Ο πρώην ηγέτης του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Οζγκιούρ Οζέλ, ανακοίνωσε την Τρίτη (21/07) την ίδρυση νέου πολιτικού κόμματος, λίγους μήνες μετά τη δικαστική απόφαση που τον καθαιρούσε από την αρχηγία της ισχυρότερης αντιπολιτευτικής παράταξης της Τουρκίας. Πρόκειται για εξέλιξη που αναδιατάσσει πλήρως τον αντιπολιτευτικό χάρτη της γειτονικής χώρας. Το μεγάλο αίνιγμα ωστόσο είναι το πως θα επηρεάσει το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) γενικά και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ειδικά, ενόψει των εκλογών του 2028.
Αναδιάταξη
Την ανακοίνωση έκανε ο ίδιος ο Οζέλ, από το βήμα της Εθνοσυνέλευσης, συνοδεία περισσότερων από 80 βουλευτών του CHP. «Σήμερα, βρισκόμαστε στα πρόθυρα ενός θλιβερού αποχαιρετισμού, που έχει καταστεί αναπόφευκτος. Ωστόσο, θα θέλαμε να μοιραστούμε με τον λαό την πεποίθηση ότι κουβαλάμε την ελπίδα για μια νέα αρχή», είπε αρχικά και συμπλήρωσε: «Μόλις ολοκληρωθούν οι αναγκαίες διαδικασίες, το νέο κόμμα που θα ιδρύσουμε θα γίνει η βασική δύναμη της αντιπολίτευσης στην Εθνοσυνέλευση».
Σύμφωνα με τουρκικά ΜΜΕ, η αίτηση καταχώρισης του νέου κόμματος, το οποίο πιθανότατα θα φέρει την ονομασία Νέο Κόμμα (Yeni Parti), θα κατατεθεί στο τουρκικό Υπουργείο των Εσωτερικών τη Δευτέρα 27 Ιουλίου, ολοκληρώνοντας έτσι το τυπικό σκέλος της όλης διαδικασίας. Πρόκειται για εξέλιξη που αλλάζει άρδην τη σύνθεση του νομοθετικού σώματος, καθώς το νέο κόμμα γίνεται αυτοστιγμεί αξιωματική αντιπολίτευση.
Ο Ρατζίπ Σοϊλού, ανταποκριτής για το διεθνές ειδησεογραφικό δίκτυο Middle East Eye στην Άγκυρα εκτιμά ότι ο τελικός αριθμός των βουλευτών που θα αποχωρήσουν από το CHP με κατεύθυνση το νέο σχήμα θα ανέλθει στους 94 από τους συνολικά 135. Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, οι υπόλοιποι αναμένεται να παραμείνουν ως έχουν, με σκοπό να εμποδίσουν την εδραίωση του Κεμάλ Κιλιντσάρογλου στην ηγεσία του κόμματος που από το 2002 υπήρξε ο βασικός αντιπολιτευτικός πόλος στον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Υπενθυμίζεται πως ο 77χρονος Κιλιντσάρογλου υπήρξε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης από τον Μάϊο του 2010 έως τον Νοέμβρη του 2023, μετρώντας μόνο ήττες απέναντι στον Ερντογάν και αδυνατώντας να διευρύνει την επιρροή του κόμματος πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα και το ένα τέταρτο του εκλογικού σώματος.
Σε κάθε περίπτωση, η πρώτη δημοσκόπηση μετά την ίδρυση του νέου πολιτικού φορέα επιβεβαιώνει τη δημοφιλία του Οζέλ. Σε μέτρηση της δημοσκοπικής εταιρίας Konsensüs Research το νεοσύστατο κόμμα συγκεντρώνει το 19,4% των προτιμήσεων και έρχεται δεύτερο, αφήνοντας πίσω του CHP κατά 7,6 ποσοστιαίες μονάδες (11,8%). Προηγήθηκε δημοσκόπηση της Gündemar Research, που διενεργήθηκε στα τέλη Ιουνίου και σύμφωνα με την οποία μόλις το 5,1% των μέχρι πρότινος ψηφοφόρων του CHP θα συνέχιζαν να υποστηρίζουν το κόμμα, ποσοστό που υπολείπεται σημαντικά του απαραίτητου για την εξασφάλιση κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης 7% και κατά πολύ του 35.48% των τοπικών εκλογών του 2024, που σήμαναν την παρθενική ήττα του κυβερνώντος ΑΚΡ. Στον αντίποδα, ένα κόμμα υπό τον Οζέλ θα συγκέντρωνε το 34,9%, κατακτώντας την πρωτιά.
Ρίσκα και ευκαιρίες
Με δεδομένo τον δημοσκοπικό αέρα του Οζέλ πως διαβάζει ο τούρκος πρόεδρος τις εξελίξεις στο αντιπολιτευτικό στρατόπεδο; «Βραχυπρόθεσμα, θα μπορούσε να ενισχύσει τις προοπτικές του ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028. Η αντιπολίτευση έχει ήδη χάσει την ορμή της μετά από μήνες νομικής πίεσης προς το CHP, και η διάσπαση αφήνει τη μεγαλύτερη αντιπολιτευτική δύναμη της Τουρκίας διχασμένη σε αντίπαλα στρατόπεδα» τονίζει ο Σοϊλού.
Δημιουργείται έτσι ένα ακόμη πρόβλημα, αφού ακόμη και αν ένα από τα δύο κόμματα έλθει τελικά πρώτο σε ψήφους πολύ δύσκολα θα συνεργαστεί μετεκλογικά με το άλλο. Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα αν ληφθεί υπόψη ότι οι προεδρικές συμπίπτουν με τις κοινοβουλευτικές εκλογές, γεγονός που εντείνει τον ανταγωνισμό και αποτρέπει λογικές διαμοιρασμού της ψήφου.
Από την άλλη πλευρά, ένα νέο κόμμα δημιουργεί εντελώς διαφορετικά δεδομένα για τον Ερντογάν.
«Επί χρόνια, ο πρόεδρος διεξήγαγε με επιτυχία εκστρατεία κατά του CHP, παρουσιάζοντάς το ως ένα ελιτίστικο, κρατικιστικό και γραφειοκρατικό σχήμα, αποκομμένο από τους απλούς ψηφοφόρους και ανίκανο να κυβερνήσει αποτελεσματικά. Αυτό το μήνυμα αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό μεταξύ των περιφερειών με ισχυρό ισλαμιστικό στοιχείο» εκτιμά ο Σοϊλού, προσθέτοντας πως το νέο κόμμα του Οζέλ δεν κουβαλά το ίδιο ιστορικό φορτίο.
Ο Κεμάλ Μπουγιουκιουκσέλ, υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο George Mason στη Βιρτζίνια των ΗΠΑ και αρθρογράφος στο ιστολόγιο Progresif εκτιμά σε άρθρο του ότι το νέο εγχείρημα έχει τύχη μόνο αν ακολουθήσει διαφορετικό υπόδειγμα πολιτικής. «Αντί να είναι μια μηχανή που σχεδιάζει τα πάντα από το κεντρικό γραφείο, το κόμμα πρέπει να γίνει μια πλατφόρμα που ανοίγει χώρο για κοινωνικές πρωτοβουλίες που αναδύονται σε διαφορετικά μέρη, συνδέοντάς τες σε κοινή πολιτική κατεύθυνση» επισημαίνει, προκρίνοντας ένα κόμμα-δίκτυο, με έμφαση στην οριζόντια οργανωτική δομή.
Δεν πρόκειται για εύκολη υπόθεση. «Πρώτον, πρέπει να περιθωριοποιήσουν πολιτικά την υπόλοιπη αντιπολίτευση. Δεύτερον, να προσελκύσουν ψηφοφόρους που σκέφτονται να εγκαταλείψουν την κυβερνητική συμμαχία» σημειώνει ο επικεφαλής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μπιλγκί στην Κωνσταντινούπολη, μιλώντας στον ιστότοπο Balkan Insight. «Το μεγαλύτερο λάθος θα είναι μία ανακύκλωση πολιτικού προσωπικού που θα παραπέμπει σε ένα είδος ”CHP 2.0”» προσθέτει και καταλήγει σημειώνοντας πως «το νέο κόμμα καλείται να λειτουργήσει μέσα σε ένα πολιτικό περιβάλλον στο οποίο έρευνες, συλλήψεις και διοικητικές παρεμβάσεις εναντίον πολιτικών της αντιπολίτευσης γίνονται ολοένα και πιο συχνές».
