Εάν κάποιος είχε αμφιβολίες για την περαιτέρω όξυνση του πολέμου στο Ιράν, αυτές πρέπει να διαλύθηκαν τόσο από το τηλεοπτικό διάγγελμα του προέδρου Τραμπ την Τετάρτη το βράδυ (1/4) σε ώρα αιχμής όσο και από τις δραματικές εξελίξεις στο πεδίο με τους ανηλεείς βομβαρδισμούς εκατέρωθεν. Εχοντας εισέλθει στον δεύτερο μήνα των εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ και Ιράν, ο απολογισμός στο μέτωπο της ενέργειας είναι ιδιαίτερα αρνητικός.
Αυτό που έντρομοι παρακολουθούμε – και τις συνέπειες του οποίου πολύ σύντομα θα αισθανθούμε – είναι η εξέλιξη δύο κρίσεων συγχρόνως.
Η πρώτη αφορά τη μείωση της παραγωγής αργού πετρελαίου, προϊόντων και LNG λόγω εκτενών καταστροφών σε μονάδες παραγωγής σχεδόν σε όλες τις χώρες του Περσικού Κόλπου.
Η δεύτερη έχει να κάνει με την παγίδευση στον Κόλπο εκατοντάδων τάνκερ λόγω αδυναμίας διέλευσής τους μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Με τα ασφάλιστρα να έχουν εκτοξευθεί σε πρωτόγνωρα επίπεδα και πολλές ασφαλιστικές να αδυνατούν να καλύψουν war risks εν μέσω πεδίου πολέμου στο οποίο έχει μετατραπεί ο Περσικός Κόλπος. Και με τους Φρουρούς της Επανάστασης να απειλούν με βαλλιστικούς πυραύλους κάθε διερχόμενο πλοίο που δεν τυγχάνει της εγκρίσεώς τους. Το αποτέλεσμα των ανωτέρω είναι να παρατηρείται σήμερα σοβαρό ενεργειακό έλλειμμα προμήθειας στην παγκόσμια αγορά.
Το έλλειμμα αυτό για το πετρέλαιο εκτιμάται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΙΕΑ) στα 12 εκατ. βαρέλια ημερησίως – σε μια διεθνή αγορά 105 εκατ. βαρελιών – και στο 20% στην προμήθεια LNG σε μια παγκόσμια αγορά 360 MTPA.
Οι ποσότητες αυτές δύσκολα αναπληρώνονται από την παραγωγή άλλων χωρών, γι’ αυτό και ο ΙΕΑ προχώρησε σε αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα προκειμένου να καλυφθεί το έλλειμμα.
Επειδή, όμως, το έλλειμμα δείχνει να διευρύνεται, ο ΙΕΑ έχει ήδη προϊδεάσει τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών για νέα αποδέσμευση πριν από το τέλος του Απριλίου.
Υπάρχει ένα πρόβλημα όμως αφού, (α) μέρος των στρατηγικών αποθεμάτων ορισμένων χωρών ευρίσκονται εν πλω, πράγμα που δυσχεραίνει την κατάσταση από πλευράς χειρισμών, και, (β) υπό τις παρούσες συνθήκες περιορισμού της προμήθειας αργού, καθίσταται σχεδόν αδύνατη η αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Τα ανωτέρω αναπόφευκτα οδηγούν σε στενωπό τη ροή πετρελαίου και σε μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην προμήθεια και, άρα, εάν συνεχιστούν οι εχθροπραξίες και ο αποκλεισμός των Στενών, οι επιπτώσεις στις τιμές πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα είναι δραματικές.
Σε ό,τι αφορά την τιμή του αργού, τον Μάρτιο είδαμε τη μεγαλύτερη αύξηση στο Brent, το διεθνές benchmark, με αυτό να ανατιμάται κατά 63% και κλείσιμο στα $118,35 το βαρέλι στις 31/3.
Σε συγκρίσιμο επίπεδο ήταν η αύξηση της τιμής του αερίου στο ολλανδικό TTF, που είναι το σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά αερίου, η οποία τον Μάρτιο ανατιμήθηκε κατά 61% στα €50,55/MWh.
Η Ευρώπη, η οποία εξαρτάται σχεδόν κατά 60% από εισαγωγές ενέργειας, κυρίως πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ευρίσκεται σε δεινή θέση τόσο λόγω των υψηλών διεθνών τιμών, που, όμως, έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τη λιανική αγορά και τους καταναλωτές, όσο και λόγω του ελλείμματος στις εισαγωγές.
Παρά το γεγονός ότι η έκθεση της ΕΕ στις εισαγωγές αερίου από τον Κόλπο είναι περιορισμένη στο 10% της συνολικής κατανάλωσης, και στο 15% για το πετρέλαιο, οι μάλλον ανώμαλες συνθήκες που επικρατούν στη διεθνή αγορά καθιστούν την κανονική τροφοδοσία προβληματική. Να σημειωθεί ότι, ενώ, σύμφωνα με στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, η έκθεση της Ελλάδας στις εισαγωγές LNG από το Κατάρ είναι μηδενική – με την Ελλάδα να προμηθεύεται κυρίως από ΗΠΑ και άλλες χώρες – στο πετρέλαιο η εξάρτηση της Ελλάδας από πετρέλαιο που προέρχεται από το Ιράκ και τη Σ. Αραβία φθάνει το 44% των συνολικών εισαγωγών αργού.
Με τις εξαγωγές του Ιράκ, λόγω καταστροφών, να έχουν μηδενιστεί και αυτές της Σ. Αραβίας να έχουν μειωθεί στο μισό, τα διυλιστήριά μας ευρίσκονται σε αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών. Κάτι όχι τόσο εύκολο εν μέσω παγκόσμιας κρίσης.
Οπως προειδοποιεί ο ΙΕΑ, και επιβεβαιώνουν στελέχη της πετρελαϊκής αγοράς, η κατάσταση από πλευράς προμήθειας πρόκειται να χειροτερέψει καθώς είναι σε εξέλιξη ο πόλεμος.
Οι πραγματικές επιπτώσεις στην αγορά θα αρχίσουν να γίνονται αισθητές αμέσως μετά το Πάσχα, πράγμα που θα οδηγήσει την κυβέρνηση, όπως και αυτές άλλων ευρωπαϊκών χωρών, στη λήψη οριζόντιων μέτρων περιορισμού της κατανάλωσης (π.χ. δελτίο στην αντλία, περαιτέρω αύξηση των τιμών κ.λπ.).
Σύμφωνα με οικονομικούς αναλυτές, η ακολουθούμενη σήμερα πολιτική της κυβέρνησης για αντιμετώπιση της ακρίβειας μέσω της παροχής fuel pass κινείται σε τελείως λάθος κατεύθυνση αφού ο στόχος πρέπει να είναι η μείωση της κατανάλωσης και όχι η οικονομική ενίσχυση των καταναλωτών, πράγμα που τους οδηγεί να κινούνται στα ίδια περίπου επίπεδα κατανάλωσης όπως προ της κρίσης.
Απεναντίας, η μείωση του ΕΦΚ για όσο διάστημα διαρκεί η κρίση, κρατά τις τιμές υπό έλεγχο και αποφεύγει σε μεγάλο βαθμό τη δημιουργία πληθωριστικών πιέσεων.
Καθότι, όπως προειδοποιούν το ΔΝΤ και η ΕΚΤ, ο μεγάλος κίνδυνος της σημερινής αρνητικής ενεργειακής συγκυρίας είναι η εμφάνιση στασιμοπληθωρισμού, όπως ακριβώς συνέβη μετά τη δεύτερη πετρελαϊκή κρίση το 1979.
Ο κ. Κωστής Σταμπολής είναι πρόεδρος του ΙΕΝΕ.
