Οι δελφίνοι δεν μένουν πια εδώ…
Ενα φάντασμα πλανάται πάνω από το πολιτικό σκηνικό της χώρας: το φάντασμα της ανασύνθεσής του. Στις 2 Σεπτεμβρίου ο πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης απευθυνόμενος στα τοπικά κομματικά στελέχη της Θεσσαλονίκης επανέλαβε αυτό που έχει πει πολλές φορές τον τελευταίο χρόνο: να αλλάξουμε το πολιτικό σκηνικό! Οι αναφορές στον Ανδρέα Παπανδρέου και στον τρόπο με τον οποίο ανέτρεψε το πολιτικό σκηνικό του 1974 ήταν κάτι περισσότερο από ένας απλός συμβολισμός. Λίγο ως πολύ, εδώ και πολύ καιρό ο κ. Σημίτης δείχνει να προετοιμάζεται για κάτι ανάλογο με το τόλμημα του ιδρυτή του ΠαΣοΚ. Οπως ο Α. Παπανδρέου υπερέβη το πλαίσιο της Ενωσης Κέντρου που τον ανέδειξε και ηγήθηκε ενός Κινήματος με νέα δυναμική που άλλαξε τις πολιτικές παραμέτρους της εποχής, έτσι και ο ίδιος φέρεται να επιδιώκει την έξοδο από τα τείχη του ΠαΣοΚ που τον ανέδειξε στην πρωθυπουργία και να διαμορφώνει νέους όρους στο πολιτικό παιχνίδι. Μερικοί από τους συνεργάτες του το λένε καθαρά. «Για να ζήσει το ΠαΣοΚ πρέπει να το σκοτώσουμε» έγραφε πρόσφατα ένας από αυτούς.
* Ο εκλογικός νόμος
Η διαφορά ανάμεσα στο 2000 και στο 1974 είναι ότι τώρα ο κ. Σημίτης διαθέτει περισσότερα «εργαλεία» για την ανασύνθεση του πολιτικού σκηνικού, όπως την επιδιώκει. Το σημαντικότερο από αυτά είναι ο εκλογικός νόμος. Πριν από μερικούς μήνες η υπουργός Εσωτερικών κυρία Βάσω Παπανδρέου έδειχνε έτοιμη να προχωρήσει σε ένα νέο εκλογικό σύστημα, σε συνδυασμό με τη διοικητική αναδιάρθρωση της χώρας. Αιφνιδίως το θέμα πάγωσε και σε όσους τον ρωτούν ο Πρωθυπουργός συστήνει «να μη γίνεται λόγος γι’ αυτό το θέμα». Ετσι, παρ’ ότι η κυβέρνηση πιέζεται, αποφεύγει να δεσμευθεί ότι δεν θα αλλάξει τον εκλογικό νόμο προ της ισχύος του νέου Συντάγματος, οπότε κάθε τροποποίηση δεν θα ισχύσει στις αμέσως επόμενες εκλογές. Είναι προφανές ότι το χαρτί του εκλογικού νόμου θα είναι ένα είδος «μπαλαντέρ», αν ο κ. Σημίτης στηρίξει την ανασύνθεση του πολιτικού σκηνικού σε διαφορετικό μοίρασμα της εκλογικής τράπουλας. Οτι επιθυμεί ένα τέτοιο μοίρασμα είναι ηλίου φαεινότερον.
Δεν είναι το μόνο κρυφό χαρτί. Αν κάποιος ρωτούσε το απλούστατο «από πού πάνε στην ανασύνθεση;», απάντηση δεν θα έπαιρνε. Στο Μέγαρο Μαξίμου και στη Χαριλάου Τρικούπη δεν το έχουν ξεκαθαρίσει ακόμη. Ή, τουλάχιστον, δεν το αποκαλύπτουν. Ωστόσο, σε γενικές γραμμές, το σχέδιο της ανασύνθεσης του πολιτικού σκηνικού υπάρχει και, κατά κάποιον τρόπο, έχει τεθεί ήδη σε εφαρμογή. Αργά και μεθοδικά προωθούνται πρόσωπα, ιδέες και μηχανισμοί που θα αποτελέσουν τη βάση ενός νέου πολιτικού συστήματος για τη διαμόρφωση του οποίου εξελίσσεται επιπροσθέτως και ένα ενδιαφέρον παρασκήνιο, το οποίο προετοιμάζει μετακινήσεις πολιτικών στελεχών, αλλαγές στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος και διευκόλυνση της αποσύνθεσης των αντιπάλων, εν προκειμένω της ΝΔ αλλά και του Συνασπισμού. Το ΠαΣοΚ του μέλλοντος δεν θα είναι ένα διαφορετικό κόμμα αλλά θα έχει και διαφορετικούς αντιπάλους.
Π.χ., αν υπάρχει κάποιος για τον οποίο στο ΠαΣοΚ προσεύχονται για την υγεία και τη μακροημέρευσή του αυτός είναι ο κ. Δ. Αβραμόπουλος, τον οποίο πολύ θα ήθελαν να αντιμετωπίσουν ως αρχηγό κόμματος στις επόμενες εκλογές, υπολογίζοντας ότι ο χαμένος της υπόθεσης θα είναι ο κ. Κ. Καραμανλής, ο οποίος κινδυνεύει επιπλέον να δει και ένα ακόμη «ακροδεξιό» κόμμα στο μαλακό υπογάστριο του κόμματός του. Για να διευκολύνει η Χαριλάου Τρικούπη τον κατακερματισμό της συντηρητικής παράταξης θα επιχειρήσε, εν καιρώ, να παίξει ένα ακόμη γερό χαρτί που ακούει στο όνομα Γ. Σουφλιάς. Δύο φορές την τελευταία εβδομάδα τη μία διά του κυβερνητικού εκπροσώπου κ. Δ. Ρέππα και την άλλη διά του Γραμματέα της ΚΕ κ. Κ. Σκανδαλίδη το ΠαΣοΚ εξήρε τον θεσσαλό πολιτικό, του αναγνώρισε ότι «είναι αξιόλογος πολιτικός με θετική παρουσία στη δημόσια ζωή», σεβάστηκε απολύτως το δικαίωμά του να αποφασίσει ο ίδιος για τις πολιτικές επιλογές του αλλά δεν παρέλειψε να τονίσει ότι σε πολλά πράγματα η κυβέρνηση και ο κ. Σουφλιάς «συγκλίνουν». Εννοούν ότι οι απόψεις του βρίσκονται πλησιέστερα στις θέσεις του ΠαΣοΚ παρά στις θέσεις της ΝΔ και σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις αυτό ήταν, όντως, οφθαλμοφανές.
* Οι επαφές με Σουφλιά
Λέγεται ότι αμέσως μετά τις εκλογές απεσταλμένοι του Πρωθυπουργού πρότειναν στον κ. Σουφλιά εξέχοντα ρόλο στη νέα κυβέρνηση Σημίτη, αλλά αυτός ανθέστη. Είναι επίσης κοινό μυστικό ότι ο στενός φίλος του κ. Ν. Κάκκαλος τα λέει συχνά πυκνά με έναν τουλάχιστον συνεργάτη του κ. Σημίτη. Και πολλοί προβλέπουν ότι η συνεργασία των δύο πλευρών είναι θέμα χρόνου. Οι πληροφορίες μάλιστα από το Μέγαρο Μαξίμου αναφέρουν ότι την προσεχή άνοιξη ο πρώτος ανασχηματισμός της κυβέρνησης θα περιλαμβάνει και τον πρώην υπουργό της ΝΔ. Ή, τουλάχιστον, η πρόταση που θα λάβει θα είναι πολύ πιεστική. Ο ίδιος, τόσο προς τους φίλους του όσο και προς όσους τον ερωτούν, απαντά ότι δεν έχει καμία επαφή με το κυβερνών κόμμα και εμμένει στη θέση του για αποχή από τα πολιτικά πράγματα. Αν μετακινηθεί από αυτή τη θέση και αναλάβει υπουργικό αξίωμα, έστω ως συνεργαζόμενος μη αποκλειομένης και της δημιουργίας κάποιας πολιτικής κίνησης από τον ίδιο ως τότε , η ΝΔ θα βρεθεί σε δύσκολη θέση, η οποία θα γίνει ακόμη δυσκολότερη αν υπουργοποιηθεί και ο, ήδη βουλευτής του ΠαΣοΚ, κ. Β. Κοντογιαννόπουλος. Με δύο προβεβλημένα στελέχη της Κεντροδεξιάς και στενούς συνεργάτες του ιδρυτή της ΝΔ, ο κ. Καραμανλής θα δει το έδαφος να φεύγει κάτω από τα πόδια του και το σχέδιο του «μεσαίου χώρου» να ανατρέπεται ελλείψει τυπικών εκπροσώπων.
Αν η ανασύνθεση του πολιτικού σκηνικού διά της διευρύνσεως του ΠαΣοΚ προς τα δεξιά μένει ακόμη μετέωρη, η συνεισφορά της διεύρυνσης προς τα αριστερά είναι ήδη ορατή. Μετά τον κ. Σπ. Βούγια, ο οποίος εγκατέλειψε τον Συνασπισμό για να καθήσει στα βουλευτικά έδρανα του ΠαΣοΚ, υπάρχει ένας μακρύς κατάλογος πλέον των 300 στελεχών της ευρύτερης Αριστεράς που κτυπούν το κουδούνι της Χαριλάου Τρικούπη. Ολοι θα πάρουν μέρος στις διεργασίες για το συνέδριο του 2002, ορισμένοι θα εκλεγούν στη νέα Κεντρική Επιτροπή και ένας, ίσως, ανελιχθεί και ως το ΕΓ του μέλλοντος. Υπάρχουν και αυτοί που δεν έχουν πάρει ακόμη κομματική ταυτότητα αλλά θεωρούνται ήδη ενεργά στελέχη της κυβερνητικής παράταξης διά της συμμετοχής τους στις κυβερνητικές δραστηριότητες. Ο κ. Η. Ευθυμιόπουλος είναι υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο κ. Ι. Καλογήρου είναι γενικός γραμματέας στο υπουργείο Ανάπτυξης. Η κυρία Μυρσίνη Ζορμπά είναι ευρωβουλευτής. Ο κ. Ι. Τούντας μετέχει στις διαδικασίες ανασύνταξης του ΕΣΥ. Ο κ. Χρ. Λάζος είναι πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Και άλλοι, ων ουκ έστιν αριθμός, μετέχουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, σε επιτροπές και συμβούλια.
* Ο δρόμος προς το συνέδριο
Μέσω των Ανοικτών Οργανωτικών Επιτροπών που θα διοργανώσουν τις Θεματικές Συνδιασκέψεις κατά την προσυνεδριακή περίοδο, πολλά στελέχη τα οποία ήδη μετέχουν σε κινήσεις και ομίλους προβληματισμού θα δεχθούν προτάσεις να ενταχθούν επισήμως στο ΠαΣοΚ και να λάβουν μέρος μάλιστα και στο συνέδριό του. Πρώτοι από όλους οι μετέχοντες στην Πρωτοβουλία Πολιτών της Δημοκρατικής και Ανανεωτικής Αριστεράς και της Οικολογίας, όπως οι κκ. Σ. Βαλντέν, Α. Παππάς, ο οποίος διευθύνει το περιοδικό «Εκφραση» του Κινήματος, Ν. Διακουλάκης, Ν. Λιοναράκης, Στ. Ιωαννίδης, Σαρ. Λώλος, Ν. Μαραβέγιας, Μ. Μοδινός, Π. Πλαγιαννάκος, Δ. Προβατέας, Ι. Τουτζιαράκης, Στ. Τσακυράκης κ.ά. Το ίδιο ισχύει και για τα στελέχη του Δικτύου Διαλόγου και Παρέμβασης για την Κεντροαριστερά. Τον δρόμο του πρώην βουλευτή Επικρατείας κ. Π. Παρασκευόπουλου θα πάρουν ενδεχομένως οι κκ. Στ. Ελληνιάδης, Ζ. Ζούπης, Ν. Σαράντης, Θ. Τζήκας, Δ. Φωτόπουλος, Γ. Καλογεράς, Α. Πουλαρίκας, Π. Παπαχριστοφίλου, Γ. Τσιρίδης, Η. Φραγκάκης και πολλοί άλλοι. Πολύ κοντά στο ΠαΣοΚ βρίσκεται η Ενωση Πολιτών Παρέμβαση με τους κκ. Ν. Μουζέλη, Λ. Τσούκαλη και Περ. Βασιλόπουλο και, φυσικά, τα περισσότερα στελέχη του ΟΠΕΚ όπως οι κκ. Ι. Βούλγαρης, Β. Βουτσάκης, Κ. Χλωμούδης, η κυρία Λίλιαν Μήτρου και παλαιά προβεβλημένα στελέχη του ενιαίου Συνασπισμού, όπως οι κκ. Μ. Τρικούκης και Δ. Παπάζογλου από τη Θεσσαλονίκη. Μένει να λάβει τις τελικές αποφάσεις της η Ανανεωτική Εκσυγχρονιστική Κίνηση η οποία, με επικεφαλής τον κ. Ν. Μπίστη και στελέχη όπως οι κκ. Αθ. Γεωργακόπουλος, Θ. Τσίκας, Π. Αθανασόπουλος, Γ. Βασαρδάνης, Π. Κατσαρός, Δ. Γιατζόγλου, Γ. Καρυπίδης, οι κυρίες Φωτεινή Σιάνου, Τερέζα Μπούκη, Αθηνά Δρέττα, Δανάη Αντωνάκου κ.ά., τηρεί στάση αναμονής. Το ΠαΣοΚ δεν εγκατέλειψε ποτέ την ιδέα να εντάξει τις γραμμές του και ορισμένους εκ των κορυφαίων του Συνασπισμού όπως η κυρία Μαρία Δαμανάκη, αλλά αυτό δεν συζητείται προς το παρόν.
* Η παλαιά φρουρά
Αν όλος αυτός ο κόσμος ενταχθεί στο ΠαΣοΚ, τότε είναι προφανές ότι η ανθρωπογεωγραφία του συνεδρίου του και ακολούθως των οργάνων του θα μεταβληθεί ριζικά. Ηδη μεταβάλλεται το προφίλ του, αν ληφθεί υπόψη ότι οι «κεντρώοι» εξαφανίζονται σταδιακά και η «ομάδα Αρσένη» δεν έχει πλέον μέλη. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Ενας αριθμός στελεχών δεν δείχνει καμιά διάθεση να δεχθεί αβασάνιστα τις μαζικές εισροές ενώ είναι χαρακτηριστικές οι δημόσιες επιφυλάξεις που εξέφρασε ο εκ των «γεννηματικών» του Κινήματος κ. Κ. Γείτονας. Αλλά και πολλά άλλα στελέχη, κυρίως από την παλαιά φρουρά, δεν βλέπουν με καλό μάτι τους καινούργιους «μουσαφίρηδες», υποψιαζόμενοι ότι θα αλλάξουν τους εσωτερικούς συσχετισμούς εις βάρος τους. Ο βουλευτής κ. Θ. Τσουκάτος απέδωσε πρόσφατα αυτά τα ανοίγματα στην ανάγκη για ανανέωση χωρίς να υποβαθμίζεται η συνέχεια, αλλά η επιμονή του στο δόγμα «Σημίτης, ηγέτης μακράς πνοής» κάνει πολλούς να σκέπτονται αν το μέλλον τούς συμπεριλαμβάνει.
Η, μάλλον αιφνίδια, δήλωση του Πρωθυπουργού από τη Θεσσαλονίκη ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει σύντομα την πολιτική δράση, εξελήφθη από πολλούς ως ενθάρρυνση των διεργασιών για «μετάλλαξη» του ΠαΣοΚ εις βάρος των «δελφίνων». Εφόσον ο κ. Σημίτης θα παραμένει επί μακρόν στην ηγεσία του Κινήματος, είναι προφανές ότι και το Κίνημα θα πρέπει να προσαρμοστεί ακόμη περισσότερο στη δική του πολιτική φιλοσοφία αλλά και να ενσωματώσει δυνάμεις οι οποίες φλερτάρουν με τον ίδιο περισσότερο και λιγότερο με το κόμμα που ίδρυσε ο Α. Παπανδρέου, με τον οποίο άλλωστε πολλοί δεν είχαν και καλές σχέσεις. Η ιδέα ότι ο Πρωθυπουργός σχεδιάζει να φέρει το κόμμα στα μέτρα του δεν γίνεται από όλους ασμένως δεκτή. Και οι πληροφορίες για εσωτερικές διεργασίες, οι οποίες αποσκοπούν στη διαμόρφωση μια νέας ηγετικής ομάδας, προκάλεσαν αναταράξεις. Οταν μάλιστα διέρρευσε η συνάντηση που είχε ο Γραμματέας της ΚΕ του Κινήματος κ. Κ. Σκανδαλίδης στο σπίτι του με ομάδα υπουργών, οι κορυφαίοι του ΠαΣοΚ αισθάνθηκαν να απειλούνται. Πολύ περισσότερο όταν είχαν προηγηθεί δηλώσεις του κ. Σκανδαλίδη για ανατροπή της επετηρίδας και ανάδειξη νέων στελεχών.
Στην πραγματικότητα η επετηρίδα έχει ήδη παραμερισθεί και η νέα ηγετική ομάδα υφίσταται και λειτουργεί ατύπως. Απλώς ο κ. Σημίτης δεν τη διαμορφώνει μέσω του κόμματος, όπου οι συσχετισμοί δεν του επιτρέπουν να έχει τον πλήρη ελεγχο. Αν επιχειρούσε, π.χ., να αλλάξει το ΕΓ, δεν θα μπορούσε να εκλέξει περισσότερους από επτά στους 11, ίσως και λιγότερους, βάσει της κατανομής δυνάμεων στην ΚΕ. Η νέα ηγετική ομάδα διαμορφώνεται μέσω της κυβέρνησης. Υπουργοί όπως οι κκ. Ν. Χριστοδουλάκης, Χρ. Βερελής, Δ. Ρέππας, Μ. Χρυσοχοΐδης, Π. Ευθυμίου, Α. Γιαννίτσης, Γ. Πασχαλίδης, Χρ. Πρωτόπαπας, Γ. Φλωρίδης και συνεργάτες του όπως οι κκ. Ν. Θέμελης και Σ. Κοσμίδης διαμορφώνουν μια άτυπη κυβερνητική πλειοψηφία στην οποία οι παλαιοί υποστηρικτές ή σύμμαχοι του Πρωθυπουργού, όπως οι κκ. Κ. Λαλιώτης, Θ. Πάγκαλος, Γ. Παπαντωνίου, η κυρία Βάσω Παπανδρέου κ.ά. αισθάνονται όλο και περισσότερο άβολα. Επίσης κορυφαία στελέχη όπως ο Πρόεδρος της Βουλής κ. Απ. Κακλαμάνης, ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γ. Παπανδρέου, ο υπουργός Υγείας κ. Α. Παπαδόπουλος αλλά και ο κ. Ευ. Βενιζέλος διαπιστώνουν ότι η σύμπτυξη των «σημιτοφρουρών» είναι ένα νέο φαινόμενο, το εύρος του οποίου δεν έχει ακόμη προσδιορισθεί, δεδομένου ότι δεν ταυτίζεται απολύτως με το παλαιό «Ρεύμα» που καθοδηγούσε ο κ. Θ. Τσουκάτος μέσω του Πανελληνίου Δικτύου Στελεχών ούτε με το ευρύτερο «μπλοκ του εκσυγχρονισμού» που διαμορφώθηκε την περίοδο 1995-1996.
* Εν αναμονή συγκρούσεων
Ετσι, από στιγμή σε στιγμή, πολλοί περιμένουν ότι θα ξεσπάσει στο ευρύτερο εκσυγχρονιστικό στρατόπεδο μια διαμάχη στην οποία από τη μια θα βρεθούν τα στελέχη του «σημιτικού πυρήνα» των εκσυγχρονιστών που μετέχουν στην κυβέρνηση και από την άλλη οι «σύμμαχοι» του Πρωθυπουργού, οι οποίοι κατέχουν υψηλά κυβερνητικά αξιώματα, αλλά απομακρύνονται συνεχώς από τον «κύκλο του Μαξίμου», με τον ιστό των κομματικών στελεχών που στηρίζουν τον κ. Σημίτη μέσω των αναφορών τους στη Χαριλάου Τρικούπη και συντονίζονται από τον κ. Τσουκάτο, να παρακολουθούν απλώς, προς το παρόν, τη διένεξη. Είναι προφανές ότι όσο προβάλλεται η ιδέα των «κουρασμένων υπουργών» και της «ξεπερασμένης ιστορικής ηγεσίας» τόσο υπουργοί όπως οι κκ. Λαλιώτης, Πάγκαλος, η κυρία Βάσω Παπανδρέου αισθάνονται ότι τους φωτογραφίζει. Πολύ περισσότερο όταν ορισμένοι συνάδελφοί τους στο Υπουργικό Συμβούλιο συμπεριφέρονται ως «χαρταετοί με πλουμιστές ουρές», όπως έλεγε παλαιοτέρα ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ. Και αν στην κυβέρνηση οι ευαρέσκειες συγκαλύπτονται, στο κόμμα ο προσυνεδριακός διάλογος αναμένεται να διεξαχθεί σε έντονο κλίμα, καθόσον η επιμονή της ηγεσίας του ΠαΣοΚ στη διεύρυνση και στην ανασύνθεση του πολιτικού σκηνικού τείνει να αφαιρέσει ζωτικό χώρο από τα στελέχη της ιστορικής ηγεσίας.
