«Αν υπήρχε φιλότιμο θα έπρεπε να ξηλωθεί το Πολεοδομικό Γραφείο Πατρών και η Κτηματική Υπηρεσία της περιοχής μας που ανέχεται να γίνονται καταπατήσεις σε δημόσια περιουσία ένθεν και ένθεν των ποταμιών. Αυτοί είναι οι μεγάλοι ένοχοι». Ο πρόεδρος της Εταιρείας Προστασίας Τοπίου και Περιβάλλοντος Πάτρας κ. Βλάσης Βελλόπουλος, μέλος των 500 Παγκοσμίων του UNEP του Προγράμματος για το Περιβάλλον του ΟΗΕ τολμά να πει όσα άλλοι μόνο σκέφτονται. Δεν του αρέσει όμως να χαϊδεύει και τα ώτα των συμπολιτών του που θρηνούν ήδη έναν νεκρό και τον (ακόμη) αγνοούμενο γιο του οι οποίοι παρασύρθηκαν από τα νερά του χειμάρρου Διακονιάρη. «Το 1950 ήμουν 13 χρονών παιδί. Από τότε ακούω τους υποψήφιους δημάρχους της Πάτρας να λένε για διευθέτηση χειμάρρων της περιοχής. Υπεύθυνοι είναι όλοι οι Πατρινοί που είδαν την καταστροφή από τις πλημμύρες το 1953 και το 1962 και, αντί να κάνουν κάτι, γύρισαν την πλάτη τους στα προβλήματα. Εμείς βγάζουμε τους πολιτικούς, τους δημάρχους, τους νομάρχες» συμπληρώνει ο κ. Βελλόπουλος. «Ο,τι γίνεται στον τόπο μου γίνεται σε όλη την Ελλάδα».
Αν ένα περίεργο περισκόπιο πέταγε την «καμπούρα» του έξω από το μυστηριωδώς διαχρονικό και αθάνατο υποβρύχιο «πλημμυρισμένη Ελλάδα», θα έβλεπε σήμερα ό,τι και πριν από ένα μήνα, ό,τι και πριν από ένα χρόνο, ό,τι και πριν από 30 χρόνια… Τους υπουργούς που ρίχνουν βόλια στους απαράδεκτους δημάρχους που άφησαν τις πόλεις τους ανοχύρωτες να πνιγούν, τους νομάρχες και δημοτικούς άρχοντες να βροντούν και να αστράφτουν για την κυβέρνηση που τους εγκατέλειψε, τους κατοίκους να λένε ότι «κανείς αρμόδιος δεν είναι εδώ που τα νερά της βροχής μπήκαν στο σπίτι μου», δίπλα στα τσιμεντωμένα υδατορεύματα που έχουν χάσει τον μίτο τους.
Κονδύλια πεταμένα στον αέρα της απραξίας για αντιπλημμυρικά έργα, αντιπλημμυρικά έργα που έχουν μελετηθεί εξαρχής για να τιναχθούν στον αέρα (αυτανάφλεξη με θρυαλλίδα το νερό και το «άρπα κόλλα»). Αυθαιρεσίες με την επίσημη βούλα ή ανοχή. Και, όπως πριν από λίγες ημέρες στην Πάτρα, να βοά το σύμπαν για χείμαρρο-φονιά και «βιβλική καταστροφή». Το περισκόπιο υποκλίνεται σεμνά μόνο μπροστά στους τραγικά απόντες, θύματα της αδιαφορίας μας η οποία περνά «αβρόχοις ποσί» με το που φεύγουν τα «σύννεφα». Στους άλλους δίνει χαιρετίσματα με τη φράση «εις το επανιδείν». Στα σίγουρα.
Η πρόσφατα πνιγμένη από τις πλημμύρες Πάτρα αντικατοπτρίζει την κατάσταση που επικρατεί σε πλήθος ελληνικών περιοχών με τα αστικά ρέματα που οι κοίτες τους στένεψαν από τις επεμβάσεις καταπατήσεων, μπαζωμάτων και οικοδόμησης ενώ αν είναι ακόμη ανοιχτά «ποθούμε να τα διευθετήσουμε για να περάσουν δρόμοι και να τα σκεπάσουμε». Ή, όπως δήλωσε πρόσφατα ο πρώην αντιδήμαρχος Πατρέων, «το έργο της διευθέτησης του Διακονιάρη είναι ανάλογο με τον Κηφισό στην Αθήνα» και δεν έχει γίνει ακόμη! Μάλιστα βουλευτές της περιοχής, τοπικοί παράγοντες και ο δήμαρχος Πατρέων ομιλούν με αγανάκτηση γιατί το έργο κάλυψης του χειμάρρου δεν έχει ολοκληρωθεί!
* Η προϊστορία της καταστροφής
Αξίζει να δει κανείς την ιστορία της Πάτρας ως μικρογραφίας αυτού που συμβαίνει σε όλη την Ελλάδα. Ιδού πώς «πορεύτηκε» και προς τα πού πάει.
Η Πάτρα έχει στο κεφάλι της το όρος Παναχαϊκό που κατεβάζει πολύ νερό στην πόλη, η οποία περιβάλλεται από χειμάρρους και έναν ποταμό που λέγεται Γλαύκος. Πάντα υπήρχαν πλημμυρικά φαινόμενα στην Πάτρα. Το 1953 προκαλούνται οι μεγάλες πλημμύρες στα Ταμπάχανα με υλικές καταστροφές και θύματα. Το Ψαροφάι παλιά υπήρχαν εκεί περιβόλια και μπαξέδες , μια περιοχή απ’ όπου περνά ο Διακονιάρης, υποφέρει μόνιμα από πλημμύρες. Οταν μάλιστα συμβεί να υπερχειλίσει και ο Γλαύκος, τότε έχουμε γενική καταστροφή, όπως το 1953 στο Ψαροφάι, στα Ζαρουχλέικα και στις περιοχές ως τον ποταμό Γλαύκο.
«Ολα αυτά έγιναν οικόπεδα, επεκτάθηκε η οικοδόμηση χωρίς υποδομή. Το 1962 πια Ζαρουχλέικα και Ψαροφάι είναι πυκνοδομημένη και πυκνοκατοικημένη περιοχή με ισόγεια και τώρα ανώγεια» επισημαίνει ο κ. Βελλόπουλος. Το 1962 πάλι πλημμυρίζουν τα σπίτια και οι εργατικές κατοικίες δίπλα από τον χείμαρρο Διακονιάρη, στο Ψαροφάι. Από το 1962 και μετά ξεκινά προσπάθεια αντιπλημμυρικής προστασίας και γίνεται έργο εκτροπής του Διακονιάρη προς τον ποταμό Γλαύκο. Αποδεικνύεται όμως ανεπαρκές δεν είχε προβλεφθεί η ροή των υδάτων και ο Διακονιάρης συνέχισε να προκαλεί καταστροφές. Αλλες δύο φορές μετά το ’62 έγιναν πλημμύρες αλλά πιο ήπιες από την πρόσφατη κυρίως στον Αγ. Πράτσικα και στις εργατικές κατοικίες του Αγ. Νεκταρίου. «Από το 1970 όμως δεν υπήρξε καμία σοβαρή και ουσιαστική παρέμβαση ενώ, αντιθέτως, η κοίτη του Διακονιάρη καταπατήθηκε και στένεψε. Τόσο σοβαρά στένεψε που τα νερά έγιναν πολλαπλώς γρηγορότερα. Οι γεφυρούλες που έγιναν για να περνά ο κόσμος και τα αυτοκίνητα, αντί να έχουν ύψος 4 μέτρα και πλαϊνά παραπέτα, έχουν ύψος 2 μέτρα και θα έπρεπε να έχουν ξηλωθεί» εξηγεί ο κ. Βελλόπουλος. «Μάλιστα ο χείμαρρος Διακονιάρης μπαζώνεται συνεχώς μέχρι σήμερα και οι λαθραίοι (για να γλιτώσουν χρήματα από την απόρριψη στα σημεία που είναι εγκεκριμένα) απορρίπτουν οικοδομικά υλικά και ογκώδη αντικείμενα (ψυγεία, πλυντήρια) κ.ά. Παράλληλα, έχουμε σωρεία έγκρισης αδειών από την πολεοδομία στις κοίτες ποταμών και χειμάρρων, ιδιαίτερα στις κοίτες του Γλαύκου και στον Διακονιάρη».
Στη βόρεια πλευρά της Πάτρας υπάρχει χείμαρρος και ποτάμι που λέγεται Μείλιχος. Πριν από 5-6 χρόνια «ξήλωσα για όνομα του Θεού νάιλον που είχαν στρώσει στην κοίτη του ποταμού για να μην απορροφά η γη το νερό!» λέει ο πρόεδρος της Εταιρείας Προστασίας Περιβάλλοντος Πάτρας. Το είχαν βάλει για να πηγαίνει νερό προς τις καλλιέργειες λόγω της λειψυδρίας τους καλοκαιρινούς μήνες! Αποτέλεσμα ήταν να ξεραθούν όλα τα πλατάνια που βοηθούν στην ανάσχεση του νερού. «Ετσι, φέτος είχαμε πλημμύρες και στην περιοχή της Αγιάς. Χρόνια φωνάζω: Ας φυτευτούν στους ποταμούς Μείλιχο και Γλαύκο πλατάνια που απλώνουν τα χέρια τους σαν τον Ατλαντα και κρατούν το νερό… Αντί γι’ αυτό καταστρέφουν τους πλαταμώνες».
* Ο «κρυφός» κίνδυνος
Ενας εν δυνάμει κίνδυνος για την Πάτρα καιροφυλακτεί. Στο κέντρο της παλιάς Πάτρας υπάρχουν τα Ταμπάχανα, μια περιοχή σαν γούβα που από πάνω της είναι οι λόφοι της Αρόης. Παρένθεση. Στους λόφους, αν και δεν θα έπρεπε έχουν γίνει οικοδομικά μεγαθήρια, «θα θρηνήσουμε θύματα κάποτε» λέει ο κ. Βελλόπουλος «από τα ασταθή εδάφη (ούτε καν στην αρχαιότητα είχαν κατοικηθεί οι λόφοι)». Κλείνει η παρένθεση. Οι λόφοι αυτοί έχουν δύο λαγκάδια, το Βρωμολάγκαδο και της Παγώνας. Το Βρωμολάγκαδο έγινε δρόμος με άσφαλτο, που αλίμονο αν γίνει χείμαρρος γιατί είναι κατηφορικός. Το δε λαγκάδι της Παγώνας, που εκβάλλει στην οδό 6ου Συντάγματος, «έχει καταμπαζωθεί από το ύψος της περιοχής Διάκου ως την 6ου Συντάγματος για να γίνουν πλατώματα και επέκταση ιδιοκτησιών» σημειώνει. «Ο μεγάλος κίνδυνος που πάντα θα υπάρχει είναι να “ξεριζωθεί” όλο το μπάζωμα που θα πέσει σαν λάσπη πάνω στη συνοικία Ταμπάχανα. Δεν είμαι προφήτης, αλλά έχω γνώση και την εμπειρία των χρόνων που πέρασαν» καταλήγει.
ΜΕΤΡΑ Η συγκράτηση των υδάτινων όγκων
Οπως μετ’ επιφάσεως δηλώνει ο καθηγητής του ΕΜΠ κ. Γιώργος Τσακίρης, διευθυντής του Εργαστηρίου Εγγειοβελτιωτικών Εργων και Διαχείρισης Υδατικών Πόρων του ΕΜΠ, η προστασία των πόλεων από τις πλημμύρες ορίζει να μένουν ανοιχτά τα ρέματα ενώ με έργα διευθέτησης δεν πρόκειται να βελτιωθεί σημαντικά η κατάσταση και να ξεπεραστεί το πρόβλημα. Η λύση δεν είναι τα μεγάλα έργα μέσα στην πόλη για αντιπλημμυρική προστασία, αλλά η συγκράτηση των υδάτινων όγκων γύρω από την πόλη και η ελεγχόμενη ροή του νερού μέσα στα ρέματα ώστε να μην προκαλούνται έντονα πλημμυρικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι λύσεις που φαίνονται στην άκρη του τούνελ είναι μη συμβατικές και μας αναφέρει κάποιες:
1. Δημιουργία λεκανών κατάκλυσης (χώρων που να κατακλύζονται ηθελημένα και να λειτουργούν θετικά στην εκτόνωση της πλημμύρας λεκάνη εκτόνωσης). Χρειάζονται χώροι με ιδιαίτερα μεγάλη χωρητικότητα ώστε να μπορούν να συγκρατούν το νερό κατά τη διάρκεια της πλημμύρας και βοηθούν στην εκτόνωσή της.
2. Τάφροι περιμετρικά της πόλης με μικρή κλίση που θα σταματούν τις γρήγορες ροές των υδάτων και έργα ορεινής υδρονομίας.
Από την άλλη πλευρά, μπορούν να υπάρξουν παρεμβάσεις στον αστικό ιστό για τις πλημμύρες λόγω της αδιαπέρατης επιφάνειας των πόλεων, όπως:
* Κατασκευή υπόγειων δεξαμενών σε πολυκατοικίες, οικοδομές κ.ά., όπου θα καταλήγουν τα νερά από τις στέγες και τις ταράτσες κατά το κρίσιμο διάστημα της ραγδαίας βροχής προτού διοχετευθούν στο αποχετευτικό δίκτυο ή στους δρόμους.
* Δενδροφύτευση της ταράτσας των πολυκατοικιών κάτι που γίνεται σε πολλές μεσογειακές χώρες.
* Κατασκευή υπόγειων δεξαμενών κάτω από κοινόχρηστους χώρους (π.χ., δρόμους), εφόσον είναι ευνοϊκές οι τοπογραφικές συνθήκες. Η δεξαμενή θα διοχετεύει το νερό στο δίκτυο με μικρή παροχή ενώ δέχεται για ένα κρίσιμο χρονικό διάστημα το νερό της πλημμύρας.
