Έρευνα του διεθνούς δικτύου Forbidden Stories σε συνεργασία με τη Le Monde αποκαλύπτει ότι ιρανική εταιρεία αγόρασε και μεταπώλησε το ρωσικό σύστημα αναγνώρισης προσώπου FindFace σε φορείς που συνδέονται άμεσα με το καθεστώς της Τεχεράνης. Το λογισμικό, προϊόν της ρωσικής NtechLab που τελεί υπό δυτικές κυρώσεις, φαίνεται να εντάχθηκε από το 2020 στο οπλοστάσιο μαζικής επιτήρησης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις, πλήθη πολιτών βγήκαν στους δρόμους για να γιορτάσουν τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Οι κρατικές κάμερες αγνόησαν τις σκηνές, οι κάμερες ασφαλείας όμως δεν τις έχασαν.
Το ιρανικό καθεστώς, πιεσμένο από τις στρατηγικές απώλειες έπειτα από τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα, στηρίζεται σε έναν εκτεταμένο μηχανισμό παρακολούθησης και καταστολής για να διατηρεί τον έλεγχο. Μέχρι πρόσφατα υπήρχαν μόνο ενδείξεις ότι οι αρχές χρησιμοποιούσαν τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου. Η νέα έρευνα τεκμηριώνει ότι το σύστημα αποκτήθηκε και αξιοποιήθηκε.
Η διαδρομή του FindFace: Από τη Μόσχα στην Τεχεράνη
Στις 19 Αυγούστου 2019, η ιρανική εταιρεία Rasadco αγόρασε το FindFace, το βασικό προϊόν της ρωσικής NtechLab. Την ίδια χρονιά απορροφήθηκε από την Kama, μία μεγαλύτερη εταιρεία που στη συνέχεια ανέλαβε να μεταπωλήσει το λογισμικό σε κάποιον κρατικό φορέα του Ιράν.
Η NtechLab, που ιδρύθηκε το 2015 και δραστηριοποιείται στον κύκλο του ρωσικού κρατικού ομίλου Rostec, έχει αναπτύξει ένα από τα πιο προηγμένα συστήματα αναγνώρισης προσώπου διεθνώς. Το FindFace χρησιμοποιήθηκε εκτενώς στο 2018 FIFA World Cup και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στις ρωσικές περιφέρειες από αστυνομικές και μυστικές υπηρεσίες.
Από το 2023, η NtechLab βρίσκεται υπό τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παροχή τεχνικής υποστήριξης που συνδέεται με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία, μεταξύ άλλων μέσω της επιτήρησης δημοσιογράφων και υποστηρικτών του Αλεξέι Ναβάλνι. Αντίστοιχες κυρώσεις έχουν επιβληθεί και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Συμβάσεις με εταιρείες-«βιτρίνες» και διασυνδέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης
Κατάλογο συμβάσεων της Kama την περίοδο 2020-2022, που εξέτασε η Le Monde, αποκαλύπτει πελάτες-κλειδιά στο Ιράν: από το Πανεπιστήμιο Sharif στην Τεχεράνη έως τις αρχές της Μασχάντ, ενός από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της χώρας.
Δύο εταιρείες με την ονομασία «BPO» υπέγραψαν τα μεγαλύτερα συμβόλαια, ύψους 4 και 9 δισ. ριάλ αντίστοιχα. Σύμφωνα με ειδικούς στο ιρανικό ψηφιακό οικοσύστημα ασφαλείας, πρόκειται πιθανότατα για εταιρείες-βιτρίνες που χρησιμοποιούνται ώστε να μην αφήνονται ίχνη στις κρατικές προμήθειες.
Έγγραφα συνδέουν επίσης τις συμβάσεις με ίδρυμα που σχετίζεται με εταιρεία ανάπτυξης τεχνολογίας ταυτοποιημένη στο παρελθόν ως προμηθευτής των Islamic Revolutionary Guard Corps και άλλων κρατικών δομών. Οι Φρουροί της Επανάστασης αποτελούν τον πυρήνα του ιδεολογικού και στρατιωτικού μηχανισμού του καθεστώτος και εμφανίζονται να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη και αξιοποίηση τεχνολογιών επιτήρησης.
«Δυστοπική» επιτήρηση
Η αναγνώριση προσώπου προσφέρει στο καθεστώς ένα εργαλείο πρόληψης αλλά κυρίως μαζικής εκ των υστέρων καταστολής. Όπως εξηγεί ο ερευνητής Νίμα Φατεμί, οι αρχές μπορούν να καταγράφουν διαδηλώσεις, να συλλέγουν βίντεο από τα κοινωνικά δίκτυα και να ταυτοποιούν συμμετέχοντες σε δεύτερο χρόνο, όταν διαθέτουν τους πόρους για ανακρίσεις και συλλήψεις.
Το σύστημα μπορεί να τροφοδοτείται με υλικό από οποιαδήποτε κάμερα δημόσιας χρήσης, ιδιωτικών κατοικιών, καταστημάτων ή σταθμών μετρό. Σε συνδυασμό με τις εκτεταμένες κρατικές βάσεις δεδομένων φωτογραφιών ταυτότητας, διαβατηρίων και διπλωμάτων οδήγησης, επιτρέπει τη δημιουργία ενός «κοινωνικού γραφήματος» – ενός δικτύου σχέσεων και διασυνδέσεων κάθε πολίτη.
Το καθεστώς έχει ήδη στη διάθεσή του πληροφοριοδότες, drones, φίλτρα διαδικτύου και συμβατικές κάμερες παρακολούθησης. Η ενσωμάτωση της αναγνώρισης προσώπου ενισχύει περαιτέρω την ικανότητα κεντρικού ελέγχου.
Η τεχνολογία και τα όριά της
Παρά τους ισχυρισμούς της NtechLab για υψηλή ακρίβεια και δυνατότητα επεξεργασίας τεράστιων βάσεων δεδομένων, η αναγνώριση προσώπου δεν είναι αλάνθαστη. Η ποιότητα των δημόσιων καμερών, ο φωτισμός και η γωνία λήψης επηρεάζουν την ταυτοποίηση, ενώ λειτουργίες όπως η εκτίμηση ηλικίας ενέχουν σημαντικά περιθώρια σφάλματος.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα λάθη του συστήματος μπορούν να οδηγήσουν σε στοχοποίηση αθώων πολιτών. Σε ένα περιβάλλον όπου το κράτος μάχεται για την πολιτική του επιβίωση, ο κίνδυνος αυθαίρετων διώξεων αυξάνεται.
Η έρευνα σκιαγραφεί ένα καθεστώς που επενδύει συστηματικά σε τεχνολογίες επιτήρησης, αναθέτοντας την ανάπτυξή τους σε εταιρείες προσκείμενες στους Φρουρούς της Επανάστασης. Σε μια περίοδο εσωτερικής αβεβαιότητας, η ψηφιακή επιτήρηση μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο ελέγχου μιας κοινωνίας που δοκιμάζει τα όριά της.
