Είναι γεγονός ότι η απελευθέρωση του τραπεζικού κλάδου, η πτώση των επιτοκίων και ο έντονος ανταγωνισμός στη λιανική τραπεζική (retail banking), όπου η κερδοφορία είναι μεγαλύτερη και πιο προβλέψιμη από τους άλλους τραπεζικούς τομείς, συνέβαλαν και συμβάλλουν στο να υπάρχει συνωστισμός και υπερπροσφορά καταναλωτικών δανείων και καρτών. Είναι επίσης γεγονός ότι η πιστωτική επέκταση στα καταναλωτικά και στεγαστικά δάνεια καθώς και στις κάρτες αυξάνεται με ρυθμό πάνω από 50% το τελευταίο 12μηνο, από 30% το 2000 και 20% το 1999.
Υγιής περαιτέρω ύξηση της καταναλωτικής πίστης μπορεί να επιτευχθεί στοχεύοντας, κατά πρώτο λόγο, ομάδες καταναλωτών με δυνατότητα ανάληψης υψηλότερου δανειακού βάρους. Αυτό όμως είναι ανέφικτο γιατί οι περιορισμοί της Τράπεζας της Ελλάδος εξακολουθούν να ισχύουν, με αποτέλεσμα τα υπάρχοντα προϊόντα να μην ανταποκρίνονται στις ανάγκες αυτού του κομματιού της αγοράς, που είναι σχετικά ελεύθερο χρεών.
Εδώ πρέπει να προσθέσουμε ότι αυτό το θέμα είναι τοπίο σε ομίχλη, διότι δεν γνωρίζουμε ποιοι είναι «σχετικά ελεύθεροι χρεών»! Η έλλειψη ενός σύγχρονου, αυτοματοποιημένου και πλήρους αρχείου δανειοδοτημένων (αυτό που ονομάζουμε Credit Bureau) δημιουργεί σημαντικές στρεβλώσεις και κινδύνους: Οι προσφορές και αιτήσεις για πίστωση δεν μπορούν να αξιολογηθούν με βάση την πραγματική δυνατότητα ανάληψης δανειακών υποχρεώσεων από ένα άτομο, γιατί δεν υπάρχουν στοιχεία για τις ήδη ανειλημμένες υποχρεώσεις του, με αποτέλεσμα να υπάρχουν περιπτώσεις υπερχρέωσης.
Με απλά λόγια, η πραγματικότητα έχει ως εξής:
1. Στη συντριπτική πλειονότητά τους οι δανειζόμενοι στην Ελλάδα θέλουν και μπορούν (ακόμη) να εξυπηρετούν σωστά τις δανειακές υποχρεώσεις τους, μέσα σε ένα πλαίσιο αυτοσυγκράτησης και ισορροπίας μεταξύ μειωμένης αποταμίευσης, περιορισμού της κατανάλωσης και χρήση της παρεχόμενης πίστωσης για διευκόλυνση ταμειακής ροής.
2. Η σημερινή δυναμική ανάπτυξη της καταναλωτικής πίστης με τις υπάρχουσες πρακτικές εφαρμογές της θα οδηγήσει σε υπερχρέωση των νοικοκυριών στα χαμηλότερα οικονομικά στρώματα καθώς και λόγω των περιορισμών της Τράπεζας της Ελλάδος ως προς το ανώτατο όριο πίστωσης μόνο σε αυτή τη μερίδα της αγοράς υπάρχει ενδιαφέρον.
3. Είναι σαφές ότι μια απελευθερωμένη αγορά καταναλωτικής πίστης θα βοηθήσει στη διασπορά του κινδύνου υπερχρέωσης. Οι τράπεζες θα στοχεύσουν στη διάθεση δανείων σε άτομα με υψηλότερα εισοδήματα.
4. Για να αποφύγουμε τον κίνδυνο της υπερχρέωσης χρειάζονται ορθολογικοί τρόποι ελέγχου και διαχείρισης πιστωτικών κινδύνων από τη μεριά των τραπεζών. Η αναβάθμιση των πληροφοριών του Τειρεσία είναι πρωταρχικής ανάγκης, ώστε να συμπεριλαμβάνει το συνολικό πιστωτικό άνοιγμα των δανειοδοτουμένων.
Σήμερα δεν υπάρχει άμεσο πρόβλημα υπερχρέωσης. Υπάρχουν σημάδια που δείχνουν ότι ο κίνδυνος είναι υπαρκτός και ορατός, αλλά όχι πραγματικός. Αν αγνοηθούν αυτά τα σημάδια από τα πιστωτικά ιδρύματα και τις ελεγκτικές αρχές και συνεχιστεί μια αλόγιστη αύξηση της καταναλωτικής πίστης με προϊόντα που ενδιαφέρουν μόνο τους ήδη βεβαρημένους δανειακά καταναλωτές, χωρίς πλήρη και σωστή πληροφόρηση και χωρίς ορθολογικά κριτήρια, τότε τα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά επακόλουθα θα είναι σοβαρά.
Ο κ. Σολομών Α. Μπεράχας είναι γενικός διευθυντής Πιστωτικής Πολιτικής στη Citibank ΝΑ.
