Ένα από τα πιο εκτεταμένα και σύνθετα εγχειρήματα διάσωσης κινητής πολιτιστικής κληρονομιάς που έχουν υλοποιηθεί ποτέ στη χώρα παρουσιάστηκε σήμερα σε ημερίδα στην Εθνική Πινακοθήκη. Το έργο «Συντήρηση της Συλλογής Τατοΐου: Λύνοντας τους γρίφους», που υλοποιεί το Υπουργείο Πολιτισμού, φωτίζει το λιγότερο ορατό αλλά απολύτως θεμελιώδες σκέλος της συνολικής αποκατάστασης του πρώην βασιλικού κτήματος: τη διάσωση, συντήρηση και τεκμηρίωση δεκάδων χιλιάδων αντικειμένων που συγκροτούν τη συλλογική μνήμη δύο αιώνων νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Ενας ξεχωριστός γρίφος
Η συλλογή του Τατοΐου περιλαμβάνει περισσότερα από 100.000 αντικείμενα: έπιπλα, έργα τέχνης, ενδύματα, βιβλία, φωτογραφίες, έγγραφα, χρηστικά αντικείμενα, άμαξες και αυτοκίνητα. H ημερίδα που διοργάνωσε η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων ανέδειξε το εύρος και τη δυσκολία ενός έργου που εκτείνεται πέρα από την υλική αποκατάσταση, αγγίζοντας την ιστορική ερμηνεία και τη μουσειακή αφήγηση.
«Η σημερινή συνάντηση αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία να φωτίσουμε ένα κομβικό, αλλά σε μεγάλο βαθμό αθέατο κεφάλαιο του εγχειρήματος του Τατοΐου», σημείωσε η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, τονίζοντας ότι κάθε αντικείμενο που διασώθηκε υπήρξε «ένας ξεχωριστός γρίφος», που απαιτούσε επιστημονική ανάλυση, εξειδικευμένη γνώση και εξατομικευμένη μεθοδολογία.
Πρόκειται για υλικό που, όπως υπογράμμισε η υπουργός, δεν αφηγείται μόνο την επίσημη ιστορία, αλλά και την καθημερινότητα, την αισθητική και τις πρακτικές ζωής που γεφυρώνουν τον 19ο και τον 20ό αιώνα. «Η συντήρηση συνδέεται άρρηκτα με την ψηφιοποίηση και την τεκμηρίωση, ώστε κάθε αντικείμενο να αποκτήσει τη δική του “φωνή” σε ένα ευρύτερο αφήγημα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν», ανέφερε.
Οικόσημο από βασιλική άμαξα πριν και μετά τις εργασίες συντήρησης @ΥΠΠΟ
Χρειάστηκε ιδιαίτερη μέριμνα και φροντίδα προς «το κτήμα, τα κτήριά του και τα κινητά αντικείμενά του, που παρέμειναν εγκαταλελειμμένα, παραμελημένα, στο έλεος των καιρικών φαινομένων και της ανθρώπινης ιδεοληψίας και ματαιοδοξίας, με δεκάδες χιλιάδες αντικείμενα υψηλής ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας στοιβαγμένα σε ακατάλληλες συνθήκες», μετά την πολιτειακή μεταβολή του 1974 και την απουσία συντήρησης μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και την απόφαση του Δικαστηρίου του Στρασβούργου το 2003.
Μεταφορά της βασιλικής άμαξας για συντήρηση. @ΥΠΠΟ
Καθοριστική καμπή αποτέλεσε το 2019, όταν η αποκατάσταση και ανάδειξη του Τατοΐου εντάχθηκε στα εμβληματικά έργα της κυβερνητικής πολιτικής. Έκτοτε, το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί ένα πολυεπίπεδο πρόγραμμα, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, το ΕΣΠΑ, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και ιδιωτικές δωρεές.
Στόχος είναι η μετατροπή του Τατοΐου σε έναν ανοιχτό, προσβάσιμο χώρο πολιτισμού, ιστορικής μνήμης, εκπαίδευσης και αναψυχής, σε απόλυτη αρμονία με το φυσικό τοπίο.
Πριν και μετά τη συντήρηση @ΥΠΠΟ
Η πυρκαγιά του 2021 ανέδειξε την ευθραυστότητα του εγχειρήματος και επιτάχυνε τις παρεμβάσεις. Με χρηματοδότηση 3 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, από τον Μάρτιο του 2022 έως σήμερα πραγματοποιήθηκαν εργασίες προληπτικής συντήρησης σε περίπου 45.000 αντικείμενα, ενώ 8.300 προετοιμάστηκαν για να ενταχθούν στις μόνιμες εκθέσεις των Μουσείων του Τατοΐου.
Στο έργο απασχολήθηκαν 43 εξειδικευμένοι εργαζόμενοι, σε συνεργασία με στελέχη του ΥΠΠΟ και εξωτερικούς αναδόχους, στοιχείο που αποτυπώνει την κλίμακα και τη συνθετότητα της προσπάθειας.
Βασιλικά εμβλήματα @ΥΠΠΟ
Εργασίες συντήρησης επίπλων
Εκθεση φωτογραφίας στην Εθνική Πινακοθήκη
Οι επισκέπτες της Εθνικής Πινακοθήκης θα διαπιστώσουν ότι στον ημιώροφο παρουσιάζεται η φωτογραφική έκθεση «Το έργο, πίσω από το Έργο» (19–26 Ιανουαρίου). Μέσα από στιγμιότυπα της καθημερινής εργασίας των συντηρητών στο Τατόι, η έκθεση αποκαλύπτει τον μόχθο, την ακρίβεια και την υπομονή που κρύβονται πίσω από την αποκατάσταση των αντικειμένων, μεταφέροντας στο κοινό μια σπάνια εικόνα του εργαστηρίου ως ζωντανού τόπου γνώσης και δημιουργίας.
Κλείνοντας, η Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τη συντήρηση της Συλλογής Τατοΐου «υποδειγματικό παράδειγμα συνεργασίας δημόσιου φορέα, επιστημονικής κοινότητας και εξειδικευμένου τεχνικού προσωπικού», υπογραμμίζοντας ότι η συλλογική αυτή προσπάθεια επιστρέφει πολλαπλά οφέλη στην κοινωνία, την έρευνα και τον πολιτισμό. Ένα έργο αθέατο για χρόνια, που σήμερα έρχεται στο φως.
Σύμφωνα με τις εξαγγελίες της υπουργού, το πολυεπίπεδο έργο αποκατάστασης και ανάδειξης του πρώην βασιλικού κτήματος Τατοΐου ολοκληρώνεται και θα παραδοθεί στο κοινό το τελευταίο τρίμηνο του 2026.
