ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ όπου γράφεται αυτό το άρθρο η Ελλάδα είναι διαμελισμένη από τις κινητοποιήσεις των αγροτών. Οι εθνικές οδοί στη Μακεδονία, στη Θεσσαλία, στην Πελοπόννησο, στην Κρήτη καθώς και άλλες περιοχές έχουν καταληφθεί από τους αγρότες που χρησιμοποιούν τα τρακτέρ τους ως οδοφράγματα και η χώρα έχει χάσει την οικονομική της συνοχή. Εχουν ήδη εμφανισθεί οι πρώτες ελλείψεις στις τοπικές αγορές διαφόρων προϊόντων.
Οι ίδιες κινητοποιήσεις έχουν γίνει και στο παρελθόν, με πιο πρόσφατη εκείνη του 1994. Στη συντονιστική επιτροπή αγώνος, τότε και τώρα, ηγετικό ρόλο παίζει το ίδιο πρόσωπο, ένας αποτυχών υποψήφιος βουλευτής του ΚΚΕ. Είναι αξιοσημείωτο ότι ένας βουλευτής του ΚΚΕ συμμετέχει στην κινητοποίηση αυτή ως ενεργό μέλος της. Επίσης, η εστία της κινητοποίησης είναι η ίδια όπως και πριν δύο χρόνια. Ταυτόχρονα, δεν είναι άνευ σημασίας ότι οι εκπρόσωποι των αγροτών αρνούνται να συζητήσουν στην έδρα του αρμοδίου υπουργείου, δηλ. στην Αθήνα, αλλά απαιτούν ο υπουργός Γεωργίας να μεταβεί στη δική τους έδρα, δηλ. στη Λάρισα, πράγμα που έγινε.
Τα αιτήματα των αγροτών είναι πολλά και περιλαμβάνουν μείωση του κόστους (δηλ. ουσιαστικά επιδοτήσεις για αγορά παραγωγικών συντελεστών, φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και καυσίμων), ρύθμιση των αγροτικών χρεών (δηλ. μεγάλη περίοδο χάριτος χωρίς τόκους υπερημερίας, πράγμα που ισοδυναμεί σε μεγάλο βαθμό με διαγραφή των χρεών) και επιδοτήσεις της παραγωγής (με αιχμή την επιδότηση του βάμβακος). Ολα αυτά με κοινοτικούς αλλά και με εθνικούς πόρους. Το σημαντικό στοιχείο των αιτημάτων αυτών είναι η ανατροπή της αγροτικής πολιτικής που ακολουθείται τα τελευταία δέκα χρόνια και η εφαρμογή δύο παράλληλων πολιτικών, της κοινοτικής και της εθνικής.
Η επιλογή της συγκεκριμένης μορφής των αγροτικών κινητοποιήσεων, δηλ. του αποκλεισμού των εθνικών οδών, έχει ως φυσική συνέπεια την παράλυση της οικονομίας της χώρας και την εκ των πραγμάτων σύγκρουση των αγροτών με όλες τις άλλες οικονομικές ομάδες, π.χ. τους μεταφορείς, τους εμπόρους, άλλους παραγωγούς κλπ. Φυσικά οι αγρότες υποστηρίζουν ότι κάθε κινητοποίηση προκαλεί ζημιά σε άλλους αλλά αυτό δεν είναι η πρόθεσή τους. Μάλιστα, οι επικεφαλής της κινητοποίησης υποστηρίζουν ότι υπεύθυνη γι’ αυτό είναι η κυβέρνηση επειδή δεν ικανοποιεί τα αιτήματά τους ώστε να ελευθερώσουν τους εθνικούς δρόμους. Ανεξαρτήτως όμως των προθέσεων των αγροτών είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι δεν γνωρίζουν τις συνέπειες αυτής της συγκεκριμένης μορφής κινητοποιήσεων, τις οποίες εξάλλου γνωρίζουν από το παρελθόν.
Η κυβέρνηση χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά των αγροτών ως εκβιαστική, οι αγρότες όμως απορρίπτουν αυτό τον χαρακτηρισμό με αγανάκτηση. Η αλήθεια πάντως είναι ότι κάθε μορφή απεργίας ή κινητοποίησης περιέχει στοιχεία εκβιασμού, είτε είναι στις προθέσεις των απεργούντων είτε όχι. Διαφορετικά οι απεργίες δεν θα είχαν την ισχύ που πράγματι έχουν.
Οσα αναφέρω πιο πάνω είναι στοιχεία της εν εξελίξει κινητοποίησης των αγροτών που βρίσκεται σήμερα που γράφονται αυτές οι γραμμές στη δέκατη τρίτη ημέρα της. Αν δούμε τα στοιχεία αυτά με προσοχή νομίζω ότι αυτό που έχουμε μπροστά μας δεν είναι απεργία ούτε μια συνηθισμένη κινητοποίηση. Πρόκειται στην ουσία για μια αγροτική εξέγερση που έχει τα στοιχεία της καθολικότητας, της συνειδητής σύγκρουσης με την κυβέρνηση και με όλες τις άλλες κοινωνικές ομάδες, της βίας που ακόμη δεν έχει εκδηλωθεί λόγω της τακτικής που ακολουθούν οι αντίπαλες δυνάμεις και του πολιτικού μηνύματος. Εδώ βρίσκεται και η διαφορά της από τις απεργίες και τις διεκδικήσεις των άλλων επαγγελματικών κατηγοριών και κοινωνικών ομάδων.
Το δίκαιο ή μη των αιτημάτων, η ρητορική που χρησιμοποιούν οι αγρότες και η δυνατότητα της κυβέρνησης να ικανοποιήσει εν όλω ή εν μέρει τα αιτήματα αυτά δεν έχουν μεγάλη σημασία. Ούτε πρέπει να ληφθούν υπόψη για την επιλογή του τρόπου επίλυσης του εξαιρετικά σοβαρού προβλήματος που αντιμετωπίζει η χώρα. Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί είναι στην ουσία της μια αγροτική εξέγερση και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπισθεί.
Ο κ. Θεόδωρος Π. Λιανός είναι καθηγητής Πολιτικής
Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
