Πράξη πρώτη: «Μπάμπη, γεια! Αύριο θέλω 10 κομμάτια» ακούστηκε η φωνή από την άλλη άκρη της γραμμής του τηλεφώνου. Και ο Μπάμπης, παλιός μανάβης στην περιοχή του Ταύρου, απάντησε μονολεκτικά: «Εντάξει». Ο ίδιος την ήξερε τη δουλειά του. Ο Μοχάμετ θα πέρναγε σίγουρα από το μανάβικο. Αυτός θα ειδοποιούσε τους άλλους (τα «κομμάτια» που του ζήτησε ο φίλος του από το εργοστάσιο) και έτσι την άλλη μέρα το πρωί θα έπιαναν δουλειά. «Δεν τους δίνουν τίποτε πέρα από το μεροκάματο κι αυτό λειψό. Ούτε ασφάλεια, ούτε τίποτε. Κι άμα πάθουν κάτι.. σαν το σκυλί στ’ αμπέλι» συλλογίστηκε ο Μπάμπης, και σαν να το ξανασκέφτηκε: «Τι με νοιάζει; Πακιστανοί είναι. Σάματις στη χώρα τους περνούσανε καλύτερα; Στο τέλος τέλος, θα πάρω κι εγώ το κατιτίς μου…». Πράξη δεύτερη: Το περίπτερο μεγάλης πολυεθνικής εταιρείας διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού σε οικονομική έκθεση ήταν σχεδόν έτοιμο. Οι άνθρωποί του ετοίμαζαν τις τελευταίες λεπτομέρειες όταν μια κυρία από διπλανό περίπτερο απευθύνθηκε στους «γείτονές» της για κάποια τεχνική εξυπηρέτηση. Μιας και μπήκε λοιπόν στο περίπτερο θεώρησε σκόπιμο να λύσει την απορία της: «Εσείς με τι ασχολείσθε;» για να λάβει την απάντηση: «Γραφείο ευρέσεως εργασίας». Η απάντηση του εκπροσώπου της πολυεθνικής εταιρείας ήταν φαίνεται αυτό που περίμενε: «Α, μάλιστα, είμαστε συνάδελφοι!» είπε η κυρία του τουριστικού γραφείου, γεγονός φυσικά που προκάλεσε τεράστια έκπληξη στους ανθρώπους της πολυεθνικής εταιρείας, οι οποίοι βεβαίως δεν μπορούν να ερμηνεύσουν πώς ένα τουριστικό γραφείο και μια επιχείρηση διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού είναι του ίδιου κλάδου. Οταν λοιπόν την ρώτησαν αυτή απάντησε: «Μα, είναι απλό. Βρίσκουμε εποχικούς εργάτες σε επιχειρήσεις της Γερμανίας, στους οποίους κανονίζουμε τα πάντα διαβατήρια, εισιτήρια, τόπο διαμονής και πιάνουν βέβαια δουλειά». Οι άνθρωποι της πολυεθνικής επιχείρησης φυσικά αναρωτήθηκαν: «Γίνονται αυτά σήμερα, και μάλιστα στη Γερμανία;».
Τα δύο περιστατικά, που «φωτογραφίζουν» το αλαλούμ που επικρατεί στον χώρο εύρεσης εργασίας και αναζήτησης εργαζομένων και στελεχών, είναι ιδιαίτερα εύγλωττα. Στην πραγματικότητα στον τομέα αυτό συμβαίνουν αισθητές αλλαγές οι οποίες σχετίζονται αφενός με τη δραστηριοποίηση δεκάδων νεοεμφανιζόμενων επιχειρήσεων πάνω από 10 είναι θυγατρικές πολυεθνικών οίκων και αφετέρου με την παρέμβαση του κράτους, και ιδιαίτερα του υπουργείου Εργασίας, που προσπαθεί να θέσει κάποιους κανόνες στοιχειώδους ευπρέπειας στη συγκεκριμένη αγορά. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Η δραστηριοποίηση πολλών επιχειρήσεων ελληνικών και ξένων στην αγορά εργασίας βασίζεται σε δύο στοιχεία:
Πρώτον, σύμφωνα με έρευνα της Eurostat, μόνο το 15% των εργαζομένων στην Ελλάδα δηλώνει ικανοποιημένο από τις συνθήκες εργασίας του ενώ το 85% αναζητεί κάποια εναλλακτική λύση. Το ποσοστό αυτό (15%) είναι το δεύτερο μικρότερο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση αφού μόνο στην Πορτογαλία είναι μικρότερο. Σε όλες τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες τα ποσοστά ικανοποίησης είναι πολύ υψηλότερα. Ενδεικτικά αναφέρονται οι περιπτώσεις της Δανίας και της Αυστρίας, όπου το ποσοστό ικανοποίησης των εργαζομένων από την απασχόλησή τους είναι 37% και 34% αντίστοιχα. Κατανοεί λοιπόν κανείς ότι όλες αυτές οι επιχειρήσεις που ασχολούνται με τις μετακινήσεις στελεχών αλλά και εργαζομένων έχουν εν δυνάμει πολύ μεγάλη πελατεία.
Δεύτερον, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες αγοράς, ο συνολικός αριθμός των εποχικά απασχολούμενων ατόμων είναι 50.000. Στην πραγματικότητα οι εποχικά απασχολούμενοι είναι μια δεύτερη αγορά για τις εταιρείες διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Και αυτό διότι το τελευταίο διάστημα «ξεφυτρώνουν η μία μετά την άλλη» οι εταιρείες που ασχολούνται με τον λεγόμενο «δανεισμό προσωπικού». Το φαινόμενο αξίζει μια προσεκτική ματιά αφού βρέθηκε στο επίκεντρο μιας ιδιότυπης αντιπαράθεσης της ΓΣΕΕ και των εταιρειών. Και αυτό ήταν φυσικό διότι το ερώτημα που προέκυψε από την πρώτη στιγμή ήταν: «Πώς δουλεύει το σύστημα δανεισμού των εργαζομένων; Μήπως οι τελευταίοι πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης από διάφορους επιτήδειους;». Ας δούμε κατ’ αρχήν τι σημαίνει «δανεισμός εργαζομένων» και πώς λειτουργεί το σύστημα.
Οι άνθρωποι της αγοράς όταν αναφέρονται στο σύστημα αυτό ομιλούν για τον θεσμό της προσωρινής εργασίας. Η προσωρινή εργασία χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι μεταξύ του τελικού εργοδότη και του εργαζομένου παρεμβάλλεται μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών απασχόλησης ανθρώπινου δυναμικού. Αυτό σημαίνει ότι η εταιρεία προσλαμβάνει για λογαριασμό του τελικού εργοδότη τον εργαζόμενο, ενώ ο εργαζόμενος θα εργάζεται στους χώρους εργασίας του τελικού εργοδότη. Γιατί οι εταιρείες προτιμούν να προσλαμβάνουν εργαζομένους μέσω άλλων εταιρειών; Οι ανάγκες των επιχειρήσεων σήμερα γίνονται όλο και πιο πολύπλοκες ενώ ταυτόχρονα όλο και περισσότερο η έννοια του έργου (project) κερδίζει έδαφος. Η προσωρινότητα λοιπόν γίνεται επιτακτική ανάγκη για τις εταιρείες ενώ η διαχείριση αυτού του σχήματος απαιτεί αρκετό χρόνο, κόστος και ενέργεια. Πόσο χρόνο διαρκεί συνήθως αυτή η σχέση εργασίας; Από τη φύση της η προσωρινή εργασία καλύπτει ένα χρονικό διάστημα από λίγες ημέρες ως ένα χρόνο ή ώσπου να τελειώσει το έργο.
Τα παραπάνω χαρακτηρίζουν βεβαίως τις σοβαρές εταιρείες, διότι υπάρχουν και επιχειρήσεις διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού οι οποίες δεν τηρούν τον νόμο. Με δυο λόγια, «δανείζουν προσωπικό» σε μεγάλες βιομηχανίες χωρίς ωστόσο να πληρώνουν στους εργαζομένους την ασφάλιση του ΙΚΑ καθώς επίσης και τις νόμιμες αποδοχές. Το θέμα, όπως είναι φυσικό, απασχόλησε τους εκπροσώπους της ΓΣΕΕ, που έκαναν σχετικά διαβήματα στον υπουργό Εργασίας, αλλά και τις μεγάλες εταιρείες του κλάδου, οι οποίες ζήτησαν να μπουν κάποιοι κανόνες δεοντολογίας στη συγκεκριμένη αγορά. Ας ακούσουμε όμως τι λέει για το θέμα ο κ. Αθανάσιος Αβραμόπουλος, διευθύνων σύμβουλος της Manpower Team, μιας εκ των σημαντικότερων εταιρειών του κλάδου:
«Στη νομοθετική ρύθμιση του θέματος» λέει ο κ. Αβραμόπουλος «πρέπει να υπάρξουν κάποιοι κανόνες που θα ορθολογικοποιήσουν την αγορά. Μεταξύ αυτών, πρώτον, οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της προσωρινής απασχόλησης πρέπει να έχουν σχετική άδεια λειτουργίας από το υπουργείο Εργασίας. Δεύτερον, για να λάβουν τη σχετική άδεια είναι αναγκαίο να έχουν καταβάλει εγγυητική επιστολή πιστωτικού ιδρύματος η οποία να φθάνει ως και τα 100 εκατ. δραχμές. Αυτό επιβάλλεται εξαιτίας του γεγονότος ότι οι επιχειρήσεις αυτές διαχειρίζονται μισθούς εργαζομένων και άρα πρέπει με κάποιο τρόπο να πιστοποιούν τη φερεγγυότητά τους. Τρίτον, οι υπεύθυνοι των εταιρειών διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού να έχουν αντίστοιχα προσόντα με αυτά των ιδιωτικών γραφείων συμβούλων επιχειρήσεων, τα οποία ως γνωστόν είναι θεσμοθετημένα. Τέταρτον, να υπάρχει συστηματικός έλεγχος των εταιρειών από τις εποπτικές αρχές του υπουργείου Εργασίας».
ΟΙ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ Οι πρωταγωνιστές της ελληνικής αγοράς
Στον τομέα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού δραστηριοποιούνται δεκάδες επιχειρήσεις, ενώ τουλάχιστον 11 εξ αυτών είναι θυγατρικές πολυεθνικών οίκων. Αυτές είναι: Adecco ΑΕ, Boyden Global Executive Search, Deloitte & Touche, Ernst & Young, Grant Thornton Consulting ΑΕ, Hay Executive Selection, Human Force ΑΕ, KPMG, Manpower Team, PricewaterhouseCoopers και Select Interservices SA.
Από τις παραπάνω εταιρείες οι Manpower και Adecco εστιάζουν την προσοχή τους στο ανθρώπινο δυναμικό ξεχωρίζοντας αισθητά από τις υπόλοιπες. Στην ίδια βεβαίως κατηγορία σημαντικές είναι οι παρουσίες και άλλων εταιρειών, ορισμένες εκ των οποίων είναι ελληνικές. Μεταξύ αυτών είναι και οι: Job Center (θυγατρική της Response του κ. Γρ. Μητσακόπουλου), Select, ΕΛΟΦ Consulting και Man @ Work ΑΕ. Η τελευταία ανήκει στον όμιλο 01 Πληροφορική και έχει κλείσει σημαντικές δουλειές.
Ας δούμε όμως ορισμένα στοιχεία που συνθέτουν το προφίλ ορισμένων από τις πολυεθνικές εταιρείες.
* Η Adecco θεωρείται μια από τις σημαντικότερες εταιρείες στον κόσμο στον τομέα της απασχόλησης. Με 4.500 γραφεία σε 59 χώρες, 21.000 εξειδικευμένους υπαλλήλους και 200.000 εταιρείες πελάτες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι μεγαλύτερες πολυεθνικές, η Adecco βρίσκει καθημερινά εργασία σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Τα τελευταία 30 χρόνια οι άνθρωποι της Adecco προσπαθούν να φέρουν σε επαφή τους υποψηφίους που αναζητούν εργασία με τις επιχειρήσεις που χρειάζονται προσωπικό. Η Adecco, έχοντας προκύψει από την ένωση της ελβετικής Adia και της γαλλικής Ecco, αποτελεί διεθνώς ένα από τα μεγαλύτερα γκρουπ εταιρειών στην παροχή υπηρεσιών απασχόλησης. Στην Ελλάδα η Adecco εκτός από την Αθήνα έχει τρία υποκαταστήματα στο Μαρούσι, στη Θεσσαλονίκη και στον Πειραιά.
* Η Arthur Andersen ιδρύθηκε στην Ελλάδα το 1965, παρέχοντας υπηρεσίες σε μεγάλες εταιρείες του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα καθώς και σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι πελάτες της προέρχονται από όλους τους επιχειρηματικούς κλάδους, όπως χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τηλεπικοινωνίες, ενέργεια, βιομηχανία, κατασκευές και ναυτιλία. Η εταιρεία διαθέτει γραφεία στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, όπου εργάζονται περίπου 250 άτομα. Παρακολουθώντας τις αλλαγές της αγοράς και τις επιπτώσεις που αυτές έχουν για τις επιχειρήσεις, τα στελέχη της Andersen προσπαθούν να τις βοηθήσουν ώστε να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες κυρίως της νέας οικονομίας. Η δομή της επιχείρησης βοηθά τα στελέχη της να έχουν ενιαία προσέγγιση «μιας εταιρείας» η οποία ξεπερνά τα γεωγραφικά σύνορα.
* Η Deloitte & Touche δραστηριοποιείται στον τομέα παροχής ελεγκτικών, φορολογικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών στην Ελλάδα. Στους πελάτες της συμπεριλαμβάνονται η μεγαλύτερη ελληνική τράπεζα και ασφαλιστική εταιρεία, καθώς επίσης επιχειρήσεις και βιομηχανίες που ασχολούνται με τη βιομηχανική παραγωγή και το λιανικό εμπόριο. Η επιχείρηση, με κεντρικά γραφεία στην Αθηνά και στη Θεσσαλονίκη, απασχολεί πάνω από 270 εξειδικευμένους συμβούλους.
* Η Ernst & Young Ελλάδος είναι μέλος της Ernst & Young Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η εταιρεία αναλαμβάνει να βοηθήσει τους πελάτες της να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες που δημιουργούνται στις νέες και συνεχώς αναπτυσσόμενες διεθνείς αγορές από νέες τεχνολογίες και επιχειρησιακά μοντέλα. Η Ernst & Young καταρτίζει επίσης και υπογράφει τις οικονομικές εκθέσεις και τους ισολογισμούς των πελατών της. Τα στελέχη της εταιρείας αναλαμβάνουν να συνεργαστούν σε θέματα ελαχιστοποίησης φορολογίας, εξαγορών, συγχωνεύσεων και άντλησης κεφαλαίων, διαχείρισης κινδύνων, αναδιοργάνωσης επιχειρησιακών δραστηριοτήτων, επίλυσης προβλημάτων.
* Σημαντική παρουσία στη συγκεκριμένη αγορά κατέχει η KPMG. Επικεφαλής του τομέα συμβούλων ανθρώπινου δυναμικού και επιλογής στελεχών της εταιρείας είναι από το 1991 ο κ. Νικήτας Κωνσταντέλλος. Το 1995 έγινε γενικός διευθυντής, ενώ το 1996 εξελέγη και παραμένει πρόεδρος του δικτύου της KPMG που αποτελείται από τους επικεφαλής ανθρώπινου δυναμικού 32 κρατών της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής. Σήμερα είναι επικεφαλής όλου του συμβουλευτικού κλάδου της KPMG, που απαρτίζεται συνολικά από πέντε συνεταίρους και 100 συμβούλους.
* Από τις πιο σημαντικές παρουσίες στον τομέα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού είναι επίσης η Manpower Team, που διευθύνεται από τον κ. Αθ. Αβραμόπουλο. Στον δεύτερο χρόνο λειτουργίας της το 2000 η εταιρεία πραγματοποίησε έναν τζίρο της τάξεως του 1 δισ. δρχ. Η επιχείρηση έχει ήδη ανοίξει τέσσερα υποκαταστήματα ενώ ως το τέλος τρέχοντος έτους θα λειτουργήσει άλλα πέντε. Στην πραγματικότητα όλα τα κέρδη της εταιρείας επανεπενδύονται ενώ μέσα στην πολιτική της είναι η ενασχόληση όχι μόνο με τα στελέχη των εταιρειών αλλά και τους απλούς εργαζομένους. Στα δύο χρόνια λειτουργίας της η Manpower Team έχει συμμετάσχει στην πρόσληψη 1.500 ατόμων ενώ όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο κ. Αβραμόπουλος «ο στόχος μας είναι να γίνουμε ο μεγαλύτερος εργοδότης της χώρας».
