Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση έθεσε ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, το νομοσχέδιο με τίτλο «Ορισμός εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού – Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων εκτός επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές», ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για τη θεσμική εκπροσώπηση των Ελλήνων του εξωτερικού και τον τρόπο συμμετοχής τους στις εθνικές κάλπες.
Το σχέδιο νόμου επιχειρεί να συνδυάσει δύο βασικές τομές: τη δημιουργία αυτοτελούς εκλογικής περιφέρειας για τον Απόδημο Ελληνισμό και την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου στις βουλευτικές εκλογές, κατ’ αναλογία με ό,τι εφαρμόστηκε στις ευρωεκλογές του 2024.
Τρεις έδρες για τον Απόδημο Ελληνισμό
Κεντρικός άξονας του νομοσχεδίου είναι η σύσταση εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού, από την οποία θα εκλέγονται συνολικά τρεις βουλευτές. Η νέα περιφέρεια εντάσσεται στο υφιστάμενο εκλογικό σύστημα χωρίς να μεταβάλλεται ο συνολικός αριθμός των εδρών στη Βουλή.
Η κατανομή των εδρών θα γίνεται με τον ίδιο τρόπο που ισχύει για τις υπόλοιπες τριεδρικές εκλογικές περιφέρειες της χώρας, ενώ ο αριθμός των εδρών σε όλες τις άλλες περιφέρειες παραμένει αμετάβλητος.
Ποιοι μπορούν να είναι υποψήφιοι
Κάθε πολιτικό κόμμα που καταρτίζει συνδυασμούς στα τρία τέταρτα της Επικράτειας θα έχει δικαίωμα να κατεβάσει έως πέντε υποψήφιους βουλευτές στη συγκεκριμένη περιφέρεια. Βασική προϋπόθεση είναι οι υποψήφιοι να είναι εγγεγραμμένοι στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εκλογέων εξωτερικού.
Οι εκλογείς θα μπορούν να επιλέξουν έναν υποψήφιο από το κόμμα της προτίμησής τους, διατηρώντας έτσι το στοιχείο της προσωπικής επιλογής, σε αντίθεση με τη λογική της κλειστής λίστας.
Επιστροφή του ψηφοδελτίου Επικρατείας στις 12 έδρες
Με το ίδιο νομοσχέδιο επανέρχεται το ψηφοδέλτιο Επικρατείας στις 12 από τις συνολικά 15 έδρες, όπως ακριβώς ίσχυε έως και τις εκλογές του 2019. Η ρύθμιση αυτή συνδέεται άμεσα με τη δημιουργία της νέας εκλογικής περιφέρειας, χωρίς να προκαλεί ανακατανομή εδρών σε άλλες περιοχές της χώρας.
Χωρίς ποσόστωση φύλου η νέα περιφέρεια
Σύμφωνα με το κείμενο της διαβούλευσης, η υποχρέωση ποσόστωσης φύλου δεν θα ισχύει για το ψηφοδέλτιο της εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού. Πρόκειται για εξαίρεση που ήδη προκαλεί συζητήσεις, καθώς διαφοροποιείται από όσα ισχύουν για τις υπόλοιπες εκλογικές περιφέρειες.
Επιστολική ψήφος και στις εθνικές εκλογές
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου για τους Έλληνες εκλογείς του εξωτερικού και στις βουλευτικές εκλογές. Το μέτρο εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις ευρωεκλογές του 2024, όπου συμμετείχαν 36.645 ψηφοφόροι εκτός Ελλάδας, και η κυβέρνηση φιλοδοξεί να το επεκτείνει και στις εθνικές αναμετρήσεις.
Ως εκλογείς εκτός επικρατείας ορίζονται όσοι είναι εγγεγραμμένοι στους ειδικούς καταλόγους επιστολικής ψήφου. Η αίτηση εγγραφής σε αυτούς τους καταλόγους θα μπορεί να υποβάλλεται έως και την επόμενη ημέρα από την προκήρυξη των εκλογών, δηλαδή από τη δημοσίευση του προεδρικού διατάγματος διάλυσης της Βουλής.
Το «φρένο» των 200 ψήφων στη Βουλή
Καθοριστικής σημασίας είναι η πρόβλεψη ότι, για να εφαρμοστούν οι νέες ρυθμίσεις ήδη από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές, απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία δύο τρίτων στη Βουλή, δηλαδή τουλάχιστον 200 βουλευτές.
Σε διαφορετική περίπτωση, η εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού θα εφαρμοστεί στις μεθεπόμενες εκλογές, ενώ η επιστολική ψήφος δεν θα ισχύσει καθόλου, με αποτέλεσμα η συμμετοχή των εκλογέων του εξωτερικού να συνεχίσει να γίνεται αποκλειστικά με φυσική παρουσία σε εκλογικά κέντρα.
Ανοιχτή διαβούλευση έως τις 16 Φεβρουαρίου
Το νομοσχέδιο έχει αναρτηθεί στον διαδικτυακό τόπο της Ανοιχτής Διακυβέρνησης (opengov.gr) και θα παραμείνει σε δημόσια διαβούλευση έως τις 16 Φεβρουαρίου, στις 09:00 το πρωί. Η διαδικασία αναμένεται να αποτελέσει πεδίο έντονων πολιτικών και θεσμικών αντιπαραθέσεων, καθώς αγγίζει ζητήματα εκπροσώπησης, ισοτιμίας ψήφου και σχέσης του κράτους με τον Απόδημο Ελληνισμό.
