Σαν σήμερα, στις 20 Μαρτίου 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο ξεκίνησαν στρατιωτική επέμβαση στο Ιράκ, με άμεσο στόχο την ανατροπή του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν. Η διεθνής κρίση γύρω από το Ιράκ πέρασε οριστικά από τη διπλωματία στον πόλεμο, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στη σύγχρονη ιστορία της Μέσης Ανατολής.
Λίγες ημέρες νωρίτερα – μετά την αποτυχία εξασφάλισης νέας απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ – ο αμερικανός πρόεδρος Τζορτζ Μπους είχε απευθύνει τελεσίγραφο 48 ωρών στον ιρακινό ηγέτη και τους γιους του να εγκαταλείψουν τη χώρα, προειδοποιώντας ότι σε διαφορετική περίπτωση θα ακολουθούσε στρατιωτική επίθεση.
Η Ουάσιγκτον αιτιολογούσε την επέμβαση επικαλούμενη την ύπαρξη όπλων μαζικής καταστροφής στο Ιράκ, ισχυρισμός που αργότερα αμφισβητήθηκε έντονα.
Ο Σαντάμ Χουσεΐν απέρριψε το τελεσίγραφο και τα ξημερώματα της 20ης Μαρτίου άρχισε η στρατιωτική επιχείρηση, με βομβαρδισμούς στη Βαγδάτη και με τις πρώτες χερσαίες κινήσεις από το Κουβέιτ.
«Εξορία ή πόλεμος»
«TO BHMA» της 18ης Μαρτίου 2003 έγραφε ότι το δίλημμα είχε διατυπωθεί ξεκάθαρα: «Τελεσίγραφο Μπους στον Σαντάμ: Εξορία ή πόλεμος». Το ίδιο δημοσίευμα σημείωνε το κλίμα που είχε διαμορφωθεί στην Ουάσιγκτον και στα Ηνωμένα Έθνη:
«Λίγες ώρες μετά την κατάρρευση των προσπαθειών τους για την εξασφάλιση συμφωνίας στον ΟΗΕ, οι ΗΠΑ και η Βρετανία κήρυξαν χθες το τέλος της διπλωματίας, αποσύροντας το σχέδιο δεύτερου, πολεμικού ψηφίσματος για το Ιράκ από το Συμβούλιο Ασφαλείας, εν όψει του αναμενόμενου βέτο που ήταν έτοιμες να προβάλουν η Γαλλία και η Ρωσία.
»Η έκρηξη του δεύτερου πολέμου στον Κόλπο αναμενόταν τα επόμενα 24ωρα, καθώς ο πρόεδρος Μπους επρόκειτο να απευθύνει στις 03.00 ώρα Ελλάδος (και ενώ “Το Βήμα” όδευε για εκτύπωση) κρίσιμο διάγγελμα προς τον αμερικανικό λαό. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, ο πρόεδρος Μπους θα απηύθυνε τελεσίγραφο στον Σαντάμ Χουσεΐν, το οποίο θα έθετε τον ιρακινό πρόεδρο προ του διλήμματος είτε να εγκαταλείψει τη χώρα σε 48 ώρες ή να δεχθεί επίθεση. Από χθες διπλωματικές αποστολές αλλά και οι επιθεωρητές όπλων του ΟΗΕ έλαβαν την εντολή να εγκαταλείψουν το Ιράκ ως σήμερα το μεσημέρι, καθώς όλα έδειχναν ότι ο πόλεμος θα ξεσπούσε τα αμέσως επόμενα 24ωρα.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.3.2003, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
»Ο Σαντάμ Χουσεΐν απέρριψε εκ των προτέρων το τελεσίγραφο, διέψευσε ότι διαθέτει όπλα μαζικής καταστροφής και απείλησε ότι σε περίπτωση επίθεσης εναντίον της χώρας του, “ο πόλεμος θα επεκταθεί σε όλον τον πλανήτη”».
«Το παράθυρο της διπλωματίας κλείνει»
«Το παράθυρο διπλωματικής επίλυσης έκλεισε» όταν οι ΗΠΑ απέσυραν το δεύτερο σχέδιο ψηφίσματος στον ΟΗΕ, καθώς Γαλλία, Ρωσία και Κίνα επέμεναν στο βέτο κατά της στρατιωτικής επέμβασης. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Κόλιν Πάουελ υποστήριζε ότι η δράση νομιμοποιείται και από την απόφαση 1441, καθώς ο Σαντάμ «είχε πολλές ευκαιρίες τα τελευταία 12 χρόνια να αφοπλισθεί και δεν το έπραξε».
Ο Πάουελ δήλωσε επίσης σε συνέντευξη Τύπου, πως «Το παράθυρο της διπλωματίας κλείνει. Η στιγμή της αλήθειας φθάνει», προαναγγέλλοντας την επικείμενη έκρηξη πολέμου, ενώ κατηγορούσε το Συμβούλιο Ασφαλείας για «αποτυχία» να αναλάβει τις ευθύνες του, την ώρα που αναμενόταν το κρίσιμο πολεμικό διάγγελμα του προέδρου Μπους προς τον αμερικανικό λαό.
«ΤΟ ΒΗΜΑ» σημείωνε ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν απέρριψε εκ των προτέρων το αμερικανικό τελεσίγραφο:
«Με τηλεοπτική εμφάνιση προειδοποίησε ότι σε περίπτωση αμερικανικής εισβολής ο πόλεμος θα επεκταθεί σε όλο τον πλανήτη.
“Είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε τις ψυχές μας, τα παιδιά και τις οικογένειές μας για να μην εγκαταλείψουμε το Ιράκ. Το λέμε ώστε κανένας να μη φαντασθεί ότι η Αμερική είναι ικανή να αλλάξει τη βούληση των Ιρακινών με τα όπλα. Αν έρθει το κακό, θα νικήσουμε”.
Η εφημερίδα κατέγραφε ότι ο Ιρακινός πρόεδρος είχε διαψεύσει νωρίτερα στην κρατική τηλεόραση ότι διαθέτει όπλα μαζικής καταστροφής:
“Η χώρα μας διέθετε στο παρελθόν τέτοια όπλα για την άμυνά της στο πόλεμο Ιράκ – Ιράν” (σ.σ. τη δεκαετία του 1980).
Οι πρώτες ώρες του πολέμου
Δύο ημέρες αργότερα, στις 21 Μαρτίου 2003 «ΤΟ ΒΗΜΑ» κατέγραφε την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων:
«Στις φλόγες του πολέμου παραδόθηκε χθες η Βαγδάτη. Αμερικανικά βομβαρδιστικά και μαχητικά αεροσκάφη βομβάρδισαν με πυραύλους τύπου Κρουζ και “έξυπνες βόμβες” τουλάχιστον ένα από τα παλάτια του Σαντάμ Χουσεΐν και άγνωστο αριθμό κυβερνητικών κτιρίων σε ένα σαρωτικό κύμα επιθέσεων […]
»Ωστόσο, το κύμα αυτό δεν αποτελεί, όπως επισημαίνουν αμερικανοί αξιωματούχοι, την 48ωρη “κόλαση” την οποία είχαν προαναγγείλει με τη ρίψη 3.000 βομβών για την παράλυση του ιρακινού πολιτικού και στρατιωτικού μηχανισμού […]
»Όπως ανακοίνωσε η ιρακινή κυβέρνηση, περισσότεροι από 72 πύραυλοι τύπου Κρουζ έπεσαν χθες σε όλο το Ιράκ, κυρίως όμως στη Βαγδάτη, και τουλάχιστον τέσσερις στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.3.2003, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Η κατάληψη της Βασόρας
Λίγες ώρες νωρίτερα είχε ξεκινήσει και η χερσαία φάση της εισβολής στο νότιο Ιράκ:
«Βασικός στόχος είναι η κατάληψη της Βασόρας, της δεύτερης σημαντικότερης πόλης της χώρας μετά τη Βαγδάτη […] Σύμφωνα με πληροφορίες από το Κουβέιτ, οι αμερικανοί πεζοναύτες κατέλαβαν και τη στρατηγικής σημασίας πόλη Ουμ Κασρ η οποία αποτελεί λιμάνι ανεφοδιασμού για τη Βασόρα, χωρίς να αντιμετωπίσουν και μία αντίσταση από ιρακινές δυνάμεις. Η πληροφορία διαψεύστηκε από το ιρακινό καθεστώς.
»Οι μάχες είχαν αρχίσει λίγες ώρες πριν, όταν το πυροβολικό της 3ης Μεραρχίας Πεζικού αλλά και μαχητικά αεροσκάφη F-15 και F-16, τα οποία απογειώθηκαν από στρατιωτική βάση στο Κατάρ, είχαν εξαπολύσει την επίθεσή τους εναντίον ιρακινών θέσεων. Αντιαεροπορικές συστοιχίες πυραύλων Πάτριοτ είχαν καταρρίψει Ιρακινούς πυραύλους που είχαν εκτοξευθεί εναντίον του κέντρου λογιστικής υποστήριξης των ΗΠΑ στην κουβεϊτιανή έρημο σε μια απόπειρα να ανασχεθεί η αμερικανική επίθεση».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 18.3.2003, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Χαρακτηριστική ήταν η φράση του επικεφαλής του Πενταγώνου κ. Ράμσφελντ, ο οποίος – όπως σημειώνει «ΤΟ ΒΗΜΑ» – θέλοντας να προϊδεάσει για τη φύση και την έκταση της επίθεσης, δήλωσε κατά τη διάρκεια της πρώτης πολεμικής ενημέρωσης των δημοσιογράφων ότι «όσα θα ακολουθήσουν δεν έχουν προηγούμενο σε καμία άλλη πολεμική σύγκρουση. Η ισχύς, η κλίμακα και η έκταση της επίθεσης θα είναι τέτοια που δεν έχετε ξαναδεί ποτέ». Ενώ κατέληγε: «Οι ημέρες του Σαντάμ Χουσεΐν είναι μετρημένες».
Η στρατηγική του «αποκεφαλισμού»
«ΤΟ ΒΗΜΑ» της 21ης Μαρτίου 2003 εξηγούσε ότι ο αρχικός, περιορισμένος σε έκταση βομβαρδισμός συνδεόταν με πληροφορίες για την παρουσία του Σαντάμ Χουσεΐν στη Βαγδάτη:
«Ο βομβαρδιστικός “μινιμαλισμός” της αρχικής επίθεσης των Αμερικανών εναντίον του Ιράκ που ξάφνιασε όσους περίμεναν εναρκτήρια βροχή βομβών – εξηγείται από την αλλαγή του αμερικανικού σχεδίου την τελευταία στιγμή: η CIA είχε πληροφορίες ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν με τους επιτελείς του συσκεπτόταν σε ένα ιδιωτικό κτίριο στη νότια Βαγδάτη, έτσι έπεισε τον Λευκό Οίκο να επιχειρήσει μεμιάς “αποκεφαλισμό” της ιρακινής ηγεσίας».
Το εγχείρημα για ένα αστραπιαίο και καίριο πλήγμα δεν φαίνεται να πέτυχε, αν και αμερικανοί αναλυτές αμφισβήτησαν την αυθεντικότητα της μεταγενέστερης τηλεοπτικής εμφάνισης του Σαντάμ Χουσεΐν, κάνοντας λόγο για πιθανό σωσία.
Οι διεθνείς αντιδράσεις
Την ίδια ώρα, οι διεθνείς αντιδράσεις ήταν έντονες. Όπως σημείωνε η εφημερίδα:
«Όσον αφορά τις αντιδράσεις κρατών, κυβερνήσεων και προσωπικοτήτων, Γερμανία, Γαλλία, Ρωσία, Κίνα, Ινδία και Ιράν καταδίκασαν την επίθεση ΗΠΑ και Βρετανίας, επικριτικός ήταν ο πρώην επικεφαλής των επιθεωρητών όπλων του ΟΗΕ Χανς Μπλιξ, ενώ ο γενικός γραμματέας του Οργανισμού Κόφι Αναν απηύθυνε έκκληση να ληφθεί μέριμνα για τους αμάχους.
»Ακόμη, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι απ’ άκρου εις άκρον της Γης διαδήλωσαν χθες εναντίον του πολέμου σε παλλαϊκά συλλαλητήρια καταδίκης των ΗΠΑ και των συμμάχων τους – στο λαμπρό αθηναϊκό και στην πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία συμμετείχαν πάνω από 100.000 πολίτες κάθε ηλικίας, κυρίως νέοι».
