ΕΙΝΑΙ ένα ήσυχο πρωινό, τέλος Σεπτεμβρίου, στο Αμμάν της Ιορδανίας. Ο Χάλεντ Μεσάλ, ένας σαραντάρης Παλαιστίνιος που είναι επικεφαλής του πολιτικού γραφείου της οργάνωσης Χαμάς, βγαίνει από το αυτοκίνητό του καθ’ οδόν προς το γραφείο του, συνοδευόμενος από τον οδηγό και σωματοφύλακά του Αμπού Σαΐφ. Δύο περαστικοί, ξένοι στην εμφάνιση, πλησιάζουν τους δύο Παλαιστινίους στο πεζοδρόμιο και, την ώρα που περνούν ανάμεσά τους, ο Σαΐφ αντιλαμβάνεται ένα χέρι, που κρατά μια σύριγγα τυλιγμένη με ύφασμα, να αγγίζει το κεφάλι του Μεσάλ. Ο σωματοφύλακας στρέφεται εναντίον των δύο ανδρών που προσπαθούν να διαφύγουν. Μετά από ολιγόλεπτη καταδίωξη τους προφθαίνει και συμπλέκεται μαζί τους στον δρόμο, όση ώρα χρειάζεται ώσπου να φτάσει η ιορδανική αστυνομία.
Το παραπάνω περιστατικό, που δεν άργησε να δει το φως της δημοσιότητας, αναφέρεται πλέον στερεότυπα ως «το μεγαλύτερο φιάσκο στην ιστορία της Μοσάντ» και έχει φέρει σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση διεθνώς το Ισραήλ. Οι δύο Παλαιστίνιοι και το ζευγάρι των ξένων (που, σύμφωνα με τα διαβατήριά τους, ήταν καναδοί τουρίστες) οδηγήθηκαν στο τμήμα. Εκεί δήλωσαν ότι «είχαν βγει για ψώνια» και ότι δέχθηκαν απρόκλητη επίθεση από τον Σαΐφ. Προτού περάσει όμως μία ώρα, ο Μεσάλ άρχισε να αισθάνεται έντονη αδιαθεσία και να υποφέρει από αναπνευστικά προβλήματα. Τις υποψίες των αστυνομικών επιβεβαίωσε λίγο αργότερα ένα τηλεφώνημα του επικεφαλής του κλιμακίου της Μοσάντ στο Αμμάν προς τον ιορδανό ομόλογό του: «Είναι δικοί μου», είπε, «μην τους πειράξετε», προσθέτοντας: «Θα λύσουμε το θέμα απευθείας με τον βασιλέα».
Τι είχε συμβεί; Η Μοσάντ είχε επιχειρήσει να δολοφονήσει ένα από τα ηγετικά στελέχη της Χαμάς ως αντίποινα στις καλοκαιρινές βομβιστικές ενέργειες που κόστισαν στο Ισραήλ 21 νεκρούς. Σύμφωνα με μια εκδοχή, η οποία έχει ως προέλευση δημοσίευμα των λονδρέζικων «Sunday Times» και αμφισβητείται εντόνως από την ισραηλινή κυβέρνηση, ήταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου που είχε ζητήσει από τον επικεφαλής της Μοσάντ Ντάνι Γιάτομ «το κεφάλι οιουδήποτε ηγετικού στελέχους της Χαμάς πριν από την εβραϊκή πρωτοχρονιά» (που εορτάστηκε την περασμένη Πέμπτη, 2 Οκτωβρίου). Ο Νετανιάχου αγνόησε τις αντιρρήσεις του Γιάτομ, ο οποίος επεσήμανε ότι η απόπειρα κατά του Μεσάλ θα έπληττε ανεπανόρθωτα τις άριστες σχέσεις και τη συνεργασία ισραηλινών και ιορδανικών μυστικών υπηρεσιών μετά το σύμφωνο φιλίας των δύο χωρών το 1994 λέγεται μάλιστα ότι η συνάντηση των δύο ανδρών υπήρξε θυελλώδης. Αρνητική στάση προς το εγχείρημα επέδειξαν επίσης, σύμφωνα με πληροφορίες, ουκ ολίγα μέλη του υπουργικού συμβουλίου, ενώ ο ισραηλινός πρωθυπουργός λέγεται ότι αγνόησε «μια αξιόπιστη πρόταση της Χαμάς για δεκαετή ανακωχή».
Ο Μεσάλ περιέπεσε ταχύτατα σε κώμα. «Εχουμε πρόβλημα», είπε ο κ. Νετανιάχου στον βασιλιά Χουσεΐν σε τηλεφωνική συνομιλία τους. Εξοργισμένος ο τελευταίος απαίτησε από τον ισραηλινό πρωθυπουργό τον χημικό τύπο του δηλητηρίου. Ο κ. Νετανιάχου ανταπάντησε ότι αυτό ήταν «κρατικό μυστικό» του Ισραήλ και πρότεινε να στείλει ιατρό με αντίδοτο. Πράγματι μια ισραηλινή στρατιωτική ιατρός κατέφθασε στο Αμμάν, αλλά οι ιορδανοί συνάδελφοί της δεν της έδειξαν εμπιστοσύνη. Ο βασιλιάς Χουσεΐν, ο οποίος αρνήθηκε στη συνέχεια να μιλήσει ξανά στο τηλέφωνο με τον Νετανιάχου, ζήτησε την παρέμβαση της Ουάσιγκτον. Μόνο μετά από έντονες αμερικανικές πιέσεις και αφού το τηλεοπτικό δίκτυο CNN απεκάλυψε ότι ο Μπιλ Κλίντον χαρακτήρισε τον Νετανιάχου «απίθανο τύπο», υπεχώρησαν οι Ισραηλινοί. Ετσι, η υγεία του Μεσάλ αποκατεστάθη, όχι όμως προτού μεταβεί αμερικανός γιατρός από την ονομαστή «Mayo Clinic» στο Αμμάν.
Δεν ήταν όμως αυτό το τέλος των παθών του κ. Νετανιάχου. Η κυβέρνηση του Καναδά ανακάλεσε τον πρεσβευτή της στο Τελ Αβίβ, βαθύτατα ενοχλημένη από τη χρήση πλαστών καναδικών διαβατηρίων από τους πράκτορες της Μοσάντ στην Ιορδανία. Ο βασιλιάς Χουσεΐν, από την πλευρά του, διαπραγματεύθηκε κατ’ αρχάς την επιστροφή στο Ισραήλ των τεσσάρων πρακτόρων της Μοσάντ που υπεστήριζαν τους δύο συλληφθέντες· οι τέσσερις είχαν βρει καταφύγιο στην ισραηλινή πρεσβεία στο Αμμάν. Τις διαπραγματεύσεις με τους Ιορδανούς ανέλαβε, από ισραηλινής πλευράς, το «γεράκι των γερακιών» Αριέλ Σαρόν, χωρίς όμως θεαματικά αποτελέσματα. Το Ισραήλ υποχρεώθηκε να απελευθερώσει τον σεΐχη Αχμέτ Γιασίν, ιδρυτή και πνευματικό ηγέτη της Χαμάς, 61 ετών, οποίος βρισκόταν στη φυλακή εδώ και οκτώ χρόνια, εκτίοντας ισόβια κάθειρξη. Ενα ελικόπτερο του ισραηλινού στρατού τον μετέφερε στο Αμμάν προτού ανατείλει ο ήλιος, σε μια χωρίς προηγούμενο επιχείρηση. Η απελευθέρωση των δύο δραστών είχε ως αντάλλαγμα την απελευθέρωση άλλων είκοσι παλαιστίνιων κρατουμένων.
Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι ο βασιλιάς Χουσεΐν προβληματίζεται για τη στάση που πρέπει να τηρήσει η χώρα του απέναντι στο Ισραήλ, το οποίο, κατά τους Ιορδανούς, παρεβίασε το πνεύμα της προαναφερθείσης συνθήκης του 1994. Ο ιορδανός μονάρχης εξέτασε προς στιγμήν το ενδεχόμενο να ανακαλέσει τον πρεσβευτή της χώρας του από το Τελ Αβίβ. Παρ’ όλα αυτά, η Ιορδανία αντιμετωπίζει την κριτική του αραβικού κόσμου, καθώς Συρία, Ιράν και Ιράκ προσδοκούσαν μια δημόσια δίκη των «πρακτόρων του Σιωνισμού». Επισήμως, η Ιορδανία αρνείται, πάντως, ότι προέβη σε συμφωνία ανταλλαγής κρατουμένων με το Ισραήλ.
Ο βασιλιάς Χουσεΐν δήλωσε στην εκδιδόμενη στο Λονδίνο αραβική εφημερίδα «Αλ Χαγιάτ» ότι δεν μπορεί να καταλάβει «πώς σκέπτεται ο κ. Νετανιάχου», αλλά ο ισραηλινός πρωθυπουργός αισιοδοξεί ότι «όλα θα τακτοποιηθούν». Ο κ. Νετανιάχου, κατακόκκινος και συγκρατώντας μετά βίας την οργή του, αντιμετώπισε τους ισραηλινούς δημοσιογράφους στην πρώτη συνέντευξη Τύπου μετά τη δημοσιοποίηση του «ατυχούς περιστατικού» στο Αμμάν. Επανειλημμένα διαβήματα της κυβέρνησης και η κατ’ ιδίαν ενημέρωση των διευθυντών των ισραηλινών εφημερίδων δεν είχαν φέρει το παραμικρό αποτέλεσμα τις προηγούμενες ημέρες: τα πρωτοσέλιδα του Τύπου σε Τελ Αβίβ και Ιερουσαλήμ υπήρξαν θυελλώδη. Ερωτηθείς από έναν ρεπόρτερ «αν έχει τη συνείδησή του ήσυχη», ο ισραηλινός πρωθυπουργός κατηγόρησε τις εφημερίδες ότι «γράφουν ψέματα». «Δεν απαντήσατε στην ερώτησή μου», επέμεινε ατάραχος ο δημοσιογράφος. Από την επιτυχημένη απελευθέρωση των ομήρων στο Εντεμπε το 1976 ως τη δολοφονία του Γιτζάκ Ράμπιν το 1995 Οι μεγάλες νίκες και οι μεγάλες ήττες
ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ στο Χαρτούμ. Δύο πράκτορες της Μοσάντ, που εμφανίζονταν ως ευρωπαίοι επιχειρηματίες, έχουν μόλις εγκαταλείψει τα «γραφεία» της εταιρείας, φέροντας μαζί τους μόνο τον επικοινωνιακό εξοπλισμό τους. Οι Ισραηλινοί γνωρίζουν ότι η μυστική αστυνομία του Σουδάν, συνεπικουρούμενη από λίβυους πράκτορες, τους έχει εντοπίσει και ότι η σύλληψή τους είναι υπόθεση λίγων λεπτών. Μισή ώρα αργότερα φθάνουν κάθιδροι στην οικία του τοπικού σταθμάρχη της CIA.
Ολο τον επόμενο μήνα οι Αμερικανοί μεταφέρουν τους δύο Ισραηλινούς από κρησφύγετο σε κρησφύγετο μέσα σε ένα αυτοκίνητο με σκούρα τζάμια. Οι κατασκοπευτικοί δορυφόροι δίνουν τη δυνατότητα στην Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών να αντιλαμβάνεται εγκαίρως ότι οι Σουδανοί και Λίβυοι ετοιμάζονται να προσεγγίσουν τα σπίτια όπου κρύβονται οι Ισραηλινοί. Τελικά, οι πράκτορες της Μοσάντ φυγαδεύονται στην Κένυα αεροπορικώς μέσα σε ειδικά δοχεία που οι τεχνικοί της CIA έχουν εξοπλίσει με φιάλες οξυγόνου. Την τελευταία στιγμή οι Σουδανοί αντιλαμβάνονται το τέχνασμα και ελικόπτερα της αστυνομίας εμφανίζονται πάνω από το αεροδρόμιο. Το αεροπλάνο απογειώνεται παρά τις αντίθετες εντολές του πύργου ελέγχου.
Η Μοσάντ, η υπηρεσία κατασκοπείας του Ισραήλ, διακρίνεται για τις επιτυχίες της και περιβάλλεται από ιδιαίτερη αίγλη στον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών. Αν και διαθέτει τη μεγαλύτερη φήμη διεθνώς, δεν πρέπει να λησμονούμε ότι συγκροτεί ένα είδος «τριπτύχου» με άλλους δύο οργανισμούς: το Σιν Μπεθ, την υπηρεσία αντικατασκοπίας που είναι υπεύθυνη για την ασφάλεια στο εσωτερικό του Ισραήλ, και το Αμάν, τα κλιμάκια μυστικών υπηρεσιών του ισραηλινού στρατού.
Ανάμεσα στις επιτυχίες της Μοσάντ συγκαταλέγονται η σύλληψη και απαγωγή του Αδόλφου Αϊχμαν στην Αργεντινή το 1960· η επιχείρηση – αστραπή στο αεροδρόμιο του Εντεμπε στην Ουγκάντα και η διάσωση 103 ομήρων το 1976· το γεγονός ότι ο Ελί Κοέν, που παρ’ ολίγον να γίνει πρωθυπουργός στη Συρία ήταν ισραηλινός πράκτορας· η ανηλεής καταδίωξη και εξόντωση των τρομοκρατών που δολοφόνησαν τους ισραηλινούς αθλητές στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μονάχου το 1972· η δολοφονία του Αμπού Τζιχάντ, υπαρχηγού του Γιάσερ Αραφάτ, το 1989. Στη σκιά των επιτευγμάτων, ωστόσο, υπάρχουν και αρκετές αποτυχίες. Το πρόσφατο «φιάσκο» στο Αμμάν δεν είναι μοναδικό. Αν οι πράκτορες της Μοσάντ διέφυγαν αλώβητοι από την Ιορδανία έναντι σοβαρών ανταλλαγμάτων, τα στελέχη της υπηρεσίας στο Σουδάν εγκατέλειψαν, όπως προανεφέρθη, κακήν κακώς τη χώρα, μέσα σε containers.
Παρατηρητές του χώρου των μυστικών υπηρεσιών επιβεβαιώνουν ότι ο απολογισμός δραστηριοτήτων της Μοσάντ περιλαμβάνει θετικές αλλά και αρνητικές ενέργειες. Ηδη από το 1948 η Μοσάντ απέτυχε να προειδοποιήσει εγκαίρως την κυβέρνηση του «νεαρού» ισραηλινού κράτους για την επικείμενη αραβική εισβολή. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και 25 χρόνια αργότερα, το 1973, όταν Αίγυπτος και Συρία επετέθησαν στο Ισραήλ. Αντιστοίχως, οι «μυστικές επιχειρήσεις» εκτός συνόρων δεν είχαν πάντοτε αποτέλεσμα. Το 1953-54 ισραηλινοί πράκτορες, δρώντας ως προβοκάτορες, τοποθέτησαν βόμβες σε αμερικανικά κτίρια στην Αίγυπτο, σε μια προσπάθεια να δημιουργηθούν ανάλογες εντυπώσεις. Ορισμένοι εκ των δραστών συνελήφθησαν και απαγχονίστηκαν, αλλά η ζημιά ήταν πολύ μεγαλύτερη όταν τα γεγονότα αυτά ήρθαν στο φως στις αρχές της δεκαετίας του ’60 και είχαν ως ουσιαστικό αποτέλεσμα την παραίτηση του πρωθυπουργού Μπεν – Γκουριόν το 1963.
Ακόμη και οι επιτυχημένες επιχειρήσεις είχαν αρνητικές πτυχές. Το 1973 ο πράκτορας της Μοσάντ Μάικ Χαράρι εξέλαβε εσφαλμένα έναν μαροκινό σερβιτόρο ως έναν από τους τρομοκράτες του Μονάχου και τον εξετέλεσε. Ως γνωστόν, η Μοσάντ αφήνει απεριόριστη ελευθερία στους πράκτορές της εν ώρα δράσης. Δεν είναι όμως μόνο οι πράξεις αλλά και κάποιες παραλείψεις που βαρύνουν την ισραηλινή μυστική υπηρεσία. Ετσι, λέγεται ότι τα δίκτυα της Μοσάντ στη Βηρυτό είχαν πληροφορηθεί εγκαίρως το 1983 ότι σιίτες τρομοκράτες ετοίμαζαν βομβιστική επίθεση αυτοκτονίας με ένα κίτρινο φορτηγό Μερτσέντες εναντίον του στρατοπέδου των αμερικανών πεζοναυτών. Η Μοσάντ έδωσε μια απλή «γενική προειδοποίηση» ότι επίκειται τρομοκρατική επίθεση, χωρίς περισσότερες διευκρινίσεις. Η επίθεση πραγματοποιήθηκε στις 23 Οκτωβρίου της χρονιάς εκείνης με 283 θύματα.
Αν και η CIA συνεργάζεται με τη Μοσάντ, οι αμερικανοϊσραηλινές σχέσεις είναι αρκετά περιπεπλεγμένες. Αμερικανικές πηγές παραδέχονται ότι η Μοσάντ επιδεικνύει ιδιαίτερη δραστηριότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες, έστω και αν οι δύο χώρες έχουν στενές φιλικές σχέσεις όπως άλλωστε και η CIA στο Ισραήλ. Ηδη, άλλωστε, από το 1979 οι Ιρανοί είχαν δώσει στη δημοσιότητα μυστική αναφορά της CIA που ανευρέθη στην αμερικανική πρεσβεία της Τεχεράνης μετά την κατάληψή της. Σύμφωνα με την αναφορά αυτή, το Ισραήλ πραγματοποιούσε ηλεκτρονικές παρακολουθήσεις, προέβαινε σε δωροδοκίες κρατικών αξιωματούχων ή ακόμη και σε εκβιασμούς προκειμένου να αποσπάσει πληροφορίες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αμφότερες οι χώρες βρέθηκαν σε δύσκολη θέση, όταν συνελήφθη το 1985 ο Τζόναθαν Πόλαρντ, ένας αναλυτής των μυστικών υπηρεσιών του αμερικανικού ναυτικού, με την κατηγορία ότι ήταν κατάσκοπος του Ισραήλ.
Η Μοσάντ φέρεται επίσης αναμεμειγμένη στο μείζον σκάνδαλο της δεκαετίας του ’80 Ιράν – Κόντρας, ιδίως δε στις πωλήσεις όπλων στο Ιράν (κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράκ) με αντάλλαγμα την απελευθέρωση ομήρων.
Η Μοσάντ λέγεται ότι επενδύει ιδιαιτέρως στον ανθρώπινο παράγοντα. Οταν όμως αποσύρονται από την ενεργό δράση, κάποια στελέχη της εμπλέκονται σε δραστηριότητες που δεν τιμούν την υπηρεσία. Ο προαναφερθείς Μάικ Χαράρι βρέθηκε στο στενό περιβάλλον του δικτάτορα του Παναμά Μανουέλ Νοριέγκα· ο Χαράρι επέστρεψε άρον άρον στο Ισραήλ μετά την αμερικανική εισβολή του 1989. Αντιστοίχως, ο συνταγματάρχης Γιαΐρ Κλάιν ανέλαβε θέση εκπαιδευτή των «ομάδων θανάτου» του κολομβιανού καρτέλ ναρκωτικών στο Μεντεγίν. Το γεγονός ότι «συνταξιούχοι» πράκτορες, όπως οι αναφερόμενοι, διατηρούν σχέσεις με τη Μοσάντ και εξακολουθούν να συλλέγουν ανεπισήμως πληροφορίες για λογαριασμό της δεν συμβάλλει θετικά στην εικόνα της.
Εσφαλμένες (και αρνητικές) ήταν οι εκτιμήσεις της Μοσάντ και για την προσέγγιση Ισραηλινών και Παλαιστινίων στη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, γεγονός που είχε αναφέρει τον Απρίλιο του 1995 σε αμερικανούς αξιωματούχους ο Σιμόν Πέρες, υπουργός Εξωτερικών τότε της κυβέρνησης του Ισραήλ. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, το Σιν Μπεθ απέτυχε να προστατεύσει τον πρωθυπουργό Γιτζάκ Ράμπιν, ο οποίος δολοφονήθηκε από εβραίο φανατικό. Ο επικεφαλής της υπηρεσίας παραιτήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Αμί Αγιαλόν, γεγονός που για πρώτη φορά καλύφθηκε από τις ισραηλινές εφημερίδες, οι οποίες μάλιστα δημοσίευσαν και φωτογραφία του νέου διοικητή του Σιν Μπεθ, εξοργίζοντας τον Πέρες.
Οι ίδιες εφημερίδες ζητούν τώρα την παραίτηση του διοικητή της Μοσάντ Ντάνι Γιάτομ για το «φιάσκο» στο Αμμάν. Ομολογουμένως, η αποκάλυψη και η κριτική των δραστηριοτήτων της Μοσάντ δεν συνηθιζόταν στο Ισραήλ. Αλλωστε, οι εβραϊκές εφημερίδες υποβάλλουν κατά παράδοση τα σχετικά ρεπορτάζ τους σε στρατιωτικούς λογοκριτές προτού τα δημοσιεύσουν. Εν τούτοις, η υπηρεσία έχει χρεωθεί σειρά αποτυχημένων επιχειρήσεων. Πρόσφατα, έντεκα καταδρομείς του ισραηλινού ναυτικού σκοτώθηκαν σε μυστική επιχείρηση στον Λίβανο, όταν έπεσαν σε ενέδρα. Ετσι, οι πολιτικοστρατιωτικές επιλογές της Μοσάντ, που, απασχολώντας περισσότερους από 1.500 αναλυτές, αποτελεί ένα είδος «σκιώδους υπουργείου Εξωτερικών» του Ισραήλ, τίθενται πλέον υπό αμφισβήτηση. Εν τούτοις, πολιτικοί παρατηρητές στο Τελ Αβίβ επισημαίνουν ότι η υπηρεσία δεν κάνει τίποτε άλλο από το να εφαρμόζει την πολιτική που χαράσσει ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Βενιαμίν Νετανιάχου.
