεση. Την ίδια ώρα, ο εθνικός στρατός δεν διαθέτει τους απαραίτητους πόρους για να αντιπαρατεθεί με τη Χεζμπολάχ. Εξ ου και έχει ξεκινήσει να αποσύρεται από τα νότια εδάφη της χώρας. Ομως οι δυνατότητες στήριξης της Βηρυτού δεν είναι απεριόριστες. Θεωρητικά, όταν καταστεί εφικτό, θα διεξαχθεί στο Παρίσι ακόμα μία διεθνής διάσκεψη για τον Λίβανο προκειμένου να συγκεντρωθεί επιπλέον οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια.
Προσφυγικό και χριστιανοί
Στον Λίβανο σήμερα οι εκτοπισμένοι ξεπερνούν τις 900.000 – πολλοί εξ αυτών εγκατέλειψαν για δεύτερη φορά μετά το 2023 τις εστίες τους. Παραλλήλως στη χώρα φιλοξενούνται περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια πρόσφυγες, συριακής και παλαιστινιακής καταγωγής, ενώ οι ζημιές εξαιτίας των ισραηλινών επιθέσεων εκτιμώνται από την Παγκόσμια Τράπεζα στα 3 δισ. δολάρια. Τα δε έσοδα της κυβέρνησης Αούν είναι αναιμικά. Είναι σαφές ότι οι κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν πλέον στον Λίβανο δύναται να δημιουργήσουν νέα, ανεξέλεγκτα μεταναστευτικά ρεύματα μέσω Συρίας και Τουρκίας προς ευρωπαϊκό έδαφος. Και μάλιστα πληθυσμών ευάλωτων σε μορφές ακραίας ριζοσπαστικοποίησης.
Στην Αθήνα ανησυχούν πολύ για μια τέτοια εξέλιξη, εξ ου και ανώτερες διπλωματικές πηγές συνδέουν τα «μέτωπα». «Η σταθερότητα στη Δαμασκό είναι προαπαιτούμενη για τη σταθερότητα στη Βηρυτό» λένε στο «Βήμα», επισημαίνοντας την ανάγκη επιστροφής των σύρων προσφύγων στη χώρα τους ώστε να αποσυμπιεστεί – έστω εν μέρει – η κατάσταση στον Λίβανο. Στην πολύπλοκη εξίσωση πρέπει να προστεθεί και ο επιδραστικός ρόλος της Τουρκίας στο καθεστώς του Αλ Σάρα, με την Αγκυρα να διεκδικεί όλο και μεγαλύτερο μερίδιο ελέγχου της μετεμφυλιακής Συρίας.
Προ ολίγων ημερών, η ελληνική πρεσβεία πρόσφερε υπέρ του Λιβάνου 300.000 ευρώ στο αρμόδιο Γραφείο του ΟΗΕ, ενώ η ανθρωπιστική αποστολή που σχεδιάζει η Αθήνα να αποστείλει για τον λιβανέζικο λαό τελεί σε αναμονή, καθώς προς το παρόν οι συνθήκες ασφαλείας είναι απαγορευτικές. Ενδεικτικό ότι αντίστοιχη αποστολή του Βατικανού με κατεύθυνση τον νότιο Λίβανο επέστρεψε στη βάση της εξαιτίας ένοπλης επίθεσης.
Μείζονα προτεραιότητα για την κυβέρνηση, όπως διαμηνύουν από το Μέγαρο Μαξίμου, αποτελεί η προστασία των χριστιανικών πληθυσμών του Λιβάνου, οι οποίοι πάντως δεν απειλούνται ευθέως, τουλάχιστον προσώρας, καθώς οι περιοχές που ζουν βρίσκονται εγγύτερα στα σύνορα με τη Συρία και όχι στον νότο. «Σε περίπτωση όμως εμφυλίου πολέμου οι πρώτοι που θα την “πληρώσουν” είναι οι χριστιανοί, καθώς δεν διαθέτουν μέσα προστασίας» λέει στο «Βήμα» κυβερνητικό στέλεχος με άριστη γνώση του θέματος. Προσθέτει, βεβαίως, ότι «αυτή τη στιγμή ακρότητες καταγράφονται στη Συρία και όχι στον Λίβανο, ουδείς όμως μπορεί να προεξοφλήσει τι θα μπορούσε να συμβεί σε περίπτωση πλήρους κατάρρευσης του κράτους και επικράτησης των φανατικών της Χεζμπολάχ».
Η σκληρή πραγματικότητα, πάντως, είναι ότι, παρά τις εργώδεις προσπάθειες που καταβάλλει και το Πατριαρχείο Αντιοχείας, ο πληθυσμός των χριστιανών στην ευρύτερη περιοχή σχεδόν καταρρέει υπό την ασφυκτική πίεση των αλλεπάλληλων συγκρούσεων. Και αυτή η δυσμενής εξέλιξη είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποφευχθεί.
