ΒΕΝΕΤΙΑ, 31 Αυγούστου.
63χρονος λιλιπούτειος Ρομάν Πολάνσκι, πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής της φετινής 53ης Μόστρα της Βενετίας, δεν θα ξεχάσει το όνομα Ζαν Λικ Γκοντάρ. «Τον Μάη του 1968 αυτός και η αποκαλούμενη αριστερή – αναρχική παρέα του κατεδάφισαν το Φεστιβάλ των Καννών. Ουδείς όμως εξ αυτών των… αριστερών παιδιών του γαλλικού “νέου κύματος” πρόσφερε χείρα βοηθείας σε μένα, στον πολωνό πολιτικό πρόσφυγα».
Μετά από αυτό είναι δυνατόν να ελπίζουν σε κάποια έστω διάκριση ο θορυβώδης Ζαν Λικ Γκοντάρ και η ταινία του «Μότσαρτ για πάντα»; «Ευτυχώς που δεν μετέχει στη φετινή Μόστρα ο Θ. Αγγελόπουλος», έλεγε έλλην συνάδελφος! Η ιστορία στις σχέσεις Ρομάν Πολάνσκι και πολιτικοποιημένων – προβληματισμένων ευρωπαίων σκηνοθετών έχει γραφεί με «αίμα».
Το 1991, επί ηγεσίας Πολάνσκι στην Κριτική Επιτροπή των Καννών, ο «Μπάρτον Φινκ» των Κόεν έκανε παγκόσμιο φεστιβαλικό ρεκόρ. Κέρδισε τρία βραβεία: καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας και καλύτερης ερμηνείας (στον Τζον Τορτούρο). Γιατί; «Μα το νοσηρό, μαύρο, σαρκαστικό κλίμα των Κόεν μοιάζει σαν δίδυμο ταινίας του Πολάνσκι», σχολίασε τότε ο γαλλικός Τύπος. Την ίδια ακριβώς χρονιά στις Κάννες ο «Πελαργός» του Αγγελόπουλου αποχωρούσε χωρίς ούτε μία διάκριση. Επομένως;
Επομένως η (πανίσχυρη) προσωπικότητα του «πολωνού πρόσφυγα» θα βαρύνει πολύ, πάρα πολύ. Και όταν την τελευταία στιγμή, ακριβώς 18 ώρες πριν από την έναρξη της Μόστρα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Τζίλο Ποντεκόρβο ανακοίνωσε τη σύνθεση της Κριτικής Επιτροπής, σπάζοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ ολοσχερούς μη… οργάνωσης, όλοι οι επαΐοντες του διεθνούς Τύπου άρχισαν να σκέφτονται με τον τρόπο που σκέφτεται ο… Πολάνσκι. «Αν ήμουν Πολάνσκι τι θα βράβευα;», λένε αντικρίζοντας με ορίζοντα προβλέψεων έξι ημερών όσο διάστημα μας χωρίζει από αύριο (σήμερα) Κυριακή 1 Σεπτεμβρίου ως το Σάββατο 6 Σεπτεμβρίου, ημέρα απονομής των Χρυσών και Αργυρών Λιονταριών.
Τα βασικά στοιχεία ταινιών «τύπου» Πολάνσκι απαραιτήτως πρέπει να διαθέτουν δύο στοιχεία: πρώτον, να προέρχονται από «ανεξάρτητη», μικρομεσαίου βεληνεκούς εταιρεία παραγωγήςΩ δεύτερον, να είναι αγγλοσαξονικής προελεύσεως.
* «Ανεξάρτητος»
– «μικρομεσαίος»
Υπάρχουν τέτοιες στο πρόγραμμα; Πολλές. Μετά την άνθηση της «ανεξάρτητης» κινηματογραφικής σκηνής των ΗΠΑ, οι επτά μεγάλες αδελφές εταιρείες, από την Warner ως και την Buena Vista της Walt Disney, αγοράζουν «ανεξάρτητες» εταιρείες για δύο λόγους: για να περιορίσουν το κόστος της παραγωγής (διότι τα τιμολόγια των υπερπαραγωγών «ακουμπάνε» δυσθεώρητα ύψη, ως και 80 εκατ. δολάρια)Ω αλλά και για να τροφοδοτήσουν το «απαιτητικό» κοινό που παγκοσμίως όλο και διευρύνεται.
Απόδειξη; Οι άνθρωποι της «ανεξάρτητης» Miramax, δηλαδή της Walt Disney, «μυρίστηκαν» την επιτυχία του ιταλικού «Ταχυδρόμου» και του μακαρίτη Μάσιμο Τροΐζι και εξασφάλισαν τα δικαιώματα της ταινίας. Η οποία μέχρι στιγμής έχει εισπράξει από την κυκλοφορία της στις ΗΠΑ πάνω από 40 εκατ. δολάρια. Επομένως οι όροι «ανεξάρτητος» – «μικρομεσαίος» θεωρούνται από τα κινηματογραφικά θηρία άκρως επικερδείς!
Η ταινία που θα έβαζε υποψηφιότητα για «Χρυσό Λιοντάρι» Βενετίας θα ήταν το «Bound» των αμερικανών αδελφών με το πολωνικό επίθετο Βατσόφσκι (ο Λάρι και ο Αντι). Ενα πιστό αντίγραφο των αδελφών Κόεν. Η ταινία όμως προβλήθηκε εκτός διαγωνιστικού προγράμματος. Αν και ο Πολάνσκι θα τρελαινόταν μαζί της. «Θηλυκή» λεσβία με το όνομα Βιολέτα, ερωμένη γκάγκστερ με το συμβολικό όνομα Καίσαρ (εκ της θρυλικής γκαγκστερικής ταινίας «Μικρός Καίσαρ»), ερωτεύεται την «αρσενική» λεσβία Κόρκι. Ομού σχεδιάζουν και εκτελούν πανούργο σχέδιο παγίδευσης της Μαφίας. Τους βάζουν να αλληλοεξοντωθούν και οι δύο τους «όλο χαρά σαν τα κρύα τα νερά» την κοπανάνε προς τη Μαγιόρκα με 2.176.000 δολάρια (ακριβώς).
Το «Bound» είναι παραγωγής Medusa, ενώ έτερο αμερικανικό φιλμ «τύπου» Πολάνσκι είναι της Largo. Τίτλος του «Boy of moonlight». Η ταινία έχει θέσει υποψηφιότητα διότι προβάλλεται στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα, με σκηνοθέτη τον 43χρονο Τομ ντι Τσίλο και πρωταγωνιστή τον Τζον Τορτούρο σε ρόλο «καλορυθμισμένου», προγραμματισμένου επαγγελματία που όλα τα κάνει με το ρολόι. Ωσπου διάφορα περίεργα γεγονότα λαμβάνουν χώρα και ανατρέπουν τα σχέδιά του! Εγκαταλείπει το «ρολόι» και μεταμορφώνεται σε εραστή του τυχαίου και του απρόσμενου.
Υποψήφιος άνετα μπορεί να θεωρηθεί και ο Εϊμπελ Φεράρα. Ο οποίος διαθέτει ένα κοινό στοιχείο με τον Τομ ντι Τσίλο: και οι δύο είναι ιταλικής καταγωγής. Ο Φεράρα θεωρείται ιδανική περίπτωση για βράβευση: εγκατέλειψε το Χόλιγουντ (άλλοι λένε πως το Χόλιγουντ εγκατέλειψε τον Φεράρα) και αφοσιώθηκε (όπως ο Πολάνσκι) στην… προσωπική δημιουργία υπογράφοντας ταινίες για μικρές «ανεξάρτητες» εταιρείες παραγωγής.
Τελευταία του ταινία παραγωγής October εκ της Οκτωβριανής Επανάστασης των Μπολσεβίκων; Ισως! είναι η «Κηδεία» με πρωταγωνιστές τον Κρίστοφερ Γουόκεν και την Ιζαμπέλα Ροσελίνι (ετέρα ιταλική παρουσία). Σε αυτή την ταινία πρωταγωνιστούν ως ήρωες τρία αδέλφια που αναζητούν τον δολοφόνο άλλου αδελφού με το όνομα Tempio Brothers!
* Αντίπαλοι
του Αντι Γουόρχολ
Καιροφυλακτεί όμως η Miramax, η «ανεξάρτητη» εταιρεία της Walt Disney. Η οποία έχει οργανώσει εκστρατεία διαφήμισης της ταινίας «Basquiat» του 45χρονου αμερικανού πρωτοεμφανιζόμενου Τζούλιαν Σνέιμπελ. Πρόκειται για τη σύντομη ιστορία του Ζαν Μισέλ Μπασκιάτ, που οι «New York Times» χαρακτήρισαν τον Τζέιμς Ντιν της εποχής μας. Ο Μπασκιάτ, που απεβίωσε το 1988 σε ηλικία μόλις 28 χρόνων, υπήρξε αντίπαλος του… Αντι Γουόρχολ! Τα «προσόντα» της ταινίας εξαντλούνται σε δύο ονοματεπώνυμα: Ντέιβιντ Μπάουι (ο οποίος υποδύεται τον Αντι Γουόρχολ) και Ντένις Χόπερ!
Ελπίδες διάκρισης θα είχε και η ταινία «Swingers» (επίσης της «ανεξάρτητης» Miramax), αν βεβαίως συμμετείχε στο διαγωνιστικό πρόγραμμα. Η ταινία αυτή είναι σκηνοθεσίας του νεαρού πρωτοεμφανιζόμενου Νταγκ Λάιμαν και περιγράφει τον ελαφρό κόσμο των κοκτέιλ και του Λος Αντζελες, με ήρωες τρεις φιλόδοξους φίλους που αναζητούν την τύχη τους στο Χόλιγουντ.
* Επαναστάτες
οι Βρετανοί
Το οξύμωρο της ιστορίας είναι πως οι δύο μοναδικοί εκπρόσωποι του «πολιτικού» στρατευμένου κινηματογράφου είναι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου. Απίστευτο και όμως αληθινό. Αμφότεροι θεωρούνται «τα φαβορί» της φετινής Μόστρα, αλλά ο Πολάνσκι είναι σαν να υφίσταται ηλεκτροσόκ όταν ακούει «πολιτική ταινία».
Πρώτος (λόγω ηλικίας) είναι ο Αγγλος Κεν Λόουτς. Η ταινία του «Το τραγούδι της Κάρλα», που θα προβληθεί αύριο, εξιστορεί την εφιαλτική συνάντηση μιας προσφυγοπούλας εκ της Νικαράγουας των Σαντινίστας με τους φαντάρους του στρατού του Σομόζα.
Δεύτερος ο Ιρλανδός Νιλ Τζόρνταν της ταινίας που πρωτοπροβλήθηκε εδώ στη Βενετία πριν από τρία χρόνια και έσπασε (απρόσμενα) όλα τα ταμεία, «Το παιχνίδι των λυγμών». Ο Τζόρνταν λοιπόν σκηνοθετεί τώρα το «φλιπσάιντ» των «Λυγμών», με τον τίτλο «Μάικλ Κόλινς». Πρόκειται για τη «βιογραφία» ενός εκ των πιο φλογερών ρομαντικών ιρλανδών ηγετών του IRA, του Μάικλ Κόλινς, ο οποίος έδρασε στις δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας.
Δύο είναι τα «μειονεκτήματα» του «Μάικλ Κόλινς» (αν θέλουμε να σκεφτόμαστε σαν τον… Πολάνσκι): η Warner και η πολιτική! Διότι μπορεί μεν ο Κόλινς να υπήρξε φλογερός επαναστάτης, αλλά η υπογραφή του Τζόρνταν θεωρείται εγγύηση εισροής εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων στα ταμεία της μονοπωλιακής Warner. Η οποία διέθεσε στον Τζόρνταν τα εξής τρανταχτά ονόματα: Λίαμ Νίσον («Η λίστα του Σίντλερ»), Τζούλια Ρόμπερτς, Αϊνταν Κουίν!
* Ρομαντικό
φινάλε
Η φετινή «λατρεία» της βενετσιάνικης κινηματογραφικής Μόστρα για τους «μικρομεσαίους» Αγγλοσάξονες αποτυπώνεται και σε τούτο: το Φεστιβάλ «άνοιξε» με τους «Sleepers» της «ανεξάρτητης» Polygram και σχεδόν θα κλείσει την Παρασκευή 6 Σεπτεμβρίου με το ρομαντικό «Πορτρέτο μιας γυναίκας», παραγωγής πάλι της Polygram!
Η ταινία της Τζέιν Κάμπιον (εκ της Νέας Ζηλανδίας) συμμετέχει εκτός συναγωνισμού και οι άνθρωποι της Μόστρα αναγκάστηκαν να στηριχτούν στη «μικρομεσαία» Polygram επειδή το «ολιγοπώλιο» του Χόλιγουντ «περιφρόνησε» τη Βενετία. Τουλάχιστον για φέτος.
Τρεις ταινίες αποσύρθηκαν: ο «Τζακ» του Κόπολα, ο «Φανατικός» του Τόνι Σκοτ (με τον Ντε Νίρο και ο Γούντι Αλεν. Η Βενετία (χολιγουντιανά) διασώθηκε από την εισβολή των Αρειανών που σημειώθηκε χθες το βράδυ με την πολύκροτη υπερπαραγωγή της Fox «Μέρα Ανεξαρτησίας» (Ι.D.), η οποία υπολογίζεται πως θα αποφέρει στα ταμεία της εταιρείας πάνω από μισό δισεκατομμύριο δολάρια! Πάντως στους υπολογισμούς του Πολάνσκι ένα «εμπόδιο» υπάρχει: ο αμερικανός συγγραφέας και σεναριογράφος (του «Καπνού»), ο 49χρονος Πολ Οστερ.
Και οι δύο αποτελούν εγγύηση για την επιτυχή πορεία ταινιών «ανεξάρτητων» αμερικανικών εταιρειών. Ο Οστερ όμως δεν έχει τίποτε, μα τίποτε, ούτε εναντίον του Κεν Λόουτς ούτε εναντίον του Νιλ Τζόρνταν. Και για να συνοψίσουμε την κατάσταση με δύο λόγια. Η Μόστρα της Βενετίας και της Ευρώπης έχει εξελιχθεί σε μια ενδοαγγλοσαξονική υπόθεση με διαιτητή πολωνοεβραίο σκηνοθέτη, πρώην κάτοικο των ΗΠΑ και νυν πολίτη της Γαλλίας. Πώς να το κάνουμε; Ο κόσμος του κινηματογράφου it’s a mad, mad, mad world. Ο «Καβάφης» στο Λονδίνο
πίσημη πρόσκληση να συμμετάσχει στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Λονδίνου έλαβε η ταινία «Καβάφης» του Γιάννη Σμαραγδή. Είναι η δεύτερη συμμετοχή της ταινίας σε διεθνές φεστιβάλ, καθώς έχει προηγηθεί η προβολή της στο Τορόντο του Καναδά. Τον ρόλο του αλεξανδρινού ποιητή υποδύεται ο Δημήτρης Καταλειφός (φωτογραφία), ενώ τον Καβάφη στην ωριμότητά του ενσαρκώνει ο Βασίλης Διαμαντόπουλος. Η μουσική είναι του Βαγγέλη Παπαθανασίου, τα κοστούμια του Δαμιανού Ζαρίφη, ενώ στο σενάριο έχει συνεργαστεί ο Δημήτρης Νόλλας. Η διεθνής σταδιοδρομία της ταινίας του Σμαραγδή στα ξένα φεστιβάλ, πριν από τη δημόσια προβολή της στη χώρα μας, εύλογα προκαλεί το ενδιαφέρον του ελληνικού κοινού.
