Η Ουκρανία φοβάται ότι δεν μπορεί να βασιστεί σε εγγυήσεις ασφαλείας από τους συμμάχους της σε οποιαδήποτε πιθανή ειρηνευτική συμφωνία και, γι’ αυτό, πρέπει να είναι έτοιμη να σταθεί μόνη της ως ένας «ατσάλινος σκαντζόχοιρος», ώστε ο Ρώσος Βλαντίμιρ Πούτιν να μην επιστρέψει για μια νέα επίθεση.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κάλεσε πέρσι το Κίεβο να μετατρέψει τη χώρα «σε έναν ατσάλινο σκαντζόχοιρο, δύσπεπτο για τους σημερινούς και μελλοντικούς επιτιθέμενους». Αυτό σημαίνει έναν μόνιμα τεράστιο στρατό, βαριές επενδύσεις στις πιο σύγχρονες τεχνολογίες drones και πυραύλων, καθώς και εγχώρια παραγωγή οπλικών συστημάτων.
«Η Ουκρανία έχει προχωρήσει σε μια θεμελιώδη επανεξέταση του τι σημαίνουν οι εγγυήσεις ασφαλείας και σε τι πρέπει να βασίζονται», δήλωσε στο Politico η Αλιόνα Γκετμάντσουκ, επικεφαλής της αποστολής της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. «Στο παρελθόν, το όραμα επικεντρωνόταν κυρίως στις δεσμεύσεις προστασίας από τους εταίρους. Σήμερα, όμως, υπάρχει σαφής κατανόηση ότι ο πυρήνας κάθε εγγύησης ασφαλείας πρέπει να είναι ο ουκρανικός στρατός και η αμυντική του βιομηχανία».
Χωρίς ΝΑΤΟ, με δικές της δυνάμεις
Για να συμβεί αυτό, η Ουκρανία πρέπει να δημιουργήσει έναν βιώσιμο αμυντικό τομέα, να μεταρρυθμίσει τα συστήματα προμηθειών της, να αναδιοργανώσει τη στρατολόγηση, να συνεχίσει τη βελτίωση της τεχνολογίας drones, να αναπτύξει πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, να εξοπλίσει τις δυνάμεις της με σύγχρονα άρματα μάχης, πυροβολικό και μαχητικά αεροσκάφη (το Κίεβο έχει σκιαγραφήσει συμφωνία για την απόκτηση έως και 150 σουηδικών μαχητικών Saab JAS-39E Gripen) και να εξασφαλίσει δισεκατομμύρια σε βοήθεια για να οικοδομήσει έναν στρατό που η Ρωσία θα φοβάται να ξαναεπιτεθεί.
Η μελλοντική ασφάλεια της Ουκρανίας «αφορά πρωτίστως την ανθεκτικότητα της παραγωγής», δήλωσε ο Ίχορ Φεντίρκο, διευθύνων σύμβουλος του Ουκρανικού Συμβουλίου Αμυντικής Βιομηχανίας. «Όχι μεμονωμένα οπλικά συστήματα ή εφάπαξ τεχνολογικά άλματα, αλλά τη δυνατότητα της αμυντικής βιομηχανίας να λειτουργεί διαχρονικά, υπό πίεση, με προβλέψιμη παραγωγή».
Οι εγγυήσεις ασφαλείας κρίνονται αναγκαίες καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει αποκλείσει την προτιμώμενη επιλογή της Ουκρανίας να προσκληθεί στο ΝΑΤΟ, το οποίο προστατεύει τα μέλη του μέσω του Άρθρου 5 περί συλλογικής άμυνας.
Χωρίς ένταξη στο ΝΑΤΟ, η Ουκρανία αναγκάζεται να βασιστεί σε διμερείς συμφωνίες ασφαλείας, τις οποίες αντιμετωπίζει με δυσπιστία λόγω παλαιότερων ανεκπλήρωτων δεσμεύσεων από ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο. Παρότι Ευρωπαίοι σύμμαχοι εξετάζουν στρατιωτική παρουσία μετά από μια συμφωνία και οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι θα λειτουργήσουν ως εγγυητής, η Ρωσία αντιτίθεται ανοιχτά σε οποιεσδήποτε εγγυήσεις. Η αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων αμφισβητείται επιπλέον λόγω της απρόβλεπτης πολιτικής Τραμπ. Με τις εγγυήσεις να θεωρούνται αδύναμες, το Κίεβο καταλήγει ότι το βασικό του στήριγμα για την ασφάλεια πρέπει να είναι οι ίδιες του οι δυνάμεις.
Οικοδόμηση άμυνας
Η Ουκρανία θεωρεί απαραίτητη τη διατήρηση ενός μεγάλου στρατού ως βασικού πυλώνα αποτροπής και επιμένει στη διατήρηση δύναμης 800.000 στρατιωτών. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη σύγκρουση, η εκτεταμένη αποφυγή στράτευσης και οι λιποταξίες καθιστούν τη συγκρότηση ενός ισχυρού ειρηνικού στρατού ιδιαίτερα δύσκολη και δαπανηρή.
Για τον λόγο αυτό, το Κίεβο σχεδιάζει βαθιές μεταρρυθμίσεις, με έμφαση στη βελτίωση της εκπαίδευσης, την αναδιοργάνωση της διοίκησης, την ψηφιοποίηση και την ενίσχυση της ηγεσίας, ώστε να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα και να περιοριστούν τα φαινόμενα εγκατάλειψης των μονάδων.
Σύμφωνα με τον υπουργό Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ έρχονται εκτεταμένη ψηφιοποίηση και άλλες μεταρρυθμίσεις. «Στόχος μας είναι να μεταμορφώσουμε το σύστημα: να προχωρήσουμε σε στρατιωτική μεταρρύθμιση, να βελτιώσουμε τις υποδομές του μετώπου, να εξαλείψουμε το ψέμα και τη διαφθορά και να καλλιεργήσουμε μια νέα κουλτούρα ηγεσίας και εμπιστοσύνης, ώστε όσοι φέρνουν πραγματικά αποτελέσματα να ανταμείβονται και να έχουν ευκαιρίες εξέλιξης».
Φονικά drones
Η Ουκρανία βασίζει μεγάλο μέρος της αποτρεπτικής της ισχύος στα drones, τα οποία προκαλούν στη Ρωσία βαριές απώλειες και θεωρούνται κρίσιμα για την αποτροπή νέας επίθεσης.
Το Κίεβο επενδύει μαζικά σε μη επανδρωμένα συστήματα, πυραύλους και ηλεκτρονικό πόλεμο, όμως επισημαίνει ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς εκσυγχρονισμό της οργανωτικής δομής.
Παρά τη σημαντική παραγωγική δυναμικότητα της αμυντικής βιομηχανίας, μεγάλο μέρος της παραμένει ανεκμετάλλευτο λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και μακροπρόθεσμων συμβολαίων. Η Ουκρανία επιδιώκει ευρωπαϊκή στήριξη και επενδύσεις στην άμυνα, ενώ οι διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας θεωρούνται συμπληρωματικές -και όχι υποκατάστατο- της ενίσχυσης των δικών της στρατιωτικών δυνατοτήτων.
Το 2025, το υπουργείο Άμυνας σύναψε συμβάσεις για 4,5 εκατ. FPV drones και δαπάνησε πάνω από 110 δισ. χρίβνια (2,1 δισ. ευρώ) για προμήθειες σχετικές με drones, ποσό τριπλάσιο σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Η Ουκρανία αναπτύσσει επίσης δικούς της πυραύλους. Αν διαθέτει επαρκή αριθμό, θα μπορούσε να απειλήσει διυλιστήρια, υποδομές και στρατιωτικούς στόχους της Ρωσίας με καταστροφικά πλήγματα σε περίπτωση νέας επίθεσης.
Προηγούμενες υποσχέσεις της εταιρείας Fire Point -για παραγωγή περίπου 200 πυραύλων Flamingo FP-5 τον μήνα, με κεφαλή 1.150 κιλών και βεληνεκές 3.000 χιλιομέτρων- δεν υλοποιήθηκαν, αν και ορισμένοι χρησιμοποιήθηκαν για πλήγματα σε ρωσικούς στόχους.
Η Ουκρανία διαθέτει, ωστόσο, και άλλους πυραύλους cruise και drones μεγάλου βεληνεκούς που μπορούν να πλήξουν στόχους βαθιά στο εσωτερικό της Ρωσίας. Παράλληλα, σε συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο, εργάζεται στην ανάπτυξη τακτικού βαλλιστικού πυραύλου με βεληνεκές 500 χιλιομέτρων και κεφαλή 200 κιλών.
