Καπιταλιστικό πνεύμα
Ο Γερμανός Βέρνερ Ζόμπαρτ, που φιλοτέχνησε το ψυχολογικό, κοινωνιολογικό και ιστορικό πορτρέτο του αστού, πέθανε το 1941 ενώ το έργο αυτό, μια κλασική μελέτη στην έρευνα του νεότερου δυτικού πολιτισμού, εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1913 στο Βερολίνο. Το βιβλίο εκδίδεται τώρα στη σειρά «Νεώτερος ευρωπαϊκός πολιτισμός», της οποίας τη διεύθυνση είχε ο Παναγιώτης Κονδύλης.
Πρόκειται για την «πνευματική ιστορία του σύγχρονου οικονομικού ανθρώπου», όπως αυτός αναδύθηκε ήδη πριν από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους και σφράγισε την πνευματική υφή του αιώνα μας. Η εργασία είναι ανθρωποκεντρική, όπως δείχνει και ο τίτλος. Αναζητείται η πνευματική διάσταση του αστού ως ανθρώπινου τύπου. Αυτό που θέλησε να προσθέσει ο συγγραφέας στις ως τότε αναλύσεις του καιρού του είναι η υποστήριξη της ψυχολογικής ανάλυσης με ιστορικό υλικό. Υπ’ αυτό το πρίσμα χαρτογραφείται η ιστορική πορεία του δυτικού καπιταλισμού.
Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο, με τίτλο «Η εξέλιξη του καπιταλιστικού πνεύματος», ο συγγραφέας ξεδιπλώνει κατ’ αρχάς το επιχειρηματικό πνεύμα, δεύτερον το αστικό πνεύμα, τρίτον την εθνική εκδίπλωση του καπιταλιστικού πνεύματος και, τέταρτον, τη μορφή του αστού παλαιότερα και σήμερα, για να ορίσει εντέλει τον σύγχρονο οικονομικό άνθρωπο. Στο δεύτερο μέρος, με τίτλο «Οι πηγές του καπιταλιστικού πνεύματος», εξετάζει το ερώτημα «από πού προέρχεται το πνεύμα της κεφαλαιοκρατίας». Η αναζήτηση αρθρώνεται μέσα από τα βιολογικά θεμέλια, τις ηθικές δυνάμεις και τις κοινωνικές συνθήκες (μεταναστεύσεις, αποικισμός, ανακάλυψη χρυσού και αργύρου, επαγγελματικές δραστηριότητες). «Ετσι ο καπιταλισμός μπήκε σε πορεία συνεχούς ανάπτυξης» συμπεραίνει το 1913 ο συγγραφέας. Ωστόσο σημασία δεν έχει το παρωχημένο ίσως συμπέρασμα όσο η ουσία της προβληματικής των θεμελίων του. Αυτή είναι η διαχρονική αξία των κλασικών έργων.
Michel Mollat du Jourdin – Η Ευρώπη και η θάλασσα – Μετάφραση Αννα Παπασταύρου, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 1998, σελ. 429, τιμή 6.000 δρχ.
Το βιβλίο εντάσσεται στη σειρά «Η Διαμόρφωση της Ευρώπης» υπό την διεύθυνση του Jacques Le Goff, όπου αναζητείται η συλλογική ταυτότητα της Ευρώπης μέσα από τις περιπέτειες της ιστορίας της και την πολύπλοκη σύνθεσή της. Εδώ ανιχνεύονται οι σχέσεις της Ευρώπης με τις θάλασσες που την περιβάλλουν. Στον Νότο κατοπτεύεται η Μεσόγειος με τους αρχαίους πολιτισμούς της, στον Βορρά ο κόσμος των Βίκινγκς και στη Δύση η απεραντοσύνη του ωκεανού με τους ανοιχτούς ορίζοντες.
Βασίλης Καρδάσης – Ελληνες ομογενείς στη Νότια Ρωσία, 1775-1861 – Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σελ. 365, τιμή 4.500 δρχ.
Εξετάζοντας τη θεαματική κοινωνική και οικονομική άνοδο του ελληνικού ομογενειακού πληθυσμού της Νότιας Ρωσίας από τα τέλη του 18ου αιώνα ως τα μέσα του 19ου, ο ιστορικός Βασίλης Καρδάσης επισημαίνει ως κομβικό σημείο το εμπόριο των σιτηρών. Παραρτήματα με στοιχεία για την οικονομική δραστηριότητα της ελληνικής ομογένειας, βιβλιογραφία με ρωσικές, ελληνικές και διεθνείς πηγές, ευρετήρια ονομάτων και τοπωνυμίων, καθώς και ένθετο με φωτογραφίες της εποχής, συνθέτουν το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο άνθησε η ελληνική ομογένεια.
Thomas L. Hankins – Επιστήμη και Διαφωτισμός – Μετάφραση Γιώργος Γκουνταρούλης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1998, σελ. 331, τιμή 4.500 δρχ.
Ο 18ος αιώνας υπήρξε πολλαπλώς σημαίνων για την εξέλιξη της επιστήμης: αποτέλεσε την περίοδο ωρίμανσης της φυσικής, της ανάπτυξης των μαθηματικών και της επανάστασης στη χημεία. Το παρόν βιβλίο τοποθετεί τις τότε επιστημονικές εξελίξεις μέσα στον πολιτισμικό περίγυρο του Διαφωτισμού και παρακολουθεί την εξέλιξη των ιδεών και των αντιλήψεων περί επιστήμης ως σήμερα: η επιστήμη τότε ήταν οργανωμένη κατά κλάδους τελείως διαφορετικούς από αυτούς που γνωρίζουμε σήμερα.
