Ραδόνιο: ο αόρατος διαρρήκτης

Μικρό βιογραφικό για το στοιχείο Ραδόνιο. Κάθε Κυριακή «Το Βήμα» μάς ταξιδεύει και σε μια άλλη γωνιά του περιοδικού πίνακα.

Το τρενάκι στην αυστριακή λουτρόπολη του Bad Gastein, που βρίσκεται σε μια πολύ όμορφη ορεινή περιοχή του Σάλτσμπουργκ, οδηγεί τους επιβάτες με τα μαγιό και τις πετσέτες τους στα βάθη της Γης. Σε μια παλιά στοά, χωρίς διέξοδο. Εκεί κάτω έχουν τοποθετηθεί κολλητά στον βράχο κρεβάτια και ξαπλώστρες για να μπορούν οι επισκέπτες να μείνουν τουλάχιστον μία ώρα και να εισπνεύσουν με την ησυχία τους το Ραδόνιο, ένα αέριο που υπάρχει σε αφθονία σε σπήλαια βαθιά στα έγκατα της Γης, ενώ μερικοί βρέχουν το σώμα τους και στα υπόγεια νερά. Το Ραδόνιο είναι άχρωμο, άοσμο, ραδιενεργό και συνήθως μείγμα τριών ισοτόπων. Η εμφάνισή του στο εσωτερικό της γης οφείλεται στην αυθόρμητη ραδιενεργό διάσπαση άλλων στοιχείων που βρίσκονται σε αφθονία εκεί κάτω. Δηλαδή, από το Ουράνιο-235 παράγεται Ραδόνιο-219 με χρόνο ημιζωής μόλις 4 δευτερόλεπτα, από το Θόριο-232 Ραδόνιο-220 με χρόνο ημιζωής 56 δευτερόλεπτα και κυρίως από το Ουράνιο-238 προκύπτει Ραδόνιο-222 με χρόνο ημιζωής 3,8 ημέρες. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στη Μοντάνα, μια ορεινή περιοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου οι επισκέπτες των στοών μένουν τρεις φορές την ημέρα από μία ώρα εκεί και όλη αυτή η αναζήτηση «θεραπείας» και ευεξίας με τη βοήθεια του Ραδονίου είναι αντικείμενο πολύχρονης διαμάχης ως και σήμερα. Ειδικοί και μη δεν μπορούν να καταλήξουν αν είναι απλά ιδεοληψία ότι το Ραδόνιο θεραπεύει αρθρίτιδες και άλλες ασθένειες ή μήπως κάνει και κακό μακροχρόνια η παραμονή σε τέτοια περιβάλλοντα.

Το πρώτο όνομα που είχε προταθεί για το αέριο αυτό ήταν το «niton» από τη λατινική λέξη «nitens» που σημαίνει φωτεινός, ίσως και λαμπρός. Το 1923 όμως η International Union for Pure and Applied Chemistry (IUPAC) επέβαλε μια ονομασία συμβατή με το ότι πρόκειται για αδρανές ή «ευγενές» αέριο, άρα έπρεπε όπως συμβαίνει και με τα άλλα να υπάρχει η κατάληξη -ον, αφού λοιπόν προέκυπτε από το στοιχείο Ράδιο έπρεπε κάτι να πάρει και από εκεί, οπότε στα αγγλικά έγινε «Radon» και στα ελληνικά Ραδόνιο.

Ατομικός αριθμός:86

Ατομικό βάρος:222

Σημείο τήξης:-71 βαθμοί Κελσίου

Αριθμός ισοτόπων:35

Το 1908 στο Λονδίνο οι Ramsay και Whytlaw-Gray κατάφεραν να συγκεντρώσουν αρκετό Ραδόνιο και διαπίστωσαν ότι ήταν το βαρύτερο από τα γνωστά ως τότε αέρια και έλαμπε κατά κάποιον τρόπο στο σκοτάδι με ένα έντονο πορτοκαλί χρώμα, όταν το έψυχαν κάτω από τους -70 βαθμούς, γι’ αυτό και του έδωσαν αρχικά την ονομασία Niton, δηλαδή λάμπον. Ανήκει στα λεγόμενα ευγενή ή αδρανή αέρια, που δύσκολα κάνουν ενώσεις με άλλα στοιχεία. Δεν θα είχαμε λόγο να ασχολούμαστε με αυτό αν δεν ανιχνεύαμε πολλές φορές την ύπαρξή του, σε κτίρια χτισμένα επάνω από ραδιενεργά κοιτάσματα όπως είναι τα γρανιτικά και αν δεν υπήρχε η άποψη ότι πρόκειται, σε μεγάλες δόσεις, για καρκινογόνο αέριο. Υπάρχει από το 1998 η έκθεση της ΕΡΑ, της περιβαλλοντικής Αρχής των Ηνωμένων Πολιτειών, που κάνει λόγο για πιθανότητα προσβολής από καρκίνο του πνεύμονα σε περίπτωση υπερβολικής έκθεσης σε Ραδόνιο, όπως ήταν οι 6.800 μεταλλωρύχοι που παρακολουθήθηκαν και βρέθηκε ότι 2.700 από αυτούς προσεβλήθησαν από καρκίνο του πνεύμονα.

Δεν έχουν αναφερθεί χρήσεις του αερίου στην πολεμική βιομηχανία και στο εμπόριο πιο διαδεδομένοι είναι οι ανιχνευτές του Ραδονίου. Μια μεμβράνη από πολυμερές υλικό τοποθετείται σε έναν παθητικό ανιχνευτή και μένει στον χώρο που θέλουμε να διαπιστώσουμε την ύπαρξη Ραδονίου για αρκετούς μήνες (από 3 ως και 12). Μετά εξετάζεται εργαστηριακά η μεμβράνη για τα ίχνη που άφησαν σωματίδια-Αλφα, δηλαδή πυρήνες Ηλίου, που προκύπτουν από την αυθόρμητη διάσπαση του Ραδονίου. Υπάρχουν όμως και σε ειδικές συσκευασίες ανιχνευτές για γρήγορα αποτελέσματα, όπου άνθρακας εκτίθεται στον αέρα του χώρου που μας ενδιαφέρει για ένα 48ωρο. Από την ακτινοβολία-γ που προκύπτει λόγω της ραδιενεργού αλυσίδας Ραδόνιο – Πολώνιο -Μόλυβδος – Βισμούθιο – Μόλυβδος και προσβάλλει τον άνθρακα βγαίνει συμπέρασμα αν η ποσότητα Ραδονίου υπερβαίνει τα ανεκτά όρια.

Χάρη στην Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας που εδρεύει στον Δημόκριτο και ειδικότερα στο τμήμα Ιονιζουσών Ακτινοβολιών μπορεί ο καθένας να ζητήσει να του δοθούν μετρητές Ραδονίου και να τους αποθέσει σε διάφορα σημεία ενός κτιρίου για να έχει μια ιδέα για την ποσότητα Ραδονίου στον τόπο εργασίας ή κατοικίας του. Επειτα από μερικούς μήνες τους επιστρέφει και πληροφορείται τα αποτελέσματα των μετρήσεων. Το κόστος είναι μεταξύ 30 και 80 ευρώ (τηλ.: 210 650 6714, www.eeae.gr/el/topics/radon/).

Επειδή το Ραδόνιο είναι πολύ βαρύ αέριο βγαίνοντας από τα έγκατα της Γης συγκεντρώνεται κυρίως στα υπόγεια και στους πρώτους ορόφους των κτιρίων. Οσοι μηχανικοί είναι ενήμεροι για το θέμα Ραδόνιο, πρέπει να προτείνουν στους ιδιοκτήτες να δημιουργείται ένας ενδιάμεσος μικρός χώρος στα θεμέλια του κτιρίου όπου συγκεντρώνεται το αέριο αυτό και από εκεί με ειδικούς διαύλους αποβολής και εξαεριστήρες οδηγείται στο εξωτερικό του κτιρίου. Επίσης υπάρχουν ειδικές μεμβράνες που τοποθετούνται στη διάρκεια της κατασκευής και κλείνουν τις χαραμάδες του δαπέδου από όπου θα μπορούσε το αέριο να εισχωρήσει στο κτίριο.

Η κύρια πηγή Ραδονίου είναι το έδαφος και όχι οι τοίχοι.

Η αλήθεια είναι ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό από το εισπνεόμενο Ραδόνιο προλαβαίνει να διασπαστεί μέσα στους πνεύμονες. Ομως τα θυγατρικά παράγωγά του που αναφέραμε πριν, ισότοπα με Πολώνιο, Βισμούθιο, Μόλυβδο, δεν είναι αδρανή αέρια και προσκολλώνται σε αιωρούμενα σωματίδια. Τα εισπνέουμε, επικάθηνται στο πνευμονικό επιθήλιο και διασπώνται με εκπομπή σωματιδίων Αλφα που προκαλούν βλάβες στις κυψελίδες του πνεύμονα αυξάνοντας τις πιθανότητες για καρκίνο.

https://stupidevilbastard.com/2004/07/dumbasses_pay_to_sit_in_mines_filled_with_radon_gas/