Ενας ζωντανός μύθος του πόντιουμ
Είχε περάσει αναγκαστικά μερικές ημέρες σε έναν ρωσικό οίκο ευγηρίας στην Αργυρούπολη -«ώσπου να επιστρέψει ο εγγονός μου από την Τιφλίδα και να γυρίσω πάλι, μαζί του, στο σπίτι μου». Ο Οδυσσέας Δημητριάδης δεν ένιωθε άνετα τότε στο δωμάτιο που τον φιλοξενούσε. «Είναι όλοι τους εξαιρετικοί μαζί μου, έχω όμως ένα σφίξιμο στην καρδιά. Βλέπω γύρω μου ανθρώπους να κυκλοφορούν με μπαστούνια και στενοχωριέμαι. Είχα πέντε ολόκληρα βράδια να κοιμηθώ όταν ήρθα. Ξάγρυπνος, σκεφτόμουν πού καταλήγει ο άνθρωπος. Εχω και εγώ πρόβλημα με τα πόδια μου και τρέμω, ελπίζω ποτέ να μη χρειαστεί να με κουβαλάνε… Αν είναι να μείνω μισός, προτιμώ να “φύγω”. Ετσι κι αλλιώς “πεινασμένος” δεν είμαι. Ο Θεός μού χάρισε καλή ζωή, καλή δουλειά». Καλή ζωή, καλή δουλειά: ο 94χρονος σήμερα αρχιμουσικός έχτισε πλουσιότατη καριέρα, στην «άλλη πατρίδα μου», την πρώην Σοβιετική Ενωση. Τώρα νιώθει υπερήφανος που τιμάται και από την… πραγματική του πατρίδα σε μια εορταστική εκδήλωση, την Τρίτη, στο Μέγαρο Μουσικής.
Γεννημένος στο Μπατούμ της Γεωργίας, ασχολήθηκε με τη μουσική από τα νεανικά του χρόνια. Αρχιμουσικός αλλά και διευθυντής της Οπερας και του Μπαλέτου της Τιφλίδας από το 1937 ως το 1965 (θέση που κατείχε και σε άλλες μεγάλες σοβιετικές ορχήστρες), αρχιμουσικός για πολλά χρόνια του Θεάτρου Μπαλσόι πρώτος μαέστρος των Ολυμπιακών Αγώνων της Μόσχας αλλά και καλλιτέχνης που έχει εμφανιστεί στις σημαντικότερες αίθουσες συναυλιών της Ευρώπης και της Αμερικής, ο Οδυσσέας Δημητριάδης την «καλή ζωή» του την κατέκτησε με το σπαθί του. Σήμερα ο – τιμημένος, μεταξύ άλλων, με την ανώτατη διάκριση της πρώην ΕΣΣΔ για τις τέχνες ως «καλλιτέχνης του λαού» – μαέστρος, παρά την προχωρημένη ηλικία του, αρνείται να ξεκουραστεί και κάνει σχέδια για το μέλλον. «Οσο αντέχω δουλεύω» λέει.
Εν τω μεταξύ θυμάται για τους αναγνώστες του «Αλλου Βήματος» μερικούς από τους σταθμούς της ζωής του, εκθέτει τις σκέψεις του για τη μουσική και νοσταλγεί την οικογένειά του που ζει στην Τιφλίδα.
* Η πατρίδα μου… «Ο μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος μου είχε πει “παιδί μου, να μην πας ποτέ στην Ελλάδα. Δεν θα βρίσκεις δουλειά εκεί, δεν θα μπορείς να κάνεις τίποτε”. Δεν είχε και άδικο… Εγώ όμως το ονειρευόμουν. Πάντα μέσα στην ψυχή μου ζούσα για να γυρίσω. Γι’ αυτό και γύρισα, έγινα ουσιαστικά μετανάστης – αφού η Ελλάδα, εκτός από ονειρεμένη πατρίδα, δεν έπαυε να είναι για εμένα και μια “άγνωστη” χώρα – στα 87 μου χρόνια».
* …και η πατρίδα μου. «”Ποια είναι τελικά η πατρίδα μου; ” αναρωτιέμαι και εγώ ο ίδιος καμιά φορά. Ημουν πάντα Ελληνας στην ψυχή. Η Ρωσία όμως, η πρώην Σοβιετική Ενωση, με μεγάλωσε, μου έδωσε τη δυνατότητα να σπουδάσω και αγκάλιασε την τέχνη μου. Εκεί μπόρεσα να χτίσω το όνομα και την καριέρα μου. Εκεί βρήκα κοινό το οποίο διψούσε να πιει από το νερό που είχα να του προσφέρω».
* Η (χαμένη) πίστη… «Η Σοβιετική Ενωση με πήρε από τον Θεό. Οταν γύρισα στην Ελλάδα ανακάλυψα την Εκκλησία, τη δύναμη, την ανακούφιση και την παρηγοριά της. Ηταν σαν ένα θαύμα. Αναψε μπροστά μου ένα τεράστιο φως. Τώρα ξέρω και όλη μου τη ζωή την αφήνω στα χέρια του Θεού».
* …και το Κόμμα. «Κατάφερα να κάνω καριέρα χωρίς να οργανωθώ ποτέ στο κόμμα. Κανένας δεν με πρότεινε, ίσως γιατί κάπου με είχαν στον μυαλό τους σαν Ελληνα. Ευτυχώς! Το μισούσα το κόμμα. Το μισούσα πάντα από τα βάθη της καρδιάς μου. Οπως μισούσα και σιχαινόμουν και τον Στάλιν. Τότε όμως δεν μπορούσα να μιλήσω. Οσο σκέφτομαι πόσοι καταστράφηκαν εκείνα τα χρόνια…».
* Η καριέρα… «Τι να πρωτοθυμηθώ; Θα μιλάω ώρες ατελείωτες. Ολα τα έχω διευθύνει, όλα. Οπερες, μπαλέτα, συμφωνίες… Εργα κλασικά και σύγχρονα… Δεν με ενδιέφερε όμως ποτέ η καριέρα. Δεν είχα ανόητες φιλοδοξίες, από εκείνες που πατούν στο μηδέν. Είχα στόχους. Τίποτε δεν έκανα για να γίνω διάσημος, όλα από την αγάπη μου για τη μουσική τα έκανα».
* …και το χρήμα. «Οπως ποτέ δεν σκέφθηκα ότι πρέπει να εργαστώ για να βγάλω λεφτά, για να κάνω γερό κομπόδεμα, να έχω πολλά σπίτια και αυτοκίνητα. Ισως γι’ αυτό και δεν έκανα τελικά περιουσία. Οποιος δουλεύει για το χρήμα δεν είναι καλλιτέχνης».
* Οι μαθητές… «Με θυμούνται ακόμη. Οποτε έχω τα γενέθλιά μου, σε όποια γωνιά του κόσμου και αν βρίσκονται, μου τηλεφωνούν. Χαίρομαι. Είχα πολλούς μαθητές. Μου άρεσε να μοιράζομαι με άλλους όλα όσα γνώριζα. Η τέχνη είναι για να τη μοιράζεσαι. Αλλιώς τι αξία έχει; Η σχέση δασκάλου και μαθητή είναι ένα μεγάλο, δύσκολο αλλά θαυμάσιο ταξίδι. Τώρα πια δεν έχω τις αντοχές να διδάξω. Ετσι κι αλλιώς για να δίνεις μαθήματα πρέπει να έχεις ένα ωραίο διαμέρισμα, ένα καλό πιάνο. Τα μέσα που διαθέτω σήμερα, ο τρόπος ζωής μου στην Ελλάδα, δεν μου το επιτρέπουν».
* …και τα είδωλα. «Ο Δημήτρης Μητρόπουλος. Τι άνθρωπος ήταν εκείνος! Με είχε αγαπήσει και τον είχα αγαπήσει πολύ. Δεν μπορούσες να μην τον αγαπήσεις τον Μητρόπουλο. Και ο Σβιάτοσλαβ Ρίχτερ. Ημασταν φίλοι. Αγαπούσε την πατρίδα μου, την Τιφλίδα. Ερχόταν κάθε καλοκαίρι και πήγαινε στα ελληνικά χωριά. Και ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς; Τον θυμάμαι νεαρό. Ακουσα το Πρώτο Κοντσέρτο του για πιάνο, στην πρεμιέρα του. Τότε τον γνώρισα, αναπτύχθηκε μεταξύ μας μια φιλία, η οποία όμως δεν έγινε πολύ στενή. Ημασταν φαίνεται άλλοι κόσμοι. Το αντίθετο συνέβη αρκετά χρόνια μετά με τον Μστσλάβ Ροστροπόβιτς που έγινε φίλος μου στενός. Ταιριάξαμε. Ωραίος άνθρωπος και καλλιτέχνης.
* Τα παιδιά μου. «Η κόρη μου διδάσκει μουσική. Ο γιος μου είναι χημικός. Ζουν και οι δύο με τις οικογένειές τους στην Τιφλίδα, όπου όμως τώρα πια η κατάσταση είναι τραγική. Ο γιος μου δουλεύει σε ένα μεγάλο εργοστάσιο και σχεδόν δεν πληρώνεται. Το πιστεύετε; Ανοιξε ένα μικρό φαρμακείο. Τι να σου κάνει όμως κι αυτό; Ο κόσμος δεν έχει χρήματα να αγοράσει φάρμακα. Μόνο με τη δική μου βοήθεια κάτι ψιλοκαταφέρνει. Δεν έχει το αγόρι μου καλή ζωή. Τέλος πάντων, τι να λέμε; Τα σκέφτομαι και εξοργίζομαι. Η νύφη μου που ήταν επίσης χημικός βγήκε στη σύνταξη και ξέρετε τι παίρνει; Εννέα δολάρια τον μήνα! Αν είναι δυνατόν να ζήσεις με εννέα δολάρια τον μήνα. Σπούδαζαν μια ζωή τα παιδιά μου για εννιά ψωροδολάρια;».
Η εκδήλωση τιμής στον Οδυσσέα Δημητριάδη γίνεται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών την Τρίτη, 9 Απριλίου, στις 8.30 μ.μ. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει: Ομιλία του υπουργού Πολιτισμού Ευάγγελου Βενιζέλου, προβολή της ταινίας του Χριστόφορου Τριανταφίλοφ «Ο μαέστρος Οδυσσέας Δημητριάδης», αναγόρευση του καλλιτέχνη σε επίτιμο αρχιμουσικό της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και εκτέλεση της Σερενάτας σε ντο μείζονα του Τσαϊκόφσκι από τα έγχορδα της ΚΟΑ.
