Παρά το κύμα μαζικών διαδηλώσεων και τις πολυετείς διεθνείς πιέσεις, οι κορυφαίοι θεσμοί ασφαλείας του Ιράν παραμένουν ενωμένοι, χωρίς εμφανείς ρήξεις που θα μπορούσαν να θέσουν τέλος σε ένα από τα πιο ανθεκτικά καθεστώτα του κόσμου.
Σύμφωνα με το Reuters διπλωμάτες, κυβερνητικές πηγές στη Μέση Ανατολή και αναλυτές εκτιμούν ότι, αν οι μαζικές διαδηλώσεις και η εξωτερική πίεση δεν προκαλέσουν κρίσιμες διασπάσεις στην κορυφή της ιρανικής πυραμίδας εξουσίας, το καθεστώς πιθανότατα θα αντέξει, έστω και αποδυναμωμένο.
Ανθρώπινο κόστος
Μέχρι στιγμής, περίπου 2.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους κατά την καταστολή των διαδηλώσεων, σύμφωνα με ιρανό αξιωματούχο, ο οποίος κατηγορεί τους «τρομοκράτες» για τους θανάτους πολιτών και μελών των δυνάμεων ασφαλείας. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγράψει περίπου 600 επιβεβαιωμένους θανάτους.
Το πολυεπίπεδο οικοδόμημα των ιρανικών μηχανισμών ασφαλείας, με πυρήνα τους Φρουρούς της Επανάστασης και την παραστρατιωτική δύναμη Μπασίτζ, που αριθμούν περίπου ένα εκατομμύριο μέλη, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την καθοριστική επίδραση εξωτερικής πίεσης χωρίς εσωτερική ρήξη, σημειώνει ο ιρανοαμερικανός πανεπιστημιακός και αναλυτής Vali Nasr.
«Για να επιτύχεις κάτι τέτοιο, χρειάζονται μαζικά πλήθη στους δρόμους για παρατεταμένο χρόνο, και ορισμένοι κρατικοί παράγοντες, κυρίως στις δυνάμεις ασφαλείας, πρέπει να αποσκιρτήσουν», επισημαίνει.
Η ανθεκτικότητα του καθεστώτος
Ο ανώτατος ηγέτης, ο 86χρονος αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει επιβιώσει πολλών κυμάτων διαμαρτυρίας. Η τρέχουσα εξέγερση είναι η πέμπτη σημαντική από το 2009, καταδεικνύοντας τη συνοχή και την ανθεκτικότητα του καθεστώτος παρά τη βαθιά εσωτερική κρίση, σύμφωνα με τον Paul Salem του Middle East Institute.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι για να αλλάξει αυτό, το κίνημα διαμαρτυρίας πρέπει να υπερβεί τα θεσμικά πλεονεκτήματα του κράτους: ισχυρούς θεσμούς, ένα τμήμα του πληθυσμού πιστό στο ιερατείο και τη γεωγραφική-δημογραφική κλίμακα μιας χώρας 90 εκατομμυρίων κατοίκων.
Η επιβίωση όμως δεν σημαίνει σταθερότητα: η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση από το 1979. Οι κυρώσεις έχουν πλήξει την οικονομία, η στρατηγική της θέση υπό πίεση από ΗΠΑ και Ισραήλ, το πυρηνικό πρόγραμμα έχει αποδυναμωθεί και οι σύμμαχοι του «Άξονα της Αντίστασης» έχουν χάσει επιρροή στη Συρία, στον Λίβανο και στη Γάζα.
Αμερικανική παρέμβαση και «μοντέλο Βενεζουέλας»
Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για παρέμβαση αν συνεχιστούν οι θάνατοι διαδηλωτών έχουν δώσει επιπλέον ένταση στην κρίση. Η Τεχεράνη διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τις ΗΠΑ, ενώ ο Τραμπ εξετάζει μέτρα, μεταξύ των οποίων επιβολή επιπλέον δασμών 25% σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας.
Η ιδέα του «μοντέλου Βενεζουέλας» – απομάκρυνση της ηγεσίας και διατήρηση του υπόλοιπου κρατικού μηχανισμού υπό προϋποθέσεις συνεργασίας – κερδίζει έδαφος σε ορισμένους κύκλους στην Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ. Παρ’ όλα αυτά, η εφαρμογή του στο Ιράν αντιμετωπίζει ανυπέρβλητα εμπόδια: η συνοχή των θεσμών, η πολυπλοκότητα του κράτους και οι εθνοτικές-θρησκευτικές διαφοροποιήσεις, με έμφαση στις κουρδικές και βαλούχικες περιοχές, καθιστούν δύσκολη κάθε ξένη στρατιωτική παρέμβαση.
Ο David Makovsky του Washington Institute εκτιμά ότι οποιαδήποτε αμερικανική δράση θα είναι ταχύτατη, υψηλής έντασης και αποφασιστική. Οι επιλογές περιλαμβάνουν πιέσεις στην εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου, κυβερνοεπιθέσεις ή μέτρα μη βίαιης φύσης, όπως η επαναφορά πρόσβασης των διαδηλωτών στο Ίντερνετ μέσω Starlink.
«Ο Τραμπ χρησιμοποιεί μερικές φορές τις απειλές για να καθυστερήσει αποφάσεις, να αποθαρρύνει αντιπάλους ή να δείξει ότι ετοιμάζεται να επέμβει. Δεν ξέρουμε ακόμη τι ισχύει», σχολιάζει ο Makovsky.
