Η δήλωση του πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη για τη νομιμότητα της σύλληψης του ηγέτη της Βενεζουέλα Νικολά Μαδούρο είναι, κατά τη γνώμη μου ατυχέστατη , γιατί εκ του αποτελέσματος «καταργεί» το δημόσιο διεθνές δίκαιο το οποίο διδάσκεται στις Νομικές μας Σχολές.
Ποια ήταν ακριβώς η δήλωση του πρωθυπουργού;
« Ο Νικολά Μαδούρο ήταν επικεφαλής μιας βάναυσης και καταπιεστικής δικτατορίας που προκάλεσε αδιανόητο πόνο στο λαό της Βενεζουέλας. Το τέλος του καθεστώτος προσφέρει νέα ελπίδα για τη χώρα. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΙΓΜΗ ΝΑ ΣΧΟΛΙΑΣΟΥΜΕ ΤΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΑΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ».
Απορώ ειλικρινά , γιατί ο πρωθυπουργός δεν ήταν επαρκώς πληροφορημένος από τους συμβούλους του για τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και έκανε τη ανωτέρω δήλωση.
Τι εννοώ;
Το άρθρο 2 (4) του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών απαγορεύει τη χρήση βίας από ένα κράτος των Ηνωμένων Εθνών εναντίον άλλου κράτους (πάλι) των Ηνωμένων Εθνών, ώστε να γίνεται σεβαστή η εδαφική ακεραιότητα και η πολιτική αυτονομία (ή η ανεξαρτησία) όλων των εθνών. ( All Members shall refrain in their international relations from the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state..).
Μέσα στο ρυθμιστικό αυτό πλαίσιο η στρατιωτική επιχείρηση της administration του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη σύλληψη του Νικολά Μαδούρο παραβίασε :
1. Την εδαφική ακεραιότητα ( territorial dimension) ενός ανεξάρτητου κράτους (μέλους των Ηνωμένων Εθνών). Αυτό που δεν έγινε κατανοητό , και φαίνεται ευκρινώς από την ανωτέρω δήλωση του πρωθυπουργού, είναι το ακόλουθο μέγεθος:
Ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας ενός κράτους των Ηνωμένων Εθνών δεν επηρεάζεται από το κατά πόσο είναι επαρκώς νομιμοποιημένη η κυβέρνηση η οποία κυβερνά το επίμαχο κράτος ( legitimacy of governance quality).
Τι εννοώ;
Όλοι γνώριζαν στη παγκόσμια δημόσια σφαίρα, ήδη από το 2006, ότι στη Βενεζουέλα ο Τσάβες κυβερνούσε , αφού είχε κλείσει δημοφιλείς τηλεοπτικούς σταθμούς, είχε φυλακίσει δικαστές και δημοσιογράφους και είχε παρατείνει για απεριόριστο χρονικό διάστημα τα όρια παραμονής του στην εξουσία .
Όταν, μετά το θάνατο του Τσάβες, το 2014 ανήλθε στην προεδρία ο Νικολά Μαδούρο ακολούθησε ακόμη πιο αυταρχική (ή οιονεί «δικτατορική μεθοδολογία») και η πρώτη εκλογική του επιτυχία οφειλόταν πρωταρχικά στο γεγονός ότι είχε φυλακίσει έναν από τους ηγέτες της αντιπολίτευσης.
Τα στοιχεία αυτά μας τα λένε οι δύο ερευνητές του Χάρβαρντ Levitsky και Ziblatt στο πρόσφατο βιβλίο τους « Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες» ( How democracies die).
Όλα τα ανωτέρω όμως δεν νομιμοποιούσαν σε καμία περίπτωση τις Ηνωμένες Πολιτείες να επεκτείνουν τα όρια της κρατικής τους εξουσίας και να συλλάβουν τον αυταρχικό ηγέτη ενός κυρίαρχου κράτους (μέλους των Ηνωμένων Εθνών).
Και δεν είναι δυνατό ο πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης να υποστηρίζει ότι η «νομιμότητα της σύλληψης» ενός κυβερνήτη δεν έχει καμία σημασία (εκείνη τουλάχιστον τη στιγμή κατά την οποία έκανε τη συζητούμενη δήλωση).
Εάν καταργηθεί το δημόσιο διεθνές δίκαιο και οι κανόνες του, τότε θα πρέπει να αναφωνήσουμε μαζί με το Θουκυδίδη «ουδέν έστιν ότι ουκ απώλετο» ( δεν υπάρχει τίποτε που να μη χάθηκε).
Γιατί;
Γιατί τότε μια παγκόσμια στρατιωτική υπερδύναμη (όπως η Αμερική, η Ρωσία ή η Κίνα ) θα μπορούσαν με τη στρατιωτική τους ισχύ και με «μυστικές αποστολές» να ανατρέπουν κυβερνήτες ακόμη και ευρωπαϊκών χωρών (τους οποίους ενδεχόμενα θα θεωρούσαν αυταρχικούς ή για την προώθηση των οικονομικών τους συμφερόντων τα οποία θα μπορούσαν να αφορούν το πετρέλαιο ή οτιδήποτε άλλο).
Υπό την έννοια αυτή θα γυρίζαμε στο παγκόσμιο ασταθές περιβάλλον μιας «διεθνούς ζούγκλας», όπου θα επικρατούσε πάντοτε το δίκαιο του «εκάστοτε ισχυρού»¨.
Και στο σημείο τούτο θα επιθυμούσα να διατυπώσω και την ακόλουθη παρατήρηση :
2 Η κατάλυση της πολιτικής αυτονομίας των κρατών- μελών των Ηνωμένων Εθνών.
Τι θέλω να πω;
Οι αυταρχικοί ηγέτες (ή οι δικτάτορες) των κρατών τα οποία ανήκουν στα Ηνωμένα έθνη δεν ανατρέπονται με στρατιωτικά μέσα από άλλα κράτη, αλλά μέσα από τις εκλογές τις οποίες οργανώνει το «αυτόνομο πολίτικό σύστημα του κάθε κράτους».
Μάλιστα, σύμφωνα πάλι με τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, μόνο αν υπήρχε “εξουσιοδότηση» (authorization) από το Συμβούλιο Ασφαλείας ( Security Council) θα μπορούσε να νομιμοποιηθεί μια παρόμοια επέμβαση ή εάν είχαμε να κάνουμε με «αυτό- άμυνα» ( self-defense) εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.
Αυτό όμως ( η «αυτοάμυνα» δηλαδή ) θα είχε ως προϋπόθεση ότι ο Νικολά Μαδούρο ετοίμαζε πολεμική επίθεση εναντίον της Αμερικής ( μέγεθος το οποίο μόνο ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας θα ήταν δυνατό να εκληφθεί).
3 Παγκόσμια δικαιοσύνη
Τέλος , θα επιθυμούσα πολύ σύντομα να κάνω μια αναφορά και στην έννοια της «παγκόσμιας δικαιοσύνης» , γιατί κάποιοι αμερικανικοί κύκλοι προσπαθούν να νομιμοποιήσουν την ανωτέρω στρατιωτική αποστολή των ΗΠΑ και με αυτό τον τρόπο.
Τι λένε με άλλα λόγια κάποιοι κύκλοι της αμερικανικής κυβέρνησης;
Ότι το έγκλημα της «εμπορίας ναρκωτικών» για το οποίο η Προεδρία του Τραμπ κατηγορεί τον Νικολά Μαδούρο , επιτρέπει την επέκταση της «εσωτερικής ποινικής δικαιοδοσίας» της αμερικανικής Δικαιοσύνης και σε άλλα κράτη (ώστε να συλληφθεί ο δράστης μιας παρόμοιας αξιόποινης πράξης).
Ωστόσο , παρότι και στο δικό μας ποινικό σύστημα (άρθρο 8 του ΠΚ) καθιερώνεται η έννοια «της παγκόσμιας δικαιοσύνης» για ορισμένα εγκλήματα , υφίσταται ένα βασικό στοιχείο το οποίο προφανώς σκόπιμα υποβαθμίζει η αμερικανική πλευρά. Ποιο;
Η σύλληψη του Μαδούρο για το έγκλημα της «εμπορίας ναρκωτικών» από μέρους των Αμερικανών θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσα από μια «συμφωνία έκδοσης» των δύο πλευρών , δηλαδή μέσω ενός θεσμικού τρόπου (και όχι με τη βία ή με τη λογική της «διεθνούς ζούγκλας»).
Το συμπέρασμα; Ο πρωθυπουργός έκανε μια ατυχέστατη δήλωση για τη σύλληψη Μαδούρο που υποβάθμιζε το δημόσιο διεθνές δίκαιο και τους κανόνες του.
Και αυτό είναι κατά τη γνώμη μου εντελώς προβληματικό!
*Καλφέλης Γρηγόρης, Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ
