Το Ελεγκτικό Συνέδριο έλεγξε πρόσφατα τη νομιμότητα δύο σχεδίων σύμβασης για την παραχώρηση του δικαιώματος έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης, εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Ο φάκελος υποβλήθηκε στο Δικαστήριο στις 28/11/2025, όμως στις 12/12 διαβιβάστηκε σε αυτό προσθήκη παραγράφου στα αρχικά σχέδια σύμβασης με το εισηγητικό της προσθήκης σημείωμα.
Εκεί διευκρινιζόταν τι θα συμβεί αν η Ελλάδα συμφωνήσει με άλλα κυρίαρχα κράτη οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, στην οποία η παραχωρούμενη με τη σύμβαση έκταση θα βρίσκεται εκτός των δικαιοδοτικών ορίων της χώρας.
Η ρήτρα αυτή των δύο συμβάσεων κυριάρχησε στην πολιτική επικαιρότητα την περασμένη εβδομάδα. Δύο βασικά ερωτήματα τίθενται σχετικώς: Ελεγξε τη ρήτρα αυτή το Ελεγκτικό Συνέδριο και την αποδέχθηκε ως νόμιμη; Στοιχειοθετεί καθ’ εαυτή η εν λόγω ρήτρα εκχώρηση, έστω και μελλοντική, κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας, ώστε το Δικαστήριο να όφειλε να ασχοληθεί περισσότερο με αυτή;
Στον προσυμβατικό του έλεγχο, το Ελεγκτικό Συνέδριο ερευνά αν το σχέδιο σύμβασης που του υποβάλλεται, μαζί με τη διαδικασία επιλογής αναδόχου, πάσχουν από ουσιώδη νομική πλημμέλεια, από ένα νομικό δηλαδή σφάλμα οφθαλμοφανές, που πλήττει την ακεραιότητα της διαδικασίας.
Δεν αναζητεί το Δικαστήριο κάθε σφάλμα και το πιο ασήμαντο, ούτε αξιολογεί οικονομικά ή πολιτικά τη σύμβαση. Ακόμη λιγότερο δεν επεμβαίνει σε ζητήματα άσκησης της εξωτερικής πολιτικής του Κράτους, όπως είναι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Συνεπώς, δεν έχει ελεγκτική δικαιοδοσία να αποφανθεί αν η χώρα, κατά τη διαχείριση των διεθνών της σχέσεων, ορθώς ή μη αποφάσισε να οριοθετήσει τις θαλάσσιες ζώνες που την περιβάλλουν κατά τρόπο που αποκλίνει από προηγούμενη παραχώρηση προς εκμετάλλευση σε ιδιώτη θαλάσσιας ζώνης.
Θα λέγαμε τα ίδια, όμως, αν η οριοθέτηση, περί την οποία επιφυλάσσονται οι δύο συμβάσεις, αποτελεί ανεπίτρεπτη εθνικά εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας, τα οποία ο ελληνικός λαός τα θεωρεί δεδομένα, και τα οποία η ίδια η Ελλάδα επίσημα έχει μονομερώς κηρύξει ότι της ανήκουν;
Το ζήτημα που εγείρεται με την ερώτηση στηρίζεται σε εσφαλμένη νομικώς προϋπόθεση. Και, συνακόλουθα, το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν όφειλε να ασχοληθεί με αυτό.
Νότια της Κρήτης, μετά τα έξι ναυτικά μίλια και μέχρι τα χωρικά ύδατα της Λιβύης, δεν υφίσταται διεθνής οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Η Ελλάδα μπορεί λοιπόν θεωρητικά να προβάλει ότι τα κυριαρχικά της δικαιώματα φτάνουν μέχρι τις ακτές της Λιβύης. Το ίδιο φυσικά και η Λιβύη, αντίστοιχα.
Ομως, οι πιθανότητες να δικαιωθούν οι δύο χώρες, αν προέβαλλαν τέτοιες μαξιμαλιστικές διεκδικήσεις ενώπιον διεθνούς δικαστηρίου, θα ήταν μηδαμινές. Στη θαλάσσια ζώνη μεταξύ τους μόνον εν δυνάμει δικαιώματα έχουν, που στηρίζονται στην πεποίθηση ότι το Διεθνές Δίκαιο τούς τα αναγνωρίζει.
Και όντως τους αναγνωρίζει, με βάση τον κανόνα της οριοθέτησης στην ίση απόσταση από τις ακτές τους. Αυτός ο κανόνας δεν είναι ωστόσο ο μόνος που διέπει τέτοια ζητήματα. Κανείς δεν ξέρει, αν τελικώς χαραχθεί η μέση γραμμή, πώς ακριβώς αυτή θα διαμορφωθεί, είτε ύστερα από διαπραγματεύσεις, είτε με απόφαση διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου.
Μια ρήτρα, λοιπόν, σε σύμβαση παραχώρησης που ορίζει τις συνέπειες στη σύμβαση αν οριοθετηθεί διεθνώς διαφορετικά η παραχωρούμενη προς εκμετάλλευση ζώνη, δεν είναι τίποτε άλλο από την αναγνώριση ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν έχει ακόμη πει τον τελευταίο του λόγο για την οριοθέτηση αυτή.
Ο κύριος Ιωάννης Σαρμάς είναι τέως υπηρεσιακός πρωθυπουργός, επίτιμος πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
