Ο θεατρικός χειμώνας 2025–26 στην Αθήνα που τυπικά ολοκληρώθηκε την Κυριακή των Βαΐων, δεν ήταν μια σεζόν που μπορείς να συνοψίσεις με έναν τίτλο επιτυχίας ή αποτυχίας.
Ήταν μια περίοδος που αποκάλυψε με καθαρότητα τις αντιφάσεις του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου: από τη μία, έντονη δημιουργικότητα και καλλιτεχνική κινητικότητα· από την άλλη, μια αίσθηση επισφάλειας, η οποία προέκυψε με ένταση μετά την αίσθηση ευφορίας που δημιούργησε το άνοιγμα των πολιτιστικών χώρων, μετά τους περιορισμούς της πανδημίας του Covid.
Δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε ότι παρατείνονται παραστάσεις ενώ ξεκινάει η «ανοιξιάτικη σεζόν» με πρεμιέρες αμέσως μετά το Πάσχα – κυρίως μικρής κλίμακας παραγωγές οι οποίες αναζητούν κοινό – παράλληλα έρχεται με φόρα η καλοκαιρινή σεζόν των παραστάσεων του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και των καλοκαιρινών περιοδειών των οποίων η προπώληση αναμένεται να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού μετά την πασχαλινή περίοδο και το πέρας των βροχών.
Πληθώρα παραστάσεων
Το πρώτο στοιχείο που ξεχώρισε για άλλη μία χειμερινή σεζόν ήταν ο όγκος των παραστάσεων. Η Αθήνα συνέχισε να λειτουργεί ως μια από τις πιο πυκνές θεατρικές πρωτεύουσες της Ευρώπης, με δεκάδες πρεμιέρες από τον Οκτώβριο έως και τις αρχές της άνοιξης. Οι κρατικές σκηνές, τα ιδιωτικά θέατρα και οι ανεξάρτητες σκηνές συνδιαμόρφωσαν ένα τοπίο υπερπροσφοράς και διασποράς, στο οποίο το κοινό φάνηκε φέτος να δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει. Η παρατεταμένη ακρίβεια και το ασταθές γεωπολιτικό τοπίο «έδειξαν τα δόντια τους» επηρεάζοντας και την ψυχοσύνθεση των θεατών αλλά και το πορτοφόλι τους. Οι πληρότητες στις θεατρικές αίθουσες και τα sold out ήταν συγκεκριμένα, ενώ ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής κινήθηκε οριακά.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η έννοια της «επιτυχίας» έγινε πιο σύνθετη. Οι παραγωγές που αποτέλεσαν ενδιαφέρουσες σκηνικές προτάσεις ξεχώρισαν, το ίδιο και οι σκηνοθέτες που έχει μάθει το κοινό να εμπιστεύεται. Παραστάσεις που κατάφεραν να δημιουργήσουν ισχυρό καλλιτεχνικό ή επικοινωνιακό αποτύπωμα λειτούργησαν ως πυλώνες της σεζόν, στηρίζοντας όχι μόνο τα θέατρα που τις φιλοξένησαν αλλά και το γενικότερο ενδιαφέρον του κοινού.
«Η κόμισσα της φάμπρικας» ανέβηκε στο Embassy Theatre με επιτυχία.
Σύγχρονη πραγματικότητα
Ένα από τα πιο ενθαρρυντικά στοιχεία ήταν η παρουσία του νέου ελληνικού έργου. Νέοι συγγραφείς και ομάδες διεκδίκησαν χώρο με κείμενα που άντλησαν υλικό από τη σύγχρονη πραγματικότητα: εργασιακή ανασφάλεια, οικογενειακές σχέσεις, ζητήματα ταυτότητας, κοινωνική βία. Η στροφή προς το ντοκουμέντο και τις προσωπικές αφηγήσεις συνέχισε να είναι ισχυρή – αυτό δείχνει ότι υπάρχει ένα κοινό πρόθυμο να παρακολουθήσει σύγχρονο ελληνικό λόγο, αρκεί να παρουσιάζεται με σαφή δραματουργική πρόταση.
Παράλληλα, η σκηνική γλώσσα έγινε πιο υβριδική. Το θέατρο συνομιλεί σταθερά με άλλες μορφές τέχνης – χορό, περφόρμανς, οπτικά μέσα – ενώ αυξάνονται οι παραστάσεις που βγαίνουν εκτός θεατρικών αιθουσών. Site-specific πρότζεκτ και δράσεις που ενσωματώνουν τον αστικό χώρο ή κοινότητες θεατών δείχνουν μια διάθεση επαναπροσδιορισμού της σχέσης σκηνής και κοινού.
Επίσης, ξένοι σκηνοθέτες και συγγραφείς βρέθηκαν στα «δικά μας» θέατρα επιχειρώντας να εντάξουν τη δική τους γλώσσα στο ελληνικό ρεπερτόριο (η εξωστρέφεια στη σκηνική πραγματικότητα έχει πολλές εκφάνσεις και οφείλει να τροφοδοτείται).
Ένταση και κρίση
Από την άλλη, το ελληνικό θέατρο παραμένει ζωντανό, ανήσυχο και πολυφωνικό. Το ζητούμενο δεν είναι η έλλειψη ιδεών ή ταλέντου, αλλά η διαμόρφωση συνθηκών που θα επιτρέψουν σε αυτή τη δημιουργικότητα να αναπτυχθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια και διάρκεια. Αυτή η ασφάλεια ή κανονικότητα δεν υπήρξε φέτος, καθώς δημιουργήθηκαν κλυδωνισμοί με τις απεργίες των ηθοποιών κατά τη διάρκεια του χειμώνα, με αίτημα την υπογραφή συλλογικής σύμβασης στο ελεύθερο θέατρο. Το ΣΕΗ αυτές τις ημέρες διεξήγε εκλογές και παραμένει άγνωστο αν θα προκύψει διάλογος με τις ενώσεις των παραγωγών – ελπίζουμε η ένταση που έχει δημιουργηθεί να φέρει αποτέλεσμα.
Στο θεατρικό τοπίο έχει ενταχθεί πλέον και η Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών. Παρά τις κυβερνητικές τυμπανοκρουσίες, ο θεατρικός χώρος την έχει υποδεχτεί είτε με μούδιασμα είτε με αρνητικό αίσθημα. Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς θα διαμορφωθεί στο μέλλον η σχέση των σπουδαστών της ΑΣΠΤ με την οικονομία της αγοράς, την επαγγελματική αποκατάστασή τους – το μεγάλο ζητούμενο στους κύκλους των ηθοποιών και συναφών επαγγελμάτων.
Αν επιχειρούσε κανείς να ξεχωρίσει τις παραστάσεις που όρισαν τη σεζόν, δεν θα κατέληγε απαραίτητα σε έναν ενιαίο αισθητικό άξονα, αλλά σε ένα μωσαϊκό επιλογών που αποτυπώνει την πολυφωνία των θεατρικών σκηνών. Παραγωγές με ισχυρό σκηνοθετικό στίγμα, σύγχρονες ελληνικές γραφές που βρήκαν ανταπόκριση, μουσικά θεάματα – βιογραφίες αλλά και ορισμένες επαναπροσεγγίσεις κλασικών έργων κατάφεραν να συνομιλήσουν με το σήμερα.
Μεγάλες παραγωγές και τολμηρές επιλογές
Νίκος Ξυλούρης – Ο Αρχάγγελος της Κρήτης
Οι μεγάλες παραγωγές «Νίκος Ξυλούρης – Ο Αρχάγγελος της Κρήτης» σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη, (χειροκροτήθηκε από 40.000 θεατές και ξεκινάει περιοδεία από τον ερχόμενο Ιούνιο σε όλη την Ελλάδα), «Αλεξάνδρεια» σε σκηνοθεσία Φωκά Ευαγγελινού, «Astoria» με την υπογραφή του Βασίλη Μαυρογεωργίου, ο «Αγαπητικός της βοσκοπούλας» σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού και το «Μεγάλο μας τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη υπό τη σκηνοθετική προσέγγιση του Πέτρου Ζούλια αποδείχτηκαν επιτυχημένες με έντονο το μουσικό στοιχείο, που αγαπάει το ελληνικό κοινό.
Εξαιρετικά τα πήγε και η μουσικοχορευτική «Locandiera» από τον Γιάννη Κακλέα σε μία ευτυχή συνεύρεση κλασικής και σύγχρονης θεατρικής συγγραφής, αλλά και σκηνοθετικής μαεστρίας, όπως αυτή επιπρόσθετα αποτυπώθηκε στις επιλογές των Αλέξανδρου Χρυσανθόπουλου («Το 5ο βήμα» του Ντέιβιντ Άϊρλαντ), Βίκυς Βολιώτη («Σε βλέπω» της Μέγκαν Κένεντι), Γιάννη Νταλιάνη («Η ήμερη» του Ντοστογιέφσκι), Άρη Μπινιάρη (καφκική «Δίκη»), Στάθη Λιβαθινού («Ντάμα Πίκα» του Πούσκιν, «Τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή), Έκτορα Λυγίζου («Ο βυσσινόκηπος» του Τσέχωφ), Μαρίας Πρωτόπαππα («Γέρμα» του Λόρκα), Γιώργου Παπαγεωργίου (οργουελικό «1984), Γιάννη Χουβαρδά (ο τσεχοφικός «Ιβάνοφ!»), αλλά και Τόμας Οστερμάιερ, που διασκεύασε Ίψεν και «Εχθρό του λαού» στην παράδοση της βερολινέζικης Σαουμπίνε.
Να τονίσουμε ότι η ελληνικότητα και το κωμικό ή τραγικό της ύπαρξης της είχαν την τιμητική τους: ο Σταμάτης Φασουλής το πέτυχε με την κινηματογραφική «Κόμισσα της φάμπρικας» των Γιαλαμά-Πρετεντέρη, όπως και η Βαλέρια Δημητριάδου με το δικό της «Ένα κάποιο κενό» για την Gen Z, αλλά και οι Μιχάλης Ρέππας και Θανάσης Παπαθανασίου με το αλά Αγκάθα Κρίστι «Πρόσεχε ποιον σκοτώνεις».
Οι Κουτλής (Η κουζίνα), Καραντζάς («Cleansed») και Μοσχόπουλος («Εκείνος που έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τη νύχτα») πέτυχαν με τις τολμηρές επιλογές τους, όπως και οι Τσουρής («Τζόνι Μπλε»), Μαγουλιώτης («Η συναρπαστική εξέγερση του Χούλια Τούγκα»), Μαϊστράλη («αθανασία»).
Συνολικά, ο θεατρικός χειμώνας 2025–26 δεν ήταν μια «θριαμβευτική» χρονιά, αλλά ως μια ειλικρινής αποτύπωση της κατάστασης του πεδίου, έδειξε τι μπορεί να κάνει το ελληνικό θέατρο όταν έχει ενέργεια και ιδέες και ταυτόχρονα, τι το περιορίζει όταν οι συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές.
