Τη νέα πραγματικότητα της διεθνούς πολιτικής περιέγραψε χωρίς περιστροφές και «στρογγυλέματα» ο πρωθυπουργός του Καναδά, κατά την τοποθέτησή του από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός. Ο Μαρκ Κάρνεϊ έστειλε αιχμηρά μηνύματα προς τις μεγάλες δυνάμεις, με σαφή υπαινιγμό στην πολιτική Τραμπ.
Στην ομιλία του, τόνισε ότι η διεθνής τάξη που βασιζόταν σε κανόνες ραγίζει και κάλεσε τις «μεσαίες δυνάμεις» να σταματήσουν να σιωπούν, να πουν την αλήθεια και να δράσουν συλλογικά, προκειμένου να προστατεύσουν την κυριαρχία τους και να μην πέσουν «στο μενού» των ισχυρών.
Η ρήξη στη διεθνή τάξη
Ο Κάρνεϊ ξεκίνησε με μια ωμή διαπίστωση: ο κόσμος δεν περνά απλώς σε μια νέα φάση, αλλά βιώνει μια βαθιά ρήξη. «Η γεωπολιτική των μεγάλων δυνάμεων δεν υπόκειται πλέον σε κανέναν περιορισμό», είπε, περιγράφοντας το τέλος της «όμορφης ιστορίας» της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης, σημειώνοντας ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν, ενώ οι υπόλοιποι υποφέρουν από τις συνέπειες.
Σύμφωνα με τον καναδό πρωθυπουργό, οι κρίσεις των τελευταίων δύο δεκαετιών – χρηματοπιστωτικές, υγειονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές – αποκάλυψαν τα όρια της ακραίας παγκόσμιας ολοκλήρωσης. Οι μεγάλες δυνάμεις πλέον χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως μοχλό πίεσης – δασμούς, χρηματοπιστωτικές υποδομές και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ο Χάβελ και το «ζώντας μέσα στο ψέμα»
Επικαλούμενος το δοκίμιο του Βάτσλαβ Χάβελ, «Η Δύναμη των Ανίσχυρων», περιέγραψε πώς οι θεσμοί μπορούν να επιβιώνουν ακόμη και αν βασίζονται σε ψευδείς προσδοκίες. «Η δύναμη των συστημάτων προέρχεται από τη συμμετοχή των ανθρώπων στις τελετουργίες τους, ακόμη κι αν γνωρίζουν ότι είναι ψευδείς», είπε, υπογραμμίζοντας ότι ήρθε η ώρα να «κατεβάσουμε τις πινακίδες από τα παράθυρα».
Σύμφωνα με τον Κάρνεϊ, οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να σταματήσουν να συμμετέχουν σε αυτό το ψευδές τελετουργικό και να αρχίσουν να χτίζουν τη δική τους δύναμη και αυτονομία.
Σαφές μήνυμα για τη Γροιλανδία και τους δασμούς Τραμπ
Η ομιλία περιείχε και ευθέως πολιτικά μηνύματα. Ο Κάρνεϊ τόνισε τη «σταθερή και πλήρη» στήριξη του Καναδά στη Γροιλανδία και τη Δανία, υπογραμμίζοντας το δικαίωμά τους να αποφασίσουν για το μέλλον του αρκτικού νησιού, το οποίο έχει στο στόχαστρο ο πρόεδρος Τραμπ.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι ο Καναδάς «αντιτίθεται σθεναρά» σε οποιουσδήποτε αμερικανικούς δασμούς για τη Γροιλανδία και ζητά «στοχευμένες συνομιλίες για την επίτευξη κοινών στόχων ασφάλειας και ευημερίας στην Αρκτική». Η παρέμβαση αυτή έρχεται ενώ ο αμερικανός πρόεδρος έχει απειλήσει ακόμη και με προσάρτηση του Καναδά και πρόσφατα δημοσίευσε AI χάρτη που εμφανίζει τον Καναδά και τη Γροιλανδία ως τμήματα των ΗΠΑ.
«Ρεαλισμός βασισμένος σε αξίες» και νέες συμμαχίες
Ο Κάρνεϊ παρουσίασε τη νέα στρατηγική του Καναδά ως «ρεαλισμό βασισμένο σε αξίες», συνδυάζοντας αρχές και πραγματισμό. Στόχος είναι η διασφάλιση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η βιώσιμη ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα η χώρα χτίζει ισχύ στο εσωτερικό της.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Καναδάς:
- Διπλασιάζει τις αμυντικές δαπάνες έως το 2030, ενισχύοντας παράλληλα εγχώριες βιομηχανίες.
- Συνεργάζεται στρατηγικά με την ΕΕ, την Κίνα, το Κατάρ και άλλες χώρες για εμπορικά και ασφαλιστικά θέματα.
- Διαπραγματεύεται ελεύθερο εμπόριο με Ινδία, ASEAN, Mercosur.
- Στηρίζει ενεργά την Ουκρανία και τη Συμμαχία ΝΑΤΟ, ενώ θωρακίζει την Αρκτική και τη Γροιλανδία.
«Οι σύμμαχοι θα διαφοροποιηθούν για να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα. Θα αγοράσουν ασφάλεια. Θα αυξήσουν τις επιλογές τους», είπε, υπογραμμίζοντας ότι η συλλογική δράση είναι το κλειδί για τη νέα εποχή.
«Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική»
Κλείνοντας, ο Κάρνεϊ ήταν κατηγορηματικός: «Η παλιά τάξη δε θα επιστρέψει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική».
Αντί γι’ αυτό, προέτρεψε τις μεσαίες δυνάμεις να χτίσουν «ένα νέο, ισχυρότερο και δίκαιο σύστημα», να πουν την αλήθεια και να συνεργαστούν, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου η ισχύς δεν κυριαρχεί εις βάρος των κανόνων και των αξιών. «Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού», κατέληξε, στέλνοντας σαφές μήνυμα προς Τραμπ και τις μεγάλες δυνάμεις.
Ολόκληρη η ομιλία Κάρνεϊ
«Είναι χαρά – και καθήκον – να βρίσκομαι μαζί σας σε αυτή τη στιγμή καμπής για τον Καναδά και για τον κόσμο.
Σήμερα θα μιλήσω για τη ρήξη στην παγκόσμια τάξη, για το τέλος μιας όμορφης ιστορίας και για την αρχή μιας σκληρής πραγματικότητας, όπου η γεωπολιτική ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις δεν υπόκειται πλέον σε κανέναν περιορισμό.
Όμως σας υποβάλλω επίσης ότι άλλες χώρες, ιδιαίτερα οι μεσαίες δυνάμεις όπως ο Καναδάς, δεν είναι ανίσχυρες. Έχουν τη δυνατότητα να οικοδομήσουν μια νέα τάξη που να ενσωματώνει τις αξίες μας, όπως ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η βιώσιμη ανάπτυξη, η αλληλεγγύη, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα των κρατών.
Η δύναμη των λιγότερο ισχυρών ξεκινά από την ειλικρίνεια.
Κάθε μέρα μας υπενθυμίζεται ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες ξεθωριάζει. Ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει.
Αυτό το ρητό του Θουκυδίδη παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο – ως η φυσική λογική των διεθνών σχέσεων που επανεμφανίζεται. Και μπροστά σε αυτή τη λογική, υπάρχει μια ισχυρή τάση οι χώρες να συμμορφώνονται για να τα έχουν καλά. Να προσαρμόζονται. Να αποφεύγουν τα προβλήματα. Να ελπίζουν ότι η συμμόρφωση θα τους αγοράσει ασφάλεια.
Δεν θα το κάνει.
Λοιπόν, ποιες είναι οι επιλογές μας;
Το 1978, ο Τσέχος αντιφρονούντας Βάτσλαβ Χάβελ έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο Η Δύναμη των Ανίσχυρων. Σε αυτό έθεσε ένα απλό ερώτημα: πώς διατηρούσε τον εαυτό του το κομμουνιστικό σύστημα;
Η απάντησή του ξεκινούσε με έναν μανάβη. Κάθε πρωί, αυτός ο καταστηματάρχης τοποθετεί μια πινακίδα στο παράθυρό του: «Εργάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε!» Δεν το πιστεύει. Κανείς δεν το πιστεύει. Αλλά την τοποθετεί έτσι κι αλλιώς – για να αποφύγει τα προβλήματα, για να δείξει συμμόρφωση, για να τα έχει καλά. Και επειδή κάθε καταστηματάρχης σε κάθε δρόμο κάνει το ίδιο, το σύστημα συνεχίζει να υπάρχει.
Όχι μόνο μέσω της βίας, αλλά μέσω της συμμετοχής των απλών ανθρώπων σε τελετουργίες που ιδιωτικά γνωρίζουν ότι είναι ψευδείς.
Ο Χάβελ το ονόμασε αυτό «ζώντας μέσα στο ψέμα». Η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να είναι αληθινό. Και η ευθραυστότητά του προέρχεται από την ίδια πηγή: όταν έστω και ένα άτομο σταματήσει να παίζει τον ρόλο του — όταν ο μανάβης κατεβάσει την πινακίδα — η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει.
Ήρθε η ώρα οι εταιρείες και τα κράτη να κατεβάσουν τις πινακίδες τους.
Για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς ευημερούσαν μέσα σε αυτό που αποκαλούσαμε διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες. Συμμετείχαμε στους θεσμούς της, επαινούσαμε τις αρχές της και ωφελούμασταν από την προβλεψιμότητά της. Μπορούσαμε να ακολουθούμε εξωτερικές πολιτικές βασισμένες σε αξίες υπό την προστασία της.
Γνωρίζαμε ότι η ιστορία της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής. Ότι οι ισχυρότεροι εξαιρούσαν τον εαυτό τους όταν τους συνέφερε. Ότι οι κανόνες του εμπορίου εφαρμόζονταν ασύμμετρα. Και ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμοζόταν με διαφορετική αυστηρότητα ανάλογα με την ταυτότητα του κατηγορούμενου ή του θύματος.
Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη και η αμερικανική ηγεμονία, ειδικότερα, βοήθησε στην παροχή δημόσιων αγαθών: ανοιχτές θαλάσσιες οδούς, ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα, συλλογική ασφάλεια και υποστήριξη πλαισίων για την επίλυση διαφορών.
Έτσι, βάλαμε την πινακίδα στο παράθυρο. Συμμετείχαμε στα τελετουργικά. Και σε μεγάλο βαθμό αποφεύγαμε να επισημάνουμε τα χάσματα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα.
Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον.
Θα είμαι ευθύς: βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης.
Τα τελευταία 20 χρόνια, μια σειρά κρίσεων στη χρηματοοικονομία, την υγεία, την ενέργεια και τη γεωπολιτική αποκάλυψαν τους κινδύνους της ακραίας παγκόσμιας ολοκλήρωσης.
Πιο πρόσφατα, οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο. Τους δασμούς ως μοχλό πίεσης. Τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως μέσο εξαναγκασμού. Τις εφοδιαστικές αλυσίδες ως ευπάθειες προς εκμετάλλευση.
Δεν μπορείς να ”ζεις μέσα στο ψέμα” του αμοιβαίου οφέλους μέσω της ολοκλήρωσης, όταν η ολοκλήρωση γίνεται η πηγή της υποταγής σου.
Οι πολυμερείς θεσμοί στους οποίους στηρίζονταν οι μεσαίες δυνάμεις — ο ΠΟΕ, ο ΟΗΕ, οι COP, η αρχιτεκτονική της συλλογικής επίλυσης προβλημάτων — έχουν σε μεγάλο βαθμό αποδυναμωθεί.
Ως αποτέλεσμα, πολλές χώρες καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα. Πρέπει να αναπτύξουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία: στην ενέργεια, στα τρόφιμα, στα κρίσιμα ορυκτά, στη χρηματοδότηση και στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Αυτή η παρόρμηση είναι κατανοητή. Μια χώρα που δεν μπορεί να τραφεί, να τροφοδοτηθεί με ενέργεια ή να αμυνθεί, έχει λίγες επιλογές. Όταν οι κανόνες δεν σε προστατεύουν πλέον, πρέπει να προστατεύσεις εσύ τον εαυτό σου.
Αλλά ας είμαστε ρεαλιστές για το πού οδηγεί αυτό. Ένας κόσμος φρουρίων θα είναι φτωχότερος, πιο εύθραυστος και λιγότερο βιώσιμος.
Και υπάρχει και μια άλλη αλήθεια: αν οι μεγάλες δυνάμεις εγκαταλείψουν ακόμη και την προσποίηση των κανόνων και των αξιών για την ανεμπόδιστη επιδίωξη της ισχύος και των συμφερόντων τους, τα οφέλη του «συναλλακτισμού» θα γίνουν δυσκολότερα να αναπαραχθούν. Οι ηγεμόνες δεν μπορούν να εμπορευματοποιούν διαρκώς τις σχέσεις τους.
Οι σύμμαχοι θα διαφοροποιηθούν για να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα. Θα αγοράσουν ασφάλεια. Θα αυξήσουν τις επιλογές τους. Αυτό ξαναχτίζει την κυριαρχία – μια κυριαρχία που κάποτε βασιζόταν σε κανόνες, αλλά που ολοένα και περισσότερο θα αγκυρώνεται στην ικανότητα να αντέχει την πίεση.
Όπως είπα, αυτή η κλασική διαχείριση κινδύνου έχει κόστος, αλλά αυτό το κόστος της στρατηγικής αυτονομίας, της κυριαρχίας, μπορεί επίσης να μοιραστεί. Οι συλλογικές επενδύσεις στην ανθεκτικότητα είναι φθηνότερες από το να χτίζει ο καθένας το δικό του φρούριο. Τα κοινά πρότυπα μειώνουν τον κατακερματισμό. Οι συμπληρωματικότητες είναι θετικού αθροίσματος.
Το ερώτημα για τις μεσαίες δυνάμεις, όπως ο Καναδάς, δεν είναι αν θα προσαρμοστούν σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Πρέπει. Το ερώτημα είναι αν θα προσαρμοστούμε, απλώς χτίζοντας ψηλότερα τείχη — ή αν μπορούμε να κάνουμε κάτι πιο φιλόδοξο.
Ο Καναδάς ήταν από τους πρώτους που άκουσαν το κάλεσμα αφύπνισης, γεγονός που μας οδήγησε να μετατοπίσουμε θεμελιωδώς τη στρατηγική μας στάση.
Οι Καναδοί γνωρίζουν ότι η παλιά, άνετη υπόθεση πως η γεωγραφία μας και οι συμμαχίες μας εξασφάλιζαν αυτόματα ευημερία και ασφάλεια δεν ισχύει πλέον.
Η νέα μας προσέγγιση βασίζεται σε αυτό που ο Αλεξάντερ Στουμπ έχει ονομάσει «ρεαλισμό βασισμένο σε αξίες» — ή, με άλλα λόγια, στοχεύουμε να είμαστε αρχών και πραγματιστές.
Αρχών στη δέσμευσή μας σε θεμελιώδεις αξίες: την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα, την απαγόρευση της χρήσης βίας, εκτός αν συνάδει με τον Χάρτη του ΟΗΕ, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πραγματιστές αναγνωρίζοντας ότι η πρόοδος είναι συχνά σταδιακή, ότι τα συμφέροντα αποκλίνουν, ότι δεν μοιράζονται όλοι οι εταίροι μας τις ίδιες αξίες. Εμπλεκόμαστε ευρέως, στρατηγικά, με ανοιχτά μάτια. Αντιμετωπίζουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι, όχι όπως θα θέλαμε να είναι.
Ο Καναδάς βαθμονομεί τις σχέσεις του, έτσι ώστε το βάθος τους να αντανακλά τις αξίες μας. Δίνουμε προτεραιότητα στην ευρεία εμπλοκή για να μεγιστοποιήσουμε την επιρροή μας, δεδομένης της ρευστότητας της παγκόσμιας τάξης, των κινδύνων που αυτή ενέχει και των διακυβευμάτων για το τι θα ακολουθήσει.
Δε βασιζόμαστε πλέον μόνο στη δύναμη των αξιών μας, αλλά και στην αξία της δικής μας ισχύος.
Χτίζουμε αυτή την ισχύ στο εσωτερικό μας.
Από τότε που ανέλαβε η κυβέρνησή μου, μειώσαμε τους φόρους στα εισοδήματα, στα κεφαλαιακά κέρδη και στις επιχειρηματικές επενδύσεις, καταργήσαμε όλα τα ομοσπονδιακά εμπόδια στο διαεπαρχιακό εμπόριο και επιταχύνουμε επενδύσεις ύψους ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων στην ενέργεια, στην τεχνητή νοημοσύνη, στα κρίσιμα ορυκτά, σε νέους εμπορικούς διαδρόμους και πέρα από αυτά.
Διπλασιάζουμε τις αμυντικές μας δαπάνες έως το 2030 και το κάνουμε με τρόπους που ενισχύουν τις εγχώριες βιομηχανίες μας.
Διαφοροποιούμαστε γρήγορα στο εξωτερικό. Συμφωνήσαμε σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική εταιρική σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένης της ένταξης στο SAFE, τα ευρωπαϊκά σχήματα προμηθειών άμυνας.
Υπογράψαμε 12 άλλες εμπορικές και συμφωνίες ασφάλειας, σε τέσσερις ηπείρους, τους τελευταίους έξι μήνες.
Τις τελευταίες ημέρες, ολοκληρώσαμε νέες στρατηγικές συνεργασίες με την Κίνα και το Κατάρ.
Διαπραγματευόμαστε συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την Ινδία, την ASEAN, την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες, τη Mercosur.
Για να βοηθήσουμε στην επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων, ακολουθούμε μεταβλητή γεωμετρία — διαφορετικούς συνασπισμούς για διαφορετικά ζητήματα, με βάση αξίες και συμφέροντα.
Στην Ουκρανία, είμαστε βασικό μέλος του Συνασπισμού των Προθύμων και ένας από τους μεγαλύτερους κατά κεφαλήν συνεισφέροντες στην άμυνα και την ασφάλειά της.
Στην κυριαρχία της Αρκτικής, στεκόμαστε σταθερά στο πλευρό της Γροιλανδίας και της Δανίας και στηρίζουμε πλήρως το μοναδικό τους δικαίωμα να καθορίσουν το μέλλον της Γροιλανδίας. Η δέσμευσή μας στο Άρθρο 5 είναι ακλόνητη.
Συνεργαζόμαστε με τους συμμάχους μας στο ΝΑΤΟ (συμπεριλαμβανομένων των Nordic Baltic για να ενισχύσουμε περαιτέρω τα βόρεια και δυτικά μέτωπα της Συμμαχίας, μεταξύ άλλων, μέσω των άνευ προηγουμένου επενδύσεων του Καναδά σε ραντάρ πέραν του ορίζοντα, υποβρύχια, αεροσκάφη και στρατεύματα στο έδαφος. Ο Καναδάς αντιτίθεται σθεναρά στους δασμούς για τη Γροιλανδία και ζητά εστιασμένες συνομιλίες για την επίτευξη κοινών στόχων ασφάλειας και ευημερίας για την Αρκτική.
Στο πολυμερή εμπόριο, πρωτοστατούμε σε προσπάθειες να χτίσουμε μια γέφυρα ανάμεσα στη Συμφωνία Δια-Ειρηνικού και την Ευρωπαϊκή Ένωση, δημιουργώντας ένα νέο εμπορικό μπλοκ 1,5 δισεκατομμυρίου ανθρώπων.
Στα κρίσιμα ορυκτά, δημιουργούμε λέσχες αγοραστών αγκυρωμένες στο G7, ώστε ο κόσμος να μπορεί να διαφοροποιηθεί από συγκεντρωμένες πηγές προμήθειας.
Στην τεχνητή νοημοσύνη, συνεργαζόμαστε με ομοϊδεάτισσες δημοκρατίες, για να διασφαλίσουμε ότι δε θα αναγκαστούμε τελικά να επιλέξουμε ανάμεσα σε ηγεμόνες και υπερκλίμακες.
Αυτό δεν είναι αφελής πολυμερής προσέγγιση. Ούτε βασίζεται σε αποδυναμωμένους θεσμούς. Είναι η οικοδόμηση συνασπισμών που λειτουργούν, ζήτημα προς ζήτημα, με εταίρους που μοιράζονται αρκετό κοινό έδαφος για να δράσουν μαζί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό θα είναι η συντριπτική πλειονότητα των εθνών.
Και δημιουργεί ένα πυκνό δίκτυο συνδέσεων στο εμπόριο, στις επενδύσεις και στον πολιτισμό, στο οποίο μπορούμε να στηριχτούμε για μελλοντικές προκλήσεις και ευκαιρίες.
Οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δρουν μαζί, γιατί αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού.
Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αντέξουν να πορευτούν μόνες τους. Έχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ικανότητα, τη μόχλευση για να επιβάλλουν όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις δεν το έχουν. Αλλά όταν διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με έναν ηγεμόνα, διαπραγματευόμαστε από θέση αδυναμίας. Δεχόμαστε ό,τι μας προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για το ποιος θα είναι ο πιο συμβιβαστικός.
Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι επίδειξη κυριαρχίας, ενώ αποδεχόμαστε την υποταγή.
Σε έναν κόσμο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, οι χώρες στο ενδιάμεσο έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να συνεργαστούν για να δημιουργήσουν μια τρίτη οδό με αντίκτυπο.
Δεν πρέπει να αφήσουμε την άνοδο της σκληρής ισχύος να μας τυφλώσει απέναντι στο γεγονός ότι η δύναμη της νομιμότητας, της ακεραιότητας και των κανόνων θα παραμείνει ισχυρή — αν επιλέξουμε να τη χρησιμοποιήσουμε μαζί.
Και αυτό με φέρνει πίσω στον Χάβελ.
Τι θα σήμαινε για τις μεσαίες δυνάμεις να «ζουν μέσα στην αλήθεια»;
Σημαίνει να ονομάζουμε την πραγματικότητα. Να σταματήσουμε να επικαλούμαστε τη «διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες», σα να λειτουργεί ακόμη όπως διαφημίζεται. Να αποκαλούμε το σύστημα αυτό που είναι: μια περίοδο εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, όπου οι πιο ισχυροί κυνηγούν τα συμφέροντά τους, χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο εξαναγκασμού.
Σημαίνει να δρούμε με συνέπεια. Να εφαρμόζουμε τα ίδια πρότυπα σε συμμάχους και αντιπάλους. Όταν οι μεσαίες δυνάμεις επικρίνουν την οικονομική εκφοβιστική πίεση από τη μία πλευρά, αλλά σιωπούν όταν προέρχεται από μια άλλη, κρατάμε την πινακίδα στο παράθυρο.
Σημαίνει να χτίζουμε αυτό που ισχυριζόμαστε ότι πιστεύουμε. Αντί να περιμένουμε να αποκατασταθεί η παλιά τάξη, να δημιουργούμε θεσμούς και συμφωνίες που λειτουργούν όπως περιγράφονται.
Και σημαίνει να μειώνουμε τη μόχλευση που επιτρέπει τον εξαναγκασμό. Η οικοδόμηση μιας ισχυρής εγχώριας οικονομίας πρέπει πάντα να είναι η προτεραιότητα κάθε κυβέρνησης. Η διεθνής διαφοροποίηση δεν είναι απλώς οικονομική σύνεση· είναι το υλικό θεμέλιο για μια ειλικρινή εξωτερική πολιτική. Οι χώρες κερδίζουν το δικαίωμα σε αρχές, μειώνοντας την ευαλωτότητά τους στα αντίποινα.
Ο Καναδάς έχει αυτό που θέλει ο κόσμος. Είμαστε μια ενεργειακή υπερδύναμη. Διαθέτουμε τεράστια αποθέματα κρίσιμων ορυκτών. Έχουμε τον πιο μορφωμένο πληθυσμό στον κόσμο. Τα συνταξιοδοτικά μας ταμεία είναι από τους μεγαλύτερους και πιο εξελιγμένους επενδυτές παγκοσμίως. Έχουμε κεφάλαιο, ταλέντο και μια κυβέρνηση με τεράστια δημοσιονομική ικανότητα να ενεργεί αποφασιστικά.
Και έχουμε τις αξίες στις οποίες πολλοί άλλοι φιλοδοξούν.
Ο Καναδάς είναι μια πλουραλιστική κοινωνία που λειτουργεί. Ο δημόσιος χώρος μας είναι δυναμικός, ποικιλόμορφος και ελεύθερος. Οι Καναδοί παραμένουν δεσμευμένοι στη βιωσιμότητα.
Είμαστε ένας σταθερός, αξιόπιστος εταίρος — σε έναν κόσμο που κάθε άλλο παρά σταθερός είναι — ένας εταίρος που χτίζει και εκτιμά τις σχέσεις μακροπρόθεσμα.
Ο Καναδάς έχει και κάτι ακόμη: την αναγνώριση του τι συμβαίνει και την αποφασιστικότητα να δράσει ανάλογα.
Κατανοούμε ότι αυτή η ρήξη απαιτεί περισσότερα από προσαρμογή. Απαιτεί ειλικρίνεια για τον κόσμο όπως είναι.
Βγάζουμε την πινακίδα από το παράθυρο.
Η παλιά τάξη δεν θα επιστρέψει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική.
Αλλά από το ρήγμα, μπορούμε να χτίσουμε κάτι καλύτερο, ισχυρότερο και πιο δίκαιο.
Αυτό είναι το καθήκον των μεσαίων δυνάμεων, που έχουν τα περισσότερα να χάσουν από έναν κόσμο φρουρίων και τα περισσότερα να κερδίσουν από έναν κόσμο γνήσιας συνεργασίας.
Οι ισχυροί έχουν την ισχύ τους. Αλλά κι εμείς έχουμε κάτι — την ικανότητα να σταματήσουμε να προσποιούμαστε, να ονομάσουμε την πραγματικότητα, να χτίσουμε τη δύναμή μας στο εσωτερικό και να δράσουμε μαζί.
Αυτός είναι ο δρόμος του Καναδά. Τον επιλέγουμε ανοιχτά και με αυτοπεποίθηση.
Και είναι ένας δρόμος ανοιχτός σε κάθε χώρα που είναι πρόθυμη να τον ακολουθήσει μαζί μας».
