Η ΙΣΤΟΡΙΑ με την αραίωση του όζοντος του στρατοσφαιρικού όζοντος η επονομαζόμενη και «τρύπα», εισέβαλε ξαφνικά στα πάνελ των επιστημονικών συνεδρίων το 1984, όταν ένας ιάπωνας επιστήμονας κατέθεσε την άποψή του σε παγκόσμιο συνέδριο στη Χαλκιδική. Οι ενδείξεις και οι υποψίες προϋπήρχαν από το 1973, όταν τρεις μελετητές (δύο Αμερικανοί και ένας Ολλανδός) είχαν προαναγγείλει τον επερχόμενο κίνδυνο. Το θέμα ιδιαίτερα μετά την επιβεβαίωση που ήρθε το 1985 από τη βρετανική αποστολή στην Ανταρκτική κυριάρχησε στα δελτία ειδήσεων. Τα ΜΜΕ αποφάσισαν να εκμεταλλευθούν στο έπακρο το νέο «χρυσωρυχείο», ξεπερνώντας τα όρια και υπερβάλλοντας τόσο, ώστε να δημιουργήσουν σύγχυση ιδιαίτερα στους κατοίκους των περιοχών εκείνων που βρίσκονταν πλησιέστερα στην περίφημη «τρύπα» την Αυστραλία στο νότιο ημισφαίριο και τις ΗΠΑ στον Βορρά.
Εντούτοις ευθύνες για την υστερία έφεραν και κύκλοι επιστημόνων. Την περίοδο 1993 – 1995 εμφανίστηκε μεγάλη αραίωση (τους ανοιξιάτικους μήνες) του στρατοσφαιρικού όζοντος στη Νότιο Αυστραλία. Ο πανικός θα είχε περιοριστεί αν επισήμαιναν την παροδικότητα του συγκεκριμένου φαινομένου. Τα τελευταία επτά – οκτώ χρόνια, τόσο στην Αυστραλία όσο και στον υπόλοιπο κόσμο, όλοι προειδοποιούν για τις βλαβερές συνέπειες της έκθεσης στον ήλιο, φθάνοντας στο σημείο να δίνουν ακόμη και καθημερινό «δελτίο ηλιοθεραπείας». «Θεωρώ πως οι δείκτες έκθεσης στον ήλιο τους οποίους δίνουμε και εμείς έχουν αξία απλώς ως υπενθύμιση: “πρόσεχε τον ήλιο”. Οι ακτίνες του ηλίου όμως δεν είναι όλες βλαβερές» εξηγεί ο καθηγητής της Φυσικής της Ατμόσφαιρας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και διευθυντής του Παγκόσμιου Κέντρου Χαρτογράφησης Οζοντος του ΟΗΕ κ. Χρήστος Ζερεφός.
Παράλληλα με τις διαπιστώσεις για την αραίωση του όζοντος, τις μετρήσεις, τις έρευνες, πολλοί επιστήμονες βρέθηκαν να διαφωνούν με τη θεωρία που υποστηρίζει ότι ανθρωπογενείς αιτίες ευθύνονται για την αραίωση του όζοντος, να αμφισβητούν ακόμη και την ύπαρξη της «τρύπας» και να ενισχύουν την άποψη ότι είναι ένα δημιούργημα της φύσης, για το οποίο ο άνθρωπος δεν φέρει καμία ευθύνη και ότι στο μέλλον θα ανακάμψει μόνη της.
Η σύγχυση αυτή διασαφηνίστηκε το ’94 με ’95, όταν δημοσιεύθηκαν μετρήσεις (τις οποίες ως σήμερα ουδείς κατάφερε να αμφισβητήσει) οι οποίες εντόπισαν αύξηση της επικίνδυνης υπεριώδους ακτινοβολίας. Για κάθε αραίωση μεγέθους 1%, η υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία αυξάνεται περίπου κατά 5%! Οι πιο πρόσφατες έρευνες μάλιστα οι οποίες δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί δείχνουν ότι τα τελευταία δέκα χρόνια η υπεριώδης ακτινοβολία έχει αυξηθεί κατά 25%! Οι συγκεκριμένες αλλαγές δεν οφείλονται βεβαίως μόνο στην αραίωση του όζοντος, αφού οι επιστήμονες δεν έχουν κατανοήσει την επίδραση όλων των παραγόντων που επηρεάζουν τη διάδοση της υπεριώδους ακτινοβολίας μέσα στην ατμόσφαιρα. Τα τελευταία δέκα χρόνια, δεδομένων των γνωστών κλιματικών μεταβολών αλλά και τοπικών αλλαγών (π.χ. μέτρα απορρύπανσης), οι ερευνητές αδυνατούν να βγάλουν ασφαλή συμπεράσματα. «Πάντως μπορεί η αύξηση της επικίνδυνης υπεριώδους ακτινοβολίας κατά 25% να μην οφείλεται αποκλειστικά στην “τρύπα”, ωστόσο πάνω από το μισό ποσοστό αποδίδεται στην αραίωση του όζοντος» λέει ο κ. Ζερεφός.
Σε όλο αυτό το πλέγμα των αμφισβητήσεων και των αναιρέσεων έχουν κατά καιρούς εμφανιστεί επιστήμονες οι οποίοι, είτε από υπερβολικό ζήλο είτε σκόπιμα, παραπληροφορούν το κοινό κινδυνολογώντας και ανακοινώνοντας νέους τύπους καρκίνου του δέρματος, τρόπους προστασίας από τις υπεριώδεις ακτίνες του ηλίου κλπ. Ετσι είδαμε πριν από ένα – δύο χρόνια παιδιά να κολυμπούν στη θάλασσα φορώντας t-shirts αντί για μαγιό, πολλούς λουόμενους να κάνουν ηλιοθεραπεία με το χρονόμετρο στο χέρι και επώνυμες κυρίες του θεάματος να δηλώνουν ότι στην παραλία κυκλοφορούν μόνο με μακρυμάνικες λινές πουκαμίσες, τεράστιο καπέλο και γυαλιά ηλίου. «Η πληροφόρηση πρέπει να είναι απλή και χωρίς υστερία» επισημαίνει ο καθηγητής. Κάποιοι απλοί κανόνες θα μπορούσε να τηρούνται. Τα γυαλιά ηλίου είναι απαραίτητα, άχρηστα όμως στην περίπτωση που είναι μικρά και με πολύ σκούρους φακούς. Με το σκούρο γυαλί διαστέλλεται η ίριδα και το μάτι γίνεται πιο ευάλωτο στο υπεριώδες φως, ιδιαίτερα αν ο σκελετός είναι μικροσκοπικός όπως ορίζει η μόδα. Οσο για τα ρούχα, όλα τα διαπερνά το υπεριώδες φως και πολύ περισσότερο τα βαμβακερά. Τελευταίες έρευνες προτείνουν τα συνθετικά υφάσματα.
Κάποιοι άλλοι, για να εντυπωσιάσουν, αγγίζουν το άλλο άκρο και αντί να κινδυνολογούν εφησυχάζουν τον κόσμο. Πρόσφατο παράδειγμα, ο καθηγητής Fred Singer, ο οποίος αμφισβήτησε τα πάντα την αραίωση του όζοντος, το φαινόμενο του θερμοκηπίου κλπ. και υποστήριξε ότι για όλα «φταίει» η φύση, ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να αλλάξει την πορεία της και ότι όλα βαίνουν καλώς. Ενα μήνα πριν, ένας καναδός συνάδελφός του και η ομάδα του ανακοίνωσαν ότι το όζον άρχισε να ανακάμπτει, να ξαναγεμίζει και ότι το 1998 είναι το έτος της κρίσιμης για το περιβάλλον καμπής.
Σύμφωνα με τον κ. Ζερεφό, φέτος όντως διακρίνεται μια μείωση της τάσης αραίωσης του όζοντος, «η οποία οφείλεται όχι στα αποτελέσματα του Πρωτοκόλλου αλλά στο ότι η στρατόσφαιρα παρουσίασε υψηλές θερμοκρασίες από αίτια που ουδείς γνωρίζει». Συχνά οι επιστήμονες παγιδεύονται από την ίδια τη φύση και είτε προσκολλώνται σε μια άρνηση των ενδείξεων που βλέπουν αν αυτές δεν συμφωνούν με τη θεωρία που πρεσβεύουν είτε σε ακραίες περιπτώσεις, από υπερβάλλοντα ζήλο, μεγαλοποιούν τους φόβους τους με τελικό αποτέλεσμα και πάλι την ιδιαίτερα επικίνδυνη παραπληροφόρηση που θέτει σε κίνδυνο την αξιοπιστία των εκτιμήσεων για το περιβάλλον. Ανάκαμψη το 2050
Ο κίνδυνος από την αραίωση του όζοντος έχει να κάνει με τον φόβο της επικείμενης αύξησης της υπεριώδους ηλιακής ακτινοβολίας, τμήμα της οποίας έχει αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη για τη ζωή στον πλανήτη. Δεν θα υπήρχε ζωή στη γη αν εξαφανιζόταν το στρώμα του όζοντος το οποίο φιλτράρει τις επικίνδυνες ακτίνες του ηλίου, εκείνες που μπορούν να δημιουργήσουν μια μορφή καρκίνου του δέρματος ή καταρράκτη στα μάτια, να αλλοιώσουν τη φωτοσυνθετική ικανότητα των φυτών ή να τροποποιήσουν το DNA, τη βάση της ζωής. Γι’ αυτό η NASA, μετά το 1985, δημιούργησε την ομάδα των τάσεων του όζοντος με σκοπό να παρακολουθήσει τις μακροχρόνιες μεταβολές του όζοντος και τα αίτια που τις δημιουργούν, εστιάζοντας σε ουσίες που δεν υπάρχουν στη φύση αλλά αποτελούν δημιούργημα του ανθρώπου, τους χλωροφθοράνθρακες (CFCs). Για την προστασία του στρώματος του όζοντος από τους CFCs ήρθε το 1987 το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, το οποίο αναθεωρείται ανά διετία. Αν οι δεσμεύσεις που θέτει τηρηθούν από όλες τις χώρες, η κατάσταση της στιβάδας του όζοντος υπολογίζεται ότι θα ανακάμψει το 2050, διότι οι χλωροφθοράνθρακες ζουν για χρόνια στη στρατόσφαιρα συνεχίζοντας το καταστροφικό τους έργο.
