Σε υψηλούς τόνους συντηρείται η κόντρα μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας, με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις προσπάθειες για τη διαμόρφωση των ισορροπιών της επόμενης ημέρας, αν με κάποιον τρόπο υπάρξει επίλυση της ουκρανικής κρίσης, η οποία εμφανίζεται να διαχέεται πλέον και στη Βαλτική. Το ζήτημα των πιθανών διαπραγματεύσεων, αλλά και το ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε αυτές, κυριάρχησε στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στην Κύπρο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να κινείται στη γραμμή της πολιτικής απομόνωσης της Μόσχας από τη ρωσική εισβολή του 2022, ωστόσο στο παρασκήνιο εντείνεται η συζήτηση για το αν και πότε θα μπορούσαν να υπάρξουν ξανά επαφές με το Κρεμλίνο, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με ενιαία ευρωπαϊκή στάση.
Η «ρωσική παγίδα» και το ζήτημα της εκπροσώπησης
Κεντρικό σημείο αντιπαράθεσης αποτελεί το ενδεχόμενο ορισμού ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ για πιθανές συνομιλίες με τη Ρωσία. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας προειδοποίησε ότι η ΕΕ δεν πρέπει να εγκλωβιστεί στη συζήτηση περί προσώπων.
«Προτού μιλήσουμε στους Ρώσους, πρέπει πρώτα να συμφωνήσουμε μεταξύ μας για τα θέματα που θέλουμε να συζητήσουμε», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η Μόσχα επιχειρεί να καθορίσει εκ των προτέρων ποιος είναι «αποδεκτός συνομιλητής».
Παράλληλα, χαρακτήρισε τη συζήτηση για τον απεσταλμένο δευτερεύουσα, σημειώνοντας ότι το κρίσιμο είναι η Ευρώπη να εμφανιστεί με ενιαία στρατηγική.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες τόνισε ότι «πιο σημαντικό από το να μιλάμε για ειδικό απεσταλμένο είναι να υπάρχει μία ενιαία φωνή».
Οι ευρωπαϊκές επιφυλάξεις και ο ρόλος της Ουκρανίας
Παρά τη δημόσια συζήτηση, αρκετοί υπουργοί εκτιμούν ότι είναι ακόμη πρόωρο να τεθεί θέμα διαπραγματευτικής εκπροσώπησης. Ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Κεστούτις Μπουντρίς σημείωσε ότι προτεραιότητα δεν είναι το ποιος θα καθίσει στο τραπέζι, αλλά η ενίσχυση της πίεσης προς τη Ρωσία και η στήριξη της Ουκρανίας.
Από την πλευρά του, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ζητήσει μεγαλύτερη ευρωπαϊκή εμπλοκή, τονίζοντας ότι πρέπει να καθοριστεί με σαφήνεια ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε ενδεχόμενες συνομιλίες.
Διπλωμάτες στις Βρυξέλλες επισημαίνουν πάντως ότι στην παρούσα φάση δεν υπάρχει ευρωπαϊκή συναίνεση ούτε για τις προϋποθέσεις ούτε για το πλαίσιο πιθανών διαπραγματεύσεων με τη Μόσχα.
Πούτιν, Σρέντερ και η απόρριψη της ευρωπαϊκής αντίδρασης
Νωρίτερα, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε αφήσει να εννοηθεί ότι ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ, με τον οποίο διατηρεί στενές σχέσεις, θα μπορούσε να εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε πιθανές συνομιλίες.
Η πρόταση απορρίφθηκε άμεσα από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. «Η Ευρώπη θα αποφασίσει το όνομα του διαπραγματευτή, όχι ο κ. Πούτιν», δήλωσε ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι, υπογραμμίζοντας ότι «δεν είναι απόφαση του Πούτιν, αλλά δική μας».
Η στάση της Κάλας για τον πόλεμο και τη Ρωσία
Η Κάγια Κάλας αναφέρθηκε επίσης στην κατάσταση στο μέτωπο, εκτιμώντας ότι δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος στις ειρηνευτικές προσπάθειες, ενώ σημείωσε ότι η Ρωσία βρίσκεται υπό πίεση στο πεδίο της μάχης.
Τόνισε ότι στόχος της ΕΕ είναι μια «βιώσιμη και μακροχρόνια ειρήνη», η οποία θα περιλαμβάνει και ζητήματα λογοδοσίας, ενώ υποστήριξε ότι οποιοσδήποτε περιορισμός στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις θα πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχους περιορισμούς για τη Ρωσία.
Παράλληλα, έκανε λόγο για ρωσικές παρεμβάσεις και επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης, από κυβερνοεπιθέσεις έως παραπληροφόρηση και στρατιωτική παρουσία σε περιοχές όπως η Γεωργία και η Μολδαβία.
Σκληρή ρωσική απάντηση
Οι δηλώσεις της προκάλεσαν έντονη αντίδραση από τη Μόσχα. Ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ χαρακτήρισε «ηλίθιες» τις αναφορές περί περιορισμού των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων, ενώ ο επικεφαλής της ρωσικής υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών (SVR) Σεργκέι Ναρίσκιν κατηγόρησε το ΝΑΤΟ ότι προετοιμάζεται για μεγάλης κλίμακας σύγκρουση στην Ανατολή.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μετατρέπεται σταδιακά σε στρατιωτική συμμαχία στραμμένη κατά της Ρωσίας, την ώρα που η ένταση με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κλιμακώνεται τόσο σε διπλωματικό επίπεδο όσο και στο πεδίο της Ουκρανίας.
Αδιέξοδο και χαμηλές προσδοκίες
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, στη σύνοδο της Κύπρου δεν αναμένονται αποφάσεις, ενώ παραμένει εμφανής η έλλειψη κοινής ευρωπαϊκής γραμμής για τις πιθανές σχέσεις με τη Ρωσία.
Το βασικό ζητούμενο για τις Βρυξέλλες, όπως επισημαίνουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, παραμένει η διαμόρφωση ενιαίας στρατηγικής πριν από οποιαδήποτε μελλοντική επαφή με τη Μόσχα — με το ερώτημα του «πότε» και «υπό ποιους όρους» να παραμένει ανοιχτό.
