Ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία διαχειρίζεται τον θάνατο στον δημόσιο χώρο λέει περισσότερα γι’ αυτήν από όσα δηλώνει η ρητορική της. Ο βίαιος και αιφνίδιος θάνατος από τροχαίο δυστύχημα δεν συνιστά γεγονός προς αναπαραγωγή, αλλά τραγωδία που απαιτεί θεσμική σοβαρότητα και ανθρώπινο μέτρο.
Όταν η απώλεια μετατρέπεται σε ψηφιακό προϊόν και η τελευταία στιγμή ενός ανθρώπου σε αντικείμενο μαζικής θέασης, τότε το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την αισθητική ή τη δεοντολογία της ενημέρωσης, αλλά τον ίδιο τον πυρήνα της κοινωνικής μας ευθύνης απέναντι στον πόνο και τη μνήμη. Μόνο σεβασμό.
Κι όμως, στην ψηφιακή εποχή, ακόμη και αυτή η ρήξη μετατρέπεται σε θέαμα. Ο θάνατος αναπαράγεται χωρίς φραγμούς, σχολιάζεται χωρίς σκέψη, καταναλώνεται χωρίς ντροπή. Για όσους μένουν πίσω, ο θάνατος δεν είναι περιεχόμενο. Είναι απουσία. Είναι ένα άδειο δωμάτιο, μια φωνή που δεν θα ακουστεί, μια καθημερινότητα που διαλύεται βίαια. Το πένθος δεν έχει ανάγκη από θεατές ούτε από αναπαραγωγές. Εχει ανάγκη από σιωπή, χώρο και αξιοπρέπεια.
Σώπασαν τα χρώματα
Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή συνθήκη, υπήρξε ένα γεγονός που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο. Οργανωμένοι οπαδοί άλλων ομάδων έσπευσαν να συλλυπηθούν τις οικογένειες των θυμάτων των οπαδών του ΠΑΟΚ. Χωρίς ανταλλάγματα, χωρίς σημαίες, χωρίς υπολογισμούς. Για μια στιγμή, τα χρώματα σώπασαν και έμεινε μόνο ο άνθρωπος.
Αυτή η στάση δεν αναιρεί την τραγωδία, αλλά αποκαλύπτει τι θα μπορούσε να είναι ο αθλητισμός αν δεν τον δηλητηρίαζε ο φανατισμός. Το γεγονός αυτό ανοίγει μια αναγκαία και επείγουσα συζήτηση. Η αγάπη για την ομάδα δεν είναι όπλο. Είναι λόγος συνύπαρξης, χαράς, ταυτότητας. Οταν μετατρέπεται σε μίσος παύει να είναι αγάπη. Δεν είναι μόνο οι δρόμοι που σκοτώνουν οπαδούς.
Είναι και οι οπαδοί που σκοτώνονται μεταξύ τους, ακόμη και σήμερα, στο όνομα μιας στρεβλής πίστης σε σύμβολα και χρώματα. Μια κοινωνία που ανέχεται αυτή τη βία είναι συνένοχη. Αν δεν μπορούμε να σταθούμε σιωπηλοί μπροστά στην απώλεια, αν δεν μπορούμε να πενθήσουμε χωρίς οθόνες, τότε το πρόβλημα δεν είναι η τραγωδία αλλά η ηθική μας φτώχεια.
Σεβασμός και μνήμη
Αυτό το μέτρο της σιωπής είναι πράξη ευθύνης και όχι αδυναμία. Είναι άρνηση συμμετοχής σε έναν κύκλο βίας, εκμετάλλευσης και φθηνού εντυπωσιασμού. Είναι επιλογή να μην πατήσουμε πάνω στον πόνο του άλλου για να νιώσουμε σημαντικοί, ενημερωμένοι ή ηθικά ανώτεροι.
Όσο συνεχίζουμε να μοιραζόμαστε εικόνες θανάτου, τόσο κανονικοποιούμε τη βαρβαρότητα. Όσο δικαιολογούμε τη βία στο όνομα της ομάδας τόσο αδειάζουμε την έννοια της κοινότητας. Η αλλαγή δεν θα έρθει από συνθήματα, αλλά από σταθερή άρνηση συμμετοχής στο απάνθρωπο. Εκεί ακριβώς κρίνεται η κοινωνική ωριμότητα, στην ικανότητα να βάζουμε όρια, να προστατεύουμε τη μνήμη των νεκρών και να επιλέγουμε την ανθρωπιά αντί για τον θόρυβο.
Θερμά συλλυπητήρια στην οικογένεια του ΠΑΟΚ και, πάνω απ’ όλα, στους ανθρώπους που έχασαν τους δικούς τους. Σε τέτοιες στιγμές δεν χωρούν άλλα λόγια. Μόνο σιωπή, σεβασμός και μνήμη.
