«Ποιον έχετε επιλέξει ως διευθύνοντα σύμβουλο της Cosmote;» ρώτησε σε ιδιωτική συζήτηση κάποιος τον υπουργό Επικοινωνιών κ. Χρ. Βερελή. «Το ξέρω ότι δεν γίνομαι πιστευτός, αλλά ισχύει αυτό που είπα δημοσίως: Δεν έχω επιλέξει κανέναν» απάντησε ο υπουργός. «Θεωρώ ότι αυτό είναι δουλειά της νέας διοίκησης του ΟΤΕ, η οποία ως ανώνυμη εταιρεία οφείλει να ασχοληθεί με τη διοίκηση των θυγατρικών της χωρίς παρεμβάσεις της κυβέρνησης, η οποία εκπροσωπεί μεν τον κύριο μέτοχο του Οργανισμού αλλά οφείλει να μην εμπλέκεται στη διοίκηση της επιχείρησης». Οι δύσπιστοι περιμένουν να δουν στην πράξη αν ο κ. Βερελής και οι συνάδελφοί του θα αντισταθούν στον πειρασμό αλλά και στην ισχυρή παράδοση σύμφωνα με την οποία οι υπουργοί εμπλέκονται στην τρέχουσα διαχείριση των ΔΕΚΟ. Η ροπή αυτή των υπουργών οφειλόταν είτε στο ότι διεκδικούσαν εξουσία σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα είτε ακόμη επειδή αναζητούσαν πεδία εφαρμογής των πελατειακών σχέσεων, παρά τον περιορισμό κάποιων μορφών τους από τον «νόμο Πεπονή».
Ο κ. Βερελής σημειώνει μιλώντας στο «Βήμα της Κυριακής» ότι οι πρωτοβουλίες του για το ζήτημα του ΟΤΕ δίνουν ένα μέτρο της νέας στρατηγικής. Ο υπουργός Επικοινωνιών έχει το προφίλ του μάνατζερ, κάτι που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στο ότι έχει υπογράψει πάνω από 15 κερδοφόρους ισολογισμούς δημοσίων αλλά και ιδιωτικών επιχειρήσεων. Υπ’ αυτή την έννοια οι ως τώρα τοποθετήσεις του ως επικεφαλής του «στοιχειωμένου» υπουργείου του Χολαργού φαίνεται να έχουν μια συγκεκριμένη φιλοσοφία. Συμπεράσματα για το «μοντέλο Βερελή» μπορούν να προκύψουν κυρίως από τον τομέα των τηλεπικοινωνιών, όπου είναι δυνατόν να σημειωθούν οι εξής βασικοί άξονες:
1 Ο υπουργός παράγει πολιτική και δεν είναι γενικός διευθυντής κάποιας ΔΕΚΟ. Το υπουργείο είναι των Επικοινωνιών και όχι υπουργείο ΟΤΕ. Με αυτή τη θέση, που υποστηρίχθηκε από τον κ. Βερελή και στις προγραμματικές δηλώσεις, υπογραμμίζεται ότι η κυβέρνηση, ο υπουργός και το κράτος θα πρέπει να θεσπίσουν κανόνες και πλαίσιο το οποίο θα συμβάλει στη συνολική ανάπτυξη της οικονομίας, χωρίς να πριμοδοτούν τις ΔΕΚΟ εις βάρος των ανταγωνιστών τους του ιδιωτικού τομέα. Η κυβέρνηση ως εκπρόσωπος του κράτους-κυρίου μετόχου παρέχει τις προϋποθέσεις ώστε να ενισχυθούν οι ΔΕΚΟ, οι οποίες όμως θα πρέπει να αναπτύσσονται μέσα από τη μάχη της αγοράς και την ανταπόκριση στον ανταγωνισμό.
2 Οι ΔΕΚΟ πρέπει να λειτουργήσουν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Το υπουργείο αντιμετωπίζει τις ΔΕΚΟ (π.χ., τον ΟΤΕ) ως επιχειρήσεις και όχι ως υπηρεσίες του υπουργείου. Ο ΟΤΕ και οποιαδήποτε ΔΕΚΟ οφείλουν να λειτουργούν με βάση τις αρχές της επιχειρηματικότητας: διοικούνται από ικανή και υπεύθυνη διοίκηση, που επιλέγεται με κριτήρια αποτελεσματικότητας και όχι με βάση τους κομματικούς ή προσωπικούς δεσμούς. Στην περίπτωση του ΟΤΕ η επιλογή των κκ. Ν. Μανασή και Γ. Σκαρπέλη, σημειώνει το υπουργείο, έγινε με βάση επιχειρηματικά κριτήρια, που δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για τη διατύπωση κριτικής. Ο κ. Ν. Μανασής συμβολίζει την πορεία της Cosmote, που θεωρείται μοναδικό παράδειγμα για τις δυνατότητες ανάπτυξης που μπορεί να έχει μια δημόσια επιχείρηση, ενάντια στην παράδοση που θέλει τις ΔΕΚΟ ζημιογόνες και ανίκανες να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό.
3 Οι μηχανισμοί ορισμού μάνατζερ και πρόσληψης στελεχών των ΔΕΚΟ πρέπει να λειτουργούν στο πλαίσιο της αγοράς. Ο νόμος περί πρόσληψης μάνατζερ στις ΔΕΚΟ με διεθνή διαγωνισμό απέτυχε στην πλειονότητα των περιπτώσεων που εφαρμόσθηκε, κάτι που αναμενόταν γιατί η φιλοσοφία του ήταν ενάντια στην πραγματικότητα της αγοράς. Ο κ. Βερελής πήρε την πρωτοβουλία να επιλέξει ως διευθύνοντα σύμβουλο του ΟΤΕ τον κ. Μανασή με το βάρος της ευθύνης που πρέπει να έχει οποιοσδήποτε κύριος μέτοχος: αντί για αμφίβολες «διαγωνιστικές» διαδικασίες που δίνουν άλλοθι σε ποικίλες παρεμβάσεις, χρειάζονται πλαίσια επιλογών με συγκεκριμένα κριτήρια, στα οποία την τελική ευθύνη έχει ο εκπρόσωπος του κυρίου μετόχου (συνήθως η πολιτική ηγεσία του υπουργείου που προΐσταται της ΔΕΚΟ). Ομοίως η κυβέρνηση έχει ευθύνη να εξασφαλίσει όρους ανταγωνιστικότητας για τις ΔΕΚΟ, κάτι που στην εποχή μας εξαρτάται κυρίως από τη δυνατότητα πρόσληψης ικανών στελεχών. Η Cosmote, που θεωρείται το φωτεινό παράδειγμα δημόσιας με την ευρύτερη έννοια επιχείρησης, βρέθηκε στην κόψη του ξυραφιού εξαιτίας των περιορισμών του ΑΣΕΠ, οι οποίες έχουν θεσπισθεί για να θωρακίσουν το Δημόσιο από τα ρουσφέτια, αλλά βάζουν θηλιά στον λαιμό των ΔΕΚΟ που λειτουργούν σε συνθήκες ανταγωνισμού. Ο κ. Βερελής σημείωσε ότι η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), που δεν είναι βεβαίως ΔΕΚΟ, θα έχει τη δυνατότητα να βρει επιστήμονες με ειδικές συμβάσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κατ’ ανάγκην θα εφαρμοσθεί κάτι αντίστοιχο στις δημόσιες επιχειρήσεις, πλην όμως η κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να διερευνήσει κάποια λύση: π.χ., η πλήρης απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών φέρνει τον ανταγωνισμό σε όλα τα μέτωπα του ΟΤΕ, ο οποίος οφείλει να είναι σε θέση να εξασφαλίσει εξίσου αξιόμαχα στελέχη όσο και οι ανταγωνιστές του. Οι διαδικασίες του ΑΣΕΠ δεν το επιτρέπουν.
4 Ενίσχυση των ρυθμιστικών αρχών (π.χ. ΕΕΤΤ). Ο κ. Βερελής λίγες ημέρες μετά την ανάληψη της υπουργίας ανακοίνωσε μια θεσμική και ουσιαστική ενίσχυση της ρυθμιστικής αρχής των τηλεπικοινωνιών (ΕΕΤΤ), η οποία είναι πρωτοφανής για τα ελληνικά δεδομένα. Οπως έδειξε και έρευνα του «Βήματος», όλες οι ρυθμιστικές αρχές της χώρας βρίσκονται σε κατάσταση στασιμότητας από έλλειψη στελεχών και κυρίως από την υστεροβουλία των υπουργείων, που επιθυμούν να βρίσκεται η εξουσία στα χέρια των υπουργών και όχι στη δικαιοδοσία ανεξαρτήτων αρχών. Η ενίσχυση της ΕΕΤΤ (μεταξύ των άλλων με την ανάθεση σε αυτήν της διαχείρισης του φάσματος και της αδειοδότησης) είναι κρίσιμη για την ομαλή εξέλιξη της απελευθέρωσης της αγοράς. Επειδή ήδη στις τηλεπικοινωνίες υπάρχει ανταγωνισμός, είναι απαραίτητη η παρακολούθηση της αγοράς και η επίλυση των ενστάσεων (οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις αφορούν την αξιοποίηση από τον ΟΤΕ της ηγεμονικής θέσης του). Ο κ. Βερελής τοποθέτησε στη θέση του προέδρου της ΕΕΤΤ τον ως τώρα γενικό γραμματέα Επικοινωνιών καθηγητή Μ. Γιακουμάκη, ο οποίος παίρνει μαζί του μια μεγάλη προίκα αρμοδιοτήτων, τις περισσότερες από αυτές που είχε στη Γραμματεία.
5 Ανάπτυξη των ΔΕΚΟ σε αγορές εκτός Ελλάδος. Η διεθνοποίηση των επιχειρήσεων δεν επιτρέπει στις εγχώριες δημόσιες επιχειρήσεις να περιορίζονται στην ελληνική αγορά. Ειδικά για τον ΟΤΕ ο κ. Βερελής θεωρεί ότι πρέπει να εδραιώσει τον ηγετικό ρόλο του στις τηλεπικοινωνίες της ευρύτερης περιοχής (Βαλκανική, Ανατολική Ευρώπη). Με βάση τις εξελίξεις στις τηλεπικοινωνίες ο υπουργός δεν θεωρεί ότι αυτό είναι αρκετό. Υποστηρίζει ότι ο ΟΤΕ οφείλει να αναπτυχθεί στην ευρωπαϊκή και στην παγκόσμια αγορά «μέσα από πολυδιάστατες συμφωνίες και συμμαχίες».
Η φιλόδοξη αυτή στρατηγική δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να σβήσει σε σύντομο χρόνο μια βαριά παράδοση που είχε ριζώσει επί δεκαετίες: υπουργοί και γενικοί γραμματείς λειτουργούσαν ως προσωπάρχες και διευθυντές προμηθειών των ΔΕΚΟ, στην αποθέωση του πελατειακού κράτους. Ειδικά στον χώρο των τηλεπικοινωνιών οποιαδήποτε καινοτόμος πολιτική αρχών έχει να αντιμετωπίσει μια εξίσου πεζή πραγματικότητα: τις δεκάδες προσφυγές (νομικές κτλ.) ελληνικών εταιρειών τηλεπικοινωνιών εναντίον του ΟΤΕ ή του κράτους για θέματα όπου πιθανόν να είναι ευαίσθητη και η Ευρωπαϊκή Ενωση. Πρακτικά ο κ. Βερελής θα υποχρεωθεί να δώσει ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην εφαρμογή του μοντέλου του για τη λειτουργία του δημοσίου τομέα και των ΔΕΚΟ, καθώς υπάρχουν δεκάδες παγίδες και «μαύρες τρύπες» που μπορούν να αφυδατώσουν οποιαδήποτε στρατηγική εκσυγχρονισμού των δημοσίων επιχειρήσεων. Επιχειρήσεις όπως η Ολυμπιακή Αεροπορία, ο ΟΣΕ, η ΕΘΕΛ κτλ. υποσημειώνουν ότι το «μοντέλο Βερελή» θα δοκιμασθεί σε πολύ πιο δύσκολα μέτωπα από ό,τι ο δυναμικός χώρος των τηλεπικοινωνιών.
Το σχέδιο για την απελευθέρωση
Η τελική ευθεία προς την πλήρη απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών οδηγεί την κυβέρνηση στην παρουσίαση μιας πλατφόρμας πολιτικής για τους επόμενους μήνες. Ο υπουργός Μεταφορών και Επικοινωνιών κ. Χρ. Βερελής και ο υφυπουργός κ. Α. Βούλγαρης παρουσιάζουν ένα σχέδιο που, όπως υποστηρίζουν, θα οδηγήσει στην ανάπτυξη της αγοράς και στον καθορισμό ξεκάθαρων κανόνων του παιχνιδιού.
Οι εταιρείες που ενδιαφέρονται για την αξιοποίηση των ευκαιριών και οι ομάδες καταναλωτών που αναμένουν να επωφεληθούν από την απελευθέρωση υποστηρίζουν ότι η πολιτεία οφείλει να σπεύσει γιατί έχει σημειωθεί πολύ μεγάλη καθυστέρηση. Η εμπειρία από τους τομείς που μέχρι στιγμής είναι απελευθερωμένοι (κινητή, Internet κτλ.) δείχνει ότι οι ρυθμιστικοί φορείς και τα εποπτικά όργανα απέχουν πολύ από το να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες. Ο μηχανισμός λ.χ. της πολιτείας που ασχολείται με την έγκριση εγκατάστασης κεραιών για τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας έχει τη δυνατότητα να εγκρίνει περίπου 20%-30% των αιτήσεων που υποβάλλουν οι τρεις εταιρείες.
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Επικοινωνιών παρουσιάζει το σχέδιό της για την αντιμετώπιση των τρεχουσών και των μακροπρόθεσμων αναγκαιοτήτων. Τα βασικά σημεία της πλατφόρμας αυτής είναι τα εξής:
* Προώθηση του νέου νόμου τον Ιούνιο. Το υπουργείο διαμορφώνει το τελικό σχέδιο του νόμου-πλαισίου λαμβάνοντας υπόψη και τα σχόλια των ενδιαφερομένων φορέων. Οι παρατηρήσεις τους αναφέρονται στην ανάγκη απλοποίησης των διαδικασιών αδειοδότησης και στον περιορισμό των αρχών οι οποίες εμπλέκονται στη ρύθμιση της τηλεπικοινωνιακής αγοράς. Οι ενδιαφερόμενοι έχουν τονίσει επίσης την ανάγκη ύπαρξης καθαρών κανόνων καθώς και τον διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων σε ρυθμιστικές και ελεγκτικές. Σημειώνουν ότι η ψήφιση του σχετικού νόμου προωθείται με πολλές και αλλεπάλληλες καθυστερήσεις.
* Διαγωνισμοί για τις συχνότητες που βρίσκονται σε περιορισμό. Η κυβέρνηση προτίθεται να υιοθετήσει την πρακτική των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, σύμφωνα με την οποία θα διαθέτει με διαγωνισμό τις συχνότητες που βρίσκονται σε σπάνι (κυρίως ραδιοσυχνότητες και δορυφορικές τροχιές). Η βρετανική κυβέρνηση πρόσφατα απεκόμισε δεκαπλάσια έσοδα από όσα είχε στον προϋπολογισμό της για την παροχή πέντε αδειών κινητής τηλεφωνίας τρίτης γενιάς (UMTS). Κάτι αντίστοιχο ετοιμάζει και η γερμανική κυβέρνηση για το καλοκαίρι. Η προετοιμασία των σχετικών διαγωνισμών θα μπορεί να γίνει όλον τον χρόνο και όχι μόνο το τελευταίο τρίμηνο του έτους, όπως προέβλεπε ο νόμος ως τώρα.
* Κεντρικός ο ρόλος του ΟΤΕ. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι ο ΟΤΕ είναι σημαντικός παράγοντας για την απελευθέρωση. Η πορεία του, συνεχίζει η ίδια ανάλυση, επηρεάζει το σύνολο της τηλεπικοινωνιακής αγοράς και της ελληνικής οικονομίας. Δεν αρκεί η εξαγορά από τον ΟΤΕ κάποιων οργανισμών της περιοχής, είναι απαραίτητη η επιχειρηματική επιτυχία αυτών των επενδύσεων. Θα προωθηθεί η εισαγωγή των θυγατρικών του σε τοπικά χρηματιστήρια και στο ΧΑΑ.
* Δημιουργία θυγατρικών και εξαγορές από τον ΟΤΕ. Ο Οργανισμός δεν κατάφερε μέχρι στιγμής να ανταποκριθεί στη δυναμική της αγοράς, παρά τις προσπάθειες που έγιναν κατά καιρούς. Η κυβέρνηση σχεδιάζει την ενεργοποίηση του ΟΤΕ στη σύσταση νέων σχημάτων. Για παράδειγμα, στον χώρο των τραπεζικών εφαρμογών θα κινηθεί με την ενεργοποίηση κατ’ αρχάς συμφωνιών για το «ηλεκτρονικό πορτοφόλι» και την ηλεκτρονική υπογραφή και στον χώρο του Internet με την αναβάθμιση της OTEnet ώστε να δραστηριοποιείται σε εφαρμογές ηλεκτρονικού εμπορίου και πληροφοριακού περιεχομένου. Επίσης σχεδιάζεται η ανάπτυξη δικτύων πωλήσεων ώστε να επεκταθεί στην εσωτερική και στη βαλκανική αγορά.
