Με τα δημοσκοπικά ευρήματα να εμφανίζουν την έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών προς τη Δικαιοσύνη σε υψηλά ποσοστά και με επικριτικές αιτιάσεις που προβάλλονται για τη διαχείριση σημαντικών υποθέσεων από δικαστικής πλευράς, η επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος σε σχέση με τη Δικαιοσύνη προσλαμβάνει βαρύνουσα σημασία.
Ο δημόσιος διάλογος και οι πολιτικές προσεγγίσεις που επικεντρώνονται στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης ως συνάρτηση της ανεξαρτησίας της έχουν προσλάβει από χρόνια τη μορφή «πολιτικής καραμέλας», καθώς σπάνια θίγονται στον πολιτικό διάλογο, ούτε εμφανίζονται ουσιαστικές προτάσεις για τα πραγματικά και σοβαρότατα προβλήματα του ελληνικού δικαστικού συστήματος.
Με δεδομένο, πάντως, ότι η επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την εκάστοτε κυβέρνηση αποτέλεσε – και δικαίως – θέμα προς επίκριση, τόσο από πολιτικούς, νομικούς, συνταγματολόγους αλλά και από αρμόδιους ευρωπαϊκούς θεσμικούς φορείς, ας δούμε πού βρισκόμαστε σήμερα και τι μπορεί να αλλάξει στην αναθεώρηση.
Για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, δηλαδή των Προέδρων και Αντιπροέδρων των ανώτατων δικαστηρίων και του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, ήδη μετέχουν πλην του Υπουργικού Συμβουλίου (της κυβέρνησης δηλαδή), που τελικά αποφασίζει, τόσο η Βουλή όσο και η ίδια η Δικαιοσύνη.
Η συμμετοχή της Βουλής ισχύει από χρόνια (νομοθετήθηκε το 2010) καθώς η Διάσκεψη των Προέδρων προτείνει συγκεκριμένους ανώτατους δικαστικούς μετά από ακρόαση προς επιλογή. Παράλληλα, πρόσφατα με άλλον νόμο, δόθηκε η δυνατότητα στις Ολομέλειες των ανώτατων δικαστηρίων να γνωμοδοτούν, προτείνοντας και αυτές λίστα ανώτατων δικαστικών προς επιλογή, μετά από ψηφοφορία που διεξάγεται στον Αρειο Πάγο, το Συμβούλιο της Επικρατείας ή το Ελεγκτικό Συνέδριο, ανάλογα σε ποιο από τα τρία ανώτατα δικαστήρια πρόκειται να επιλεγούν από την κυβέρνηση ανώτατοι δικαστικοί για να στελεχώσουν την ηγεσία τους.
Η συμμετοχή και των ίδιων των δικαστών σε ανώτατο επίπεδο στην επιλογή ηγεσίας στη Δικαιοσύνη υπήρξε προϊόν και των έντονων πιέσεων από την ευρωπαϊκή πλευρά, και πάντως, μετά τη νομοθέτηση αυτής της δυνατότητας, η τελευταία ευρωπαϊκή έκθεση που αφορά θέματα κράτους δικαίου σημείωσε με θετικό πρόσημο την εν λόγω ρύθμιση.
Το ισχύον σύστημα με τη συμμετοχή Βουλής, Δικαιοσύνης και την τελική απόφαση της κυβέρνησης για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης θα τεθεί προς συζήτηση στην αναθεώρηση, καθώς έχει εξαγγελθεί από τον Πρωθυπουργό στο πακέτο των συνταγματικών διατάξεων που θα αναθεωρηθούν.
Τι τελικά θα αποφασιστεί μένει να το δούμε, καθώς πολλές απόψεις έχουν κατατεθεί ήδη δημόσια και ορισμένες που επιμένουν στην επιλογή ηγεσίας στη Δικαιοσύνη μόνο από τους δικαστές, χωρίς το στοιχείο για λαϊκή νομιμοποίηση που καθορίζει βασικές συνταγματικές κατευθύνσεις στο πολίτευμά μας.
Αλλα κρίσιμα θέματα
Πάντως, πέραν της επιλογής ηγεσίας στη Δικαιοσύνη, ήδη στον δημόσιο διάλογο τίθενται θέματα που αφορούν συνταγματικές αλλαγές σε εξίσου κρίσιμα και ουσιώδη θέματα που σχετίζονται με την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, όπως η αξιολόγηση των δικαστών, ο πειθαρχικός τους έλεγχος και η συγκρότηση των δικαστικών οργάνων, όπως το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, που αποφασίζει για την υπηρεσιακή εξέλιξη και αξιολόγηση του συνόλου των δικαστών και των εισαγγελέων.
Επίσης, υπάρχουν προτάσεις για κατάργηση ορισμένων δικαστικών σχηματισμών ειδικού τύπου, όπως το Ειδικό Δικαστήριο που δικάζει τους πολιτικούς, το Μισθοδικείο που δικάζει τα οικονομικά των δικαστών, το Δικαστήριο Κακοδικίας που δικάζει τα αιτήματα πολιτών κατά δικαστών (το οποίο δικάζει σπάνια) και λοιπά.
Αλλωστε δεν είναι λίγοι εκείνοι που θέτουν, εν όψει της αναθεώρησης, ως κρισιμότερα τα θέματα αυτά προς αλλαγή παρά το σύστημα επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, με το επιχείρημα ότι το ισχύον, όπως έχει διαμορφωθεί, είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, με την αναγκαία όμως πρόσθετη δέσμευση ότι η κυβέρνηση θα επιλέγει υποχρεωτικά έναν από τους προτεινόμενους από την ίδια τη Δικαιοσύνη και τη Βουλή.
Ο δημόσιος διάλογος πάντως για τη Δικαιοσύνη, με δεδομένη την πολιτική συγκυρία και τις ανοικτές υποθέσεις προς εκδίκαση, είναι βέβαιο πως θα κυριαρχήσει στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης.
