Το σκηνικό το περασμένο Σάββατο στη Λαμία ήταν προσεκτικά στημένο, αλλά τα μηνύματα είχαν πολλαπλούς αποδέκτες. Ο Αλέξης Τσίπρας στην ομιλία του, στο πλαίσιο της παρουσίασης της Ιθάκης, δεν επιχείρησε απλώς μια ακόμη πολιτική παρέμβαση.
Έκανε κάτι περισσότερο: άφησε να διαφανεί, με τρόπο που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί τυχαίος, ότι η συζήτηση για το νέο κόμμα που θα ηγηθεί δεν είναι πια θεωρητική, αλλά βρίσκεται ήδη σε τροχιά υλοποίησης.
Στρατηγική Τσίπρα σε δύο επίπεδα
Όσοι παρακολουθούν προσεκτικά τις κινήσεις του πρώην πρωθυπουργού, διαπιστώνουν ότι η στρατηγική του εξελίσσεται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο αφορά τη διαμόρφωση ενός πολιτικού αφηγήματος που επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα «τι φταίει» για τη σημερινή κατάσταση της προοδευτικής παράταξης.
Το δεύτερο, πιο ουσιαστικό, αφορά το «τι έπεται». Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται το ενδιαφέρον της παρέμβασής του στη Λαμία.
Με αιχμές για την «πολιτική ανεπάρκεια» και την «έλλειψη στρατηγικής» στον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς, ο Αλ. Τσίπρας δεν περιορίστηκε σε μια γενική κριτική. Αντιθέτως, περιέγραψε, έστω και σε αδρές γραμμές, την ανάγκη για μια νέα πολιτική σύνθεση, ένα νέο σχήμα που θα μπορέσει να εκφράσει κοινωνικές δυνάμεις οι οποίες σήμερα εμφανίζονται αποστασιοποιημένες ή πολιτικά άστεγες.
Τα υπονοούμενα
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι μόνο αυτά που είπε, αλλά κυρίως αυτά που επέλεξε να υπονοήσει. Στο παρασκήνιο, άλλωστε, είναι κοινό μυστικό ότι εδώ και καιρό γίνονται πολλές κινήσεις.
Παλαιά στελέχη, πρόσωπα από τον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας, αλλά και νεότερες δυνάμεις της κοινωνίας των πολιτών, βρίσκονται σε μια διαδικασία επαφών και ανταλλαγής απόψεων. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει αυτή η κινητικότητα, αλλά πότε, και υπό ποιες συνθήκες, θα αποκτήσει θεσμική μορφή.
Την ίδια στιγμή, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι η παρέμβασή του έρχεται σε μια περίοδο όπου το πολιτικό σύστημα εμφανίζει σημάδια αναδιάταξης. Η κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας, η αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ να ανακάμψει με πειστικό τρόπο και η στασιμότητα στον χώρο του ΠαΣοΚ δημιουργούν ένα κενό όπως λένε συνομιλητές του, συμπληρώνοντας το κλασσικό ρητό: και στην πολιτική, όπως και στην ζωή, τα κενά δεν μένουν ποτέ για πολύ.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο πρώην πρωθυπουργός δείχνει να επενδύει σε μια στρατηγική «ωρίμανσης». Δεν βιάζεται να ανακοινώσει κάτι συγκεκριμένο, αλλά ταυτόχρονα δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι προετοιμάζει το έδαφος. Οι παρεμβάσεις του γίνονται πιο συστηματικές, η ρητορική του πιο συγκροτημένη και κυρίως πιο στοχευμένη.
Η Λαμία ως δοκιμή μηνυμάτων
Στη Λαμία ο Αλ. Τσίπρας έβαλε στο τραπέζι ουσιαστικά το ζήτημα της πολιτικής εκπροσώπησης απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Η αποστροφή του ότι ο Κυρ. Μητσοτάκης θα έχει αντίπαλο δεν μπορεί να διαβαστεί ως μια γενική πολιτική διαπίστωση. Στον πυρήνα της κρύβει μια πρόθεση. Και αυτή η πρόθεση, σύμφωνα με συνομιλητές του, δεν αφορά απλώς την ανάγκη ύπαρξης αντιπολίτευσης, αλλά τη διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου, δομημένου πόλου εξουσίας.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της παρέμβασής του. Για πρώτη φορά, με τόσο καθαρό τρόπο, ο Αλ. Τσίπρας δεν μίλησε μόνο για την αποτυχία του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος στον χώρο της Κεντροαριστεράς, αλλά άφησε να εννοηθεί ότι το κενό αυτό θα καλυφθεί. Και, κυρίως, ότι θα καλυφθεί με όρους που ο ίδιος θα καθορίσει.
Στελέχη που παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς τις διεργασίες επισημαίνουν ότι η Λαμία αποτέλεσε «δοκιμή μηνυμάτων». Δεν ήταν μια ομιλία διαμαρτυρίας ή καταγραφής. Ήταν μια παρέμβαση με σαφή στόχευση: να αρχίσει να εμπεδώνεται, στο πολιτικό και κοινωνικό ακροατήριο, η ιδέα ότι η επόμενη κίνηση είναι προ των πυλών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η επιλογή των λέξεων. Ο κ. Τσίπρας δεν μίλησε για «επιστροφή», ούτε για «ανασυγκρότηση» ενός υπάρχοντος χώρου. Μίλησε για «ανάγκη νέας έκφρασης», για «νέο φορέα που θα μπορεί να κερδίσει». Και η λέξη «κερδίσει» δεν αφορά απλώς την εκλογική επιβίωση, αλλά τη διεκδίκηση της διακυβέρνησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η αναφορά του σε αντίπαλο του πρωθυπουργού αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι συνομιλητές του αποφεύγουν πλέον να διαψεύσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας κόμματος. Αντιθέτως, περιορίζονται στο να σημειώνουν ότι «οι πρωτοβουλίες θα αναληφθούν στον κατάλληλο χρόνο». Μια διατύπωση που, για τους γνωρίζοντες, ισοδυναμεί με επιβεβαίωση ότι η απόφαση έχει ληφθεί σε επίπεδο στρατηγικής.
Το ερώτημα για το νέο κόμμα Τσίπρα
Το ερώτημα που παραμένει ανοικτό δεν είναι αν θα υπάρξει νέο κόμμα, αλλά πότε και με ποια χαρακτηριστικά. Θα πρόκειται για ένα σχήμα που θα επιχειρήσει να απορροφήσει δυνάμεις από τον ΣΥΡΙΖΑ και το ΠαΣοΚ; Ή για μια πιο ευρεία πρωτοβουλία, με συμμετοχή προσώπων εκτός κομματικών μηχανισμών;
Σε κάθε περίπτωση, η ομιλία στη Λαμία λειτουργεί ως σημείο καμπής. Διότι για πρώτη φορά ο Αλ. Τσίπρας δεν άφησε απλώς υπαινιγμούς, αλλά διατύπωσε, έστω έμμεσα, μια πολιτική δέσμευση: ότι θα υπάρξει αντίπαλο δέος απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Και αυτό, στην πολιτική γλώσσα, μεταφράζεται σχεδόν πάντα σε κάτι πολύ συγκεκριμένο: στη δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα. Άρα πρόκειται για την προαναγγελία μιας κίνησης που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Και το ερώτημα δεν είναι πλέον αν ο Αλ.Τσίπρας θα κάνει κόμμα. Το ερώτημα είναι πότε θα το ανακοινώσει. Και όλα δείχνουν ότι η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη ξεκινήσει.
