Η κλιματική αλλαγή και η παχυσαρκία αντιμετωπίζονται συχνά ως δύο ξεχωριστές καταστάσεις. Ωστόσο, οι πρόσφατες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι αποτελούν δύο αλληλένδετες σε μεγάλο βαθμό καταστάσεις με κοινές αιτίες αλλά και συνέπειες.
Σύμφωνα με πρόσφατο επιστημονικό άρθρο στο έγκριτο περιοδικό «Frontiers in Science», η κλιματική αλλαγή και η παχυσαρκία συνδέονται άμεσα, καθώς και οι δύο πηγάζουν κατά ένα μέρος από μεγάλη κατανάλωση τροφίμων και πόρων. Η υπερκατανάλωση τροφής, ιδιαίτερα επεξεργασμένων και ζωικών προϊόντων, συμβάλλει ταυτόχρονα στην αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας και στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Συνεπώς, η σχέση τους είναι αμφίδρομη. Από τη μία πλευρά, η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τον κίνδυνο παχυσαρκίας. Ειδικότερα η αύξηση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος προκαλεί μείωση της κινητικότητας και αύξηση της κατανάλωσης λιπαρών τροφίμων, ιδίως σε υγρή μορφή. Αλλες μελέτες δείχνουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες συνοδεύονται από μείωση της ενέργειας που καταβάλλει το σώμα για να διατηρήσει σταθερή τη θερμοκρασία του.
Ολα αυτά είναι παράγοντες που προάγουν την παχυσαρκία. Παράλληλα, τα άτομα με παχυσαρκία εμφανίζουν μειωμένη αντοχή στη ζέστη και αυξημένο κίνδυνο θερμοπληξίας και θανάτου κατά τη διάρκεια καυσώνων.
Από την άλλη πλευρά, η παχυσαρκία επιταχύνει την κλιματική αλλαγή μέσω της αυξημένης και κακής διατροφής. Ειδικότερα, η διατήρηση ενός μεγάλου σωματικού βάρους απαιτεί αυξημένη κατανάλωση τροφής και ενέργειας, γεγονός που αυξάνει τη ζήτηση παραγωγής τροφίμων και τις αντίστοιχες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Υπολογίζεται ότι η υπερκατανάλωση που συνδέεται με την παχυσαρκία οδηγεί σε περίπου 20% υψηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου λόγω της απαιτούμενης μεγαλύτερης παραγωγής τροφίμων.
Επίσης, σημειώνεται ότι η αυξημένη κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και η μαζική βιομηχανική παραγωγή κρέατος και άλλων ζωικών προϊόντων επιβαρύνουν τόσο την ανθρώπινη υγεία όσο και τη μόλυνση του περιβάλλοντος, αυξάνοντας αυτό που ονομάζεται «περιβαλλοντικό αποτύπωμα». Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων ευθύνεται για το 25-33% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ενώ η κτηνοτροφία καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της καλλιεργήσιμης γης και των υδάτινων πόρων.
Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας αλλά και της κλιματικής κρίσης απαιτεί σε σχετικά σημαντικό βαθμό κοινές λύσεις. Η μετάβαση σε διατροφή με λιγότερα επεξεργασμένα τρόφιμα και μειωμένη κατανάλωση ζωικών προϊόντων μπορεί να μειώσει ταυτόχρονα την παχυσαρκία και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Παράλληλα, η φορολόγηση ανθυγιεινών τροφίμων, η ενίσχυση υγιεινών επιλογών και αναδιάρθρωση των συστημάτων παραγωγής τροφίμων θεωρούνται κρίσιμα και επιβεβλημένα μέτρα. Η παράλληλη πορεία του μεγάλου προβλήματος της παχυσαρκίας και της κλιματικής αλλαγής αναδεικνύει μια βασική αλήθεια: η υγεία του ανθρώπου και η υγεία του πλανήτη είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Η αντιμετώπιση της μίας χωρίς την άλλη δεν είναι πλέον εφικτή. Η επένδυση σε βιώσιμα διατροφικά και κοινωνικά μοντέλα αποτελεί όχι μόνο περιβαλλοντική, αλλά και αναγκαία στρατηγική δημόσιας υγείας για τις επόμενες δεκαετίες.
Συνεπώς η κλιματική αλλαγή ενέχει δυνητικά τον κίνδυνο ανάπτυξης παχυσαρκίας και για αυτό απαιτούνται δραστικές λύσεις για την αντιμετώπιση αμφοτέρων.
Ο κ. Χάρης Δημοσθενόπουλος είναι κλινικός διαιτολόγος, βιολόγος.
Ο κ. Νικόλαος Λ. Κατσιλάμπρος είναι ομότιμος καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ.
