Έντονη κοινωνική αναστάτωση και μαζικές διαδηλώσεις συγκλονίζουν τις τελευταίες ημέρες την Αλβανία. Αιτία αποτελεί το μεγαλεπήβολο τουριστικό σχέδιο του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του πρώην προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.
Τα σχέδια, που αποκαλύφθηκαν για πρώτη φορά την άνοιξη του 2024, έχουν προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις λόγω των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, των νεφελωδών χρηματοοικονομικών σχημάτων και των χρόνιων ιδιοκτησιακών αμφισβητήσεων.
Περισσότερα από δύο χρόνια μετά την αρχική ανακοίνωση, το project εξακολουθεί να περιβάλλεται από «γκρίζες ζώνες». Το άρθρο αυτό επιχειρεί να ρίξει φως στις γνωστές πτυχές της υπόθεσης, στα αναπάντητα ερωτήματα, αλλά και στο παρασκήνιο που οδήγησε την Ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς (SPAK) να παρέμβει.
Το σχέδιο
Η ιστορία ξεκίνησε την άνοιξη του 2024, όταν ο Τζάρεντ Κούσνερ και η σύζυγός του, Ιβάνκα Τραμπ, ανακοίνωσαν μέσω κοινωνικών δικτύων (Instagram) την πρόθεσή τους να πραγματοποιήσουν μια τεράστια επένδυση στις αλβανικές ακτές.
Το σχέδιο περιλαμβάνει δύο βασικούς πυλώνες:
- Βιόσα/Νάρτα: Ένα πολυτελές σύμπλεγμα από ξενοδοχεία και βίλες στις ακτές, περίπου 150 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά των Τιράνων.
- Νησί Σαζάν: Ένα ακατοίκητο νησί, το οποίο στο παρελθόν λειτουργούσε αποκλειστικά ως στρατιωτική βάση, και τώρα προορίζεται για τη δημιουργία ενός υπερπολυτελούς τουριστικού θερέτρου παγκόσμιας κλάσης.
Στα τέλη του 2024, η αλβανική κυβέρνηση κινήθηκε με ταχύτατους ρυθμούς. Παραχώρησε το καθεστώς του «στρατηγικού επενδυτή» στην εταιρεία Atlantic Incubation Partners LLC, η οποία συνδέεται άμεσα με το επενδυτικό ταμείο Affinity Partners του Κούσνερ. Το καθεστώς αυτό προσφέρει στην κοινοπραξία πρωτοφανή προνόμια, όπως εξπρές διοικητικές διαδικασίες και την άμεση υποστήριξη μιας σειράς υπουργείων, παρακάμπτοντας τις συνήθεις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις.
Οι στενές επαφές επισφραγίστηκαν τον Ιανουάριο του 2026, όταν η Ιβάνκα Τραμπ επισκέφθηκε την περιοχή συνοδευόμενη από ομάδα αρχιτεκτόνων και επενδυτών, ενώ είχε και επίσημο δείπνο με τον Αλβανό πρωθυπουργό, Έντι Ράμα.
Το «μυστήριο» των επενδυτών
Αν και τα νούμερα που αναφέρονται προκαλούν ίλιγγο, η διαφάνεια γύρω από τη χρηματοδότηση παραμένει ελλιπής. Αρχικά, η επένδυση μόνο για το νησί Σαζάν υπολογιζόταν στα 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα ανέβασε τον πήχη, κάνοντας λόγο για ένα συνολικό σχέδιο ύψους 4 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Τι γνωρίζουμε για την ταυτότητα των επενδυτών; Σχεδόν τίποτα με βεβαιότητα. Όταν το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) απευθύνθηκε στο επενδυτικό ταμείο Affinity Partners, παραπέμφθηκε στην εταιρεία επικοινωνίας P2 Public Affairs.
Η εταιρεία αυτή δήλωσε γραπτώς ότι το project διαχειρίζεται η εταιρεία Sazan Real Estate Development LLC με επικεφαλής τον Άσερ Αμπεχσέρα (Asher Abehsera) και «πλειάδα επενδυτών». Ωστόσο, η δημοσιογραφική έρευνα του AFP δεν κατάφερε να εντοπίσει κανένα νομικό ή εταιρικό ίχνος για την ύπαρξη της συγκεκριμένης εταιρείας, ενώ οι αλβανικές αρχές τηρούν σιγή ιχθύος.
Γιατί αντιδρούν οι κάτοικοι της Αλβανίας
Οι επικρίσεις κατά της κυβέρνησης και του ζεύγους Κούσνερ δεν είναι μόνο πολιτικές. Εστιάζουν σε τρία θεμελιώδη προβλήματα:
- Οικολογική καταστροφή: Η παράκτια ζώνη Βιόσα-Νάρτα βρίσκεται στο δέλτα του ποταμού Βιόσα (Αώου) – του τελευταίου άγριου ποταμού της Ευρώπης. Πρόκειται για μια αυστηρά προστατευμένη περιοχή τεράστιας οικολογικής σημασίας, που φιλοξενεί σπάνια είδη πανίδας και χλωρίδας. Περισσότερες από 40 περιβαλλοντικές ΜΚΟ έχουν συνυπογράψει επιστολή προς την κυβέρνηση ζητώντας την άμεση αναστολή των έργων.
- Το «ακανθώδες» ζήτημα των ιδιοκτησιών: Το real estate στην Αλβανία κουβαλάει τις πληγές του παρελθόντος. Το 1945, το κομμουνιστικό καθεστώς του Εμβέρ Χότζα κατήργησε πλήρως την ιδιωτική ιδιοκτησία. Μετά την πτώση του καθεστώτος τη δεκαετία του ’90, μέσα σε ένα κλίμα οικονομικής κρίσης και ένοπλων συγκρούσεων, πολλές εκτάσεις καταπατήθηκαν ή μοιράστηκαν άναρχα. Μέχρι σήμερα, χιλιάδες οικογένειες διεκδικούν τις προγονικές τους περιουσίες. Ορισμένες από αυτές τις οικογένειες υποστηρίζουν τώρα ότι είναι οι νόμιμοι κάτοχοι τμημάτων της γης που η κυβέρνηση παραχώρησε στο ζεύγος Κούσνερ.
- Αδιαφανείς πόροι και νομικές παρακάμψεις: Υπάρχουν σοβαρές σκιές σχετικά με τη νομιμότητα των διαδικασιών, καθώς καταγγέλλεται ότι τροποποιήθηκε το νομικό πλαίσιο της χώρας προκειμένου να επιτραπεί η υπογραφή συμβολαίων χωρίς δημόσιο διαγωνισμό. Παράλληλα, ελέγχεται η προέλευση των κεφαλαίων που χρησιμοποιήθηκαν για την εξαγορά των τίτλων ιδιοκτησίας.
Από τα social media στους δρόμους
Η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο όταν κυκλοφόρησαν βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (κυρίως στο Instagram) που έδειχναν μπουλντόζες και εκσκαφείς να πραγματοποιούν προπαρασκευαστικές εργασίες πάνω στην παραλία.
Η ένταση κορυφώθηκε στο Ζβέρνετς, όταν οι πολίτες διαπίστωσαν ότι είχε τοποθετηθεί συρματόπλεγμα που εμπόδιζε την πρόσβαση στην παραλία. Κατά τη διάρκεια ειρηνικής διαμαρτυρίας, ιδιωτικοί φρουροί ασφαλείας επιτέθηκαν βίαια στους διαδηλωτές, με αποτέλεσμα πολλούς τραυματισμούς. Το γεγονός αυτό λειτούργησε ως θρυαλλίδα.
Ως απάντηση στη βία, χιλιάδες πολίτες κατέβηκαν στους δρόμους των Τιράνων για τρία συνεχή βράδια, απαιτώντας την άμεση ακύρωση του τουριστικού σχεδίου και την αναγνώριση των τίτλων ιδιοκτησίας στους παλιούς ιδιοκτήτες.
Υπό το βάρος των μαζικών κινητοποιήσεων, η SPAK (Ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς) ξεκίνησε επίσημη ποινική έρευνα. Αν και η SPAK επιβεβαίωσε τη διαδικασία στο AFP, αρνήθηκε να αποκαλύψει περαιτέρω στοιχεία για το περιεχόμενό της.
Οι διαδηλώσεις συνεχίζονται με αμείωτη ένταση στα Τίρανα και στην Αυλώνα, μετατρέποντας το τουριστικό όνειρο του Κούσνερ σε έναν μεγάλο πολιτικό και κοινωνικό πονοκέφαλο για την αλβανική κυβέρνηση.
