Για τους ιστορικούς περιορισμούς και τις σύγχρονες προσδοκίες μετά τη Μεταπολίτευση μίλησαν στο 11o Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών ο Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Νικηφόρος Διαμαντούρος, η Πρύτανις του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Χριστίνα Κουλούρη, καθώς και ο Επίτιμος Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου και τ. Υπηρεσιακός Πρωθυπουργός, Ιωάννης Σαρμάς.
Η εδραίωση της Δημοκρατίας και οι θεσμικές ελλείψεις
Ο Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Νικηφόρος Διαμαντούρος, έδωσε το στίγμα της περιόδου, τονίζοντας πως «η Μεταπολίτευση κατοχύρωσε για πρώτη φορά στη σύγχρονη ελληνική ιστορία μια νομιμοποιημένη και εμπεδωμένη φιλελεύθερη δημοκρατία, την οποία πρέπει να διαφυλάξουμε πάση θυσία».
Ο ίδιος επισήμανε πως οι περιορισμοί είναι «προϊόντα της ίδιας της Μεταπολίτευσης», ενώ σημείωσε πως η έννοια της εθνικής κυριαρχίας άλλαξε σημαντικά με την είσοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στάθηκε ιδιαίτερα στις εσωτερικές αδυναμίες, τονίζοντας πως υπάρχουν «ανεπαρκή θεσμικά ερείσματα», όπως οι ανεξάρτητες αρχές, που θα έπρεπε να λειτουργούν ανασταλτικά απέναντι στην εκτελεστική εξουσία.
Από την πλευρά της, η Πρύτανις του Παντείου Πανεπιστημίου, Χριστίνα Κουλούρη, σημείωσε πως παρά το γεγονός ότι το πολιτικό σύστημα κλονίστηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης, «η δημοκρατία άντεξε και ζούμε περίπου στο ίδιο σύστημα». Υπογράμμισε δε ότι η λειτουργία της δημοκρατίας δεν εξαντλείται στη Βουλή ή στις εκλογές: «Η δημοκρατία είναι κάτι ευρύτερο, αφορά ακόμη και τις διαπροσωπικές σχέσεις». Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι λειτουργεί με ιστορικούς περιορισμούς, όπως το πελατειακό σύστημα.
Ο ρυθμιστικός ρόλος του Προέδρου της Δημοκρατίας
Ιδιαίτερη έμφαση στη συνταγματική αρχιτεκτονική έδωσε ο Επίτιμος Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου και τ. Υπηρεσιακός Πρωθυπουργός, Ιωάννης Σαρμάς. Χαρακτήρισε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ως τον καθοριστικό «ρυθμιστή του πολιτεύματος», εξηγώντας πως παρεμβαίνει εκεί που συναντώνται οι άλλες δύο εξουσίες. «Οι αρμοδιότητές του ρυθμίζονται σε 20 άρθρα του Συντάγματος και είναι από τα πιο σημαντικά. Είναι αδύνατον να συλλάβουμε την έννοια της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα χωρίς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας», υπογράμμισε, θυμίζοντας πως ο Πρόεδρος είναι αυτός που δίνει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, συγκαλεί ή και διαλύει τη Βουλή.
Εξωτερική πολιτική: Συμβιβασμοί και Διεθνές Δίκαιο
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, ο κ. Σαρμάς αναφέρθηκε στα τρία μεγάλα εθνικά ζητήματα: Μακεδονικό, Αιγαίο και Κυπριακό. Για τη Συμφωνία των Πρεσπών εκτίμησε πως «δεν θα μπορούσε να υπάρξει άλλη συμφωνία χωρίς υποχώρηση».
Για το Αιγαίο εξέφρασε την αισιοδοξία πως η διεθνής νομολογία δίνει στην Ελλάδα σοβαρές πιθανότητες υπέρ των συμφερόντων της: «Αν τελικά συμφωνήσουμε με την Τουρκία, μπορεί να λυθεί το θέμα της υφαλοκρηπίδας και των οικονομικών ζωνών υπέρ της Ελλάδας». Αντιθέτως, για το Κυπριακό διαπίστωσε πως «δεν φαίνεται να υπάρχει βούληση να λυθεί από τους ίδιους τους Ελληνοκύπριους και ακόμη περισσότερο από την Τουρκία».
Ο κ. Διαμαντούρος συμπλήρωσε πως η μεγάλη τομή της περιόδου ήταν η αλλαγή «γραμμής πλεύσης» της χώρας, με την αποστασιοποίηση από την ιδιαίτερη σχέση εξάρτησης με τις ΗΠΑ που υπήρχε μέχρι το 1967 και τον οριστικό προσανατολισμό προς την Ευρώπη.
Η «ασθένεια» της Παιδείας και ο κίνδυνος του μιθριδατισμού
Σκληρή κριτική στην κατάσταση της εκπαίδευσης άσκησε η κ. Κουλούρη, κάνοντας λόγο για έναν «μεταρρυθμιστικό οίστρο» των εκάστοτε υπουργών και ζητώντας διακομματική συνεννόηση. «Η μεγαλύτερη στρέβλωση είναι ο τυφλός προσανατολισμός για την προετοιμασία των μαθητών για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια. Αυτό δεν λύνεται με την κατάργηση των Πανελληνίων. Τα παιδιά που έρχονται στο πανεπιστήμιο δεν έχουν κριτική σκέψη», δήλωσε χαρακτηριστικά, με τον κ. Διαμαντούρο να συμφωνεί πως η «εμμονική πρόσβαση» στο πανεπιστήμιο είναι καταστροφική.
Τέλος, αναφορικά με τα σκάνδαλα των υποκλοπών, των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, η κ. Κουλούρη προειδοποίησε για τον κίνδυνο του «μιθριδατισμού»: «Το να θεωρούμε ότι αυτά τα σκάνδαλα είναι συστατικό στοιχείο του συστήματος είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για την εμπιστοσύνη των πολιτών». Ο κ. Σαρμάς, από τη δική του σκοπιά, στηλίτευσε το γεγονός ότι από το 1989 η πολιτική συζήτηση διεξάγεται με όρους ποινικού δικαίου και κατηγοριών που σπάνια επιβεβαιώνονται, ενώ πρόσθεσε πως για τις υποθέσεις των υποκλοπών, των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, «από την πλευρά ενός δικαστή με στοιχειώδεις γνώσεις ποινικού δικαίου, δεν υπάρχει βάση για να συζητήσουμε».
Κλείνοντας, ο κ. Διαμαντούρος παρέθεσε τα μεγάλα ερωτήματα του μέλλοντος: μοντέλο διακυβέρνησης, παιδεία, κλιματική κρίση, δημογραφικό και τεχνητή νοημοσύνη.
