Ερμηνεύοντας τον Αίαντα
Ο Νίκος Χαραλάμπους είναι μια ιδιαίτερη θεατρική περίπτωση. Γεννήθηκε στη Λευκωσία αλλά από τα 16 του χρόνια λείπει από την Κύπρο. Γάμοι, παιδιά. Ανά πενταετίες επιστρέφει και ξαναφεύγει. Αλλοτε σταθμός του είναι η Αθήνα, άλλοτε το εξωτερικό. Η Κύπρος τον κυνηγάει. Πιστεύει άλλωστε ότι η δική του γενιά δεν κατάφερε να ξεφύγει από ένα σύνδρομο ευθύνης απέναντι στο νησί, ενώ «κάποιους από εμάς η Κύπρος μάς πολεμά» τονίζει. Γι’ αυτό και βρίσκεται διαρκώς ανάμεσα στα δύο, στην Ελλάδα και στο νησί. Πουθενά δεν γίνεται εύκολα αποδεκτός. Κατά καιρούς νιώθει περισσότερο ανεπιθύμητος στην Κύπρο. Και όλα αυτά τον κάνουν να λειτουργεί σαν εμιγκρές. «Σαν να μην έχω ενταχθεί πουθενά» μονολογεί. Στην Επίδαυρο εμφανίζεται σταθερά όλα τα χρόνια που ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου κατεβαίνει στο αρχαίο θέατρο. Αλλοτε ως σκηνοθέτης, άλλοτε ως ηθοποιός. Ως πέρυσι ήταν για μία τριετία στην Καλαμάτα, καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ. Υστερα επέστρεψε στην Κύπρο. Τώρα είναι στην Αθήνα. Ετοιμάζεται να ερμηνεύσει τον Αίαντα στην ομώνυμη τραγωδία του Αισχύλου υπό τη σκηνοθετική μπαγκέτα του Σπύρου Ευαγγελάτου και τη σκέπη του Αμφι-Θεάτρου. Αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Μόλις χθες ερμήνευσε πάλι στην Επίδαυρο τον Ευριπίδη, στους «Αχαρνής» του Αριστοφάνη, με τον ΘΟΚ και σκηνοθέτη τον Κωνσταντίνο Αρβανιτάκη. Διπλή παρουσία: και τραγωδία και δράμα, και Αίας και Ευριπίδης. Γιατί;
Διπλή παρουσία
«Είναι μια σύμπτωση που προήλθε από μια δυσκολία του ΘΟΚ να μου παραχωρήσει άδεια άνευ αποδοχών (κάτι που έγινε με τους συναδέλφους μου Γαϊτανοπούλου, Σαντοριναίου, Γαβριηλίδη) μετά από αίτησή μου ώστε να μπορέσω να παίξω τον Αίαντα» απαντά, και δείχνει πόσο έτοιμος ήταν για αυτή την ερώτηση. «Το τωρινό συμβούλιο του ΘΟΚ έκρινε ότι δεν έπρεπε να στερηθεί της παρουσίας μου στην Επίδαυρο, και δεν θέλω αυτό να ακουσθεί υπερφίαλο. Τελικά όμως οι ίδιοι μού πρότειναν έναν συνδυασμό, εφόσον και το Αμφι-Θέατρο δεν είχε αντίρρηση. Οπότε απέμεινε σε εμένα να μετρήσω τις δυνάμεις μου και να δω αν μπορώ να τα βγάλω πέρα. Αν ο ρόλος μου στους “Αχαρνής” ήταν μεγαλύτερος, δεν θα μπορούσα να αναλάβω και τον Αίαντα». Μου εξηγεί ότι στην αρχή είπε «όχι» στο Αμφι-Θέατρο. Οταν όμως το ίδιο το συμβούλιο, μετά από δεύτερη σκέψη, του πρότεινε αυτή τη λύση που συνδύαζε Κύπρο και Αθήνα, το ξανασκέφθηκε. Ετσι κι αλλιώς τον Ευριπίδη θα έπαιζε στην παράσταση του ΘΟΚ. «Σε αυτόν τον ρόλο με “είδε” ο Αρβανιτάκης. Αν επρόκειτο να έχω μεγαλύτερη ευθύνη στους “Αχαρνής”, εγώ ο ίδιος δεν θα μπορούσα να αποδεχθώ αυτή τη διπλή παρουσία μου» συμπληρώνει.
Από την ώρα που είπε το «ναι», άρχισε ή, καλύτερα, συνέχισε τα ταξίδια: «Ευτυχώς οι πρόβες για τους “Αχαρνής” άρχισαν πολύ νωρίς. Και γιατί ο ίδιος ο σκηνοθέτης, ως νεότερος και πρωτοεμφανιζόμενος στην Επίδαυρο, ήθελε περισσότερο χρόνο να προετοιμασθεί και γιατί ο ΘΟΚ πάντα δίνει πολύ χρόνο στις πρόβες. Από τις αρχές Απριλίου ως το τέλος Μαΐου ήμουν στην Κύπρο. Από τον Ιούνιο και δώθε, που άρχισε η προετοιμασία του Αμφι-Θεάτρου, ήρθα μία εβδομάδα μέσα στον Ιούνιο για κάποιες αναγνώσεις και επέστρεψα στην Κύπρο για τις γενικές δοκιμές. Αλλωστε στις 22 Ιουνίου κάναμε πρεμιέρα στη Λευκωσία, δώσαμε τρεις παραστάσεις και μετά εγώ αντικαταστάθηκα για τις υπόλοιπες από τον Ντίνο Λύρα. Πήγα ήδη στην Επίδαυρο με τους “Αχαρνής” και θα ξαναπάω με το Αμφι-Θέατρο στις 28 του μήνα. Ετυχε, βλέπεις, να δοθούν με διαφορά δύο εβδομάδων οι παραστάσεις…».
Πρωτοποριακή ανατροπή
Ο Νίκος Χαραλάμπους γνώριζε τον «Αίαντα» από παλιά. Τον είχε σκηνοθετήσει στο Εθνικό Θέατρο, με τον Χρήστο Καλαβρούζο στον επώνυμο ρόλο. Ομολογεί όμως πως όταν του πρότεινε ο Ευαγγελάτος να ερμηνεύσει τον ήρωα του Αισχύλου αισθάνθηκε άβολα, περίεργα. «Δεν έχω στεγανά ως σκηνοθέτης στο ποιος πάει ή δεν πάει για έναν ρόλο. Πιστεύω ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να κάνει τα πάντα. Κάποιος που ασχολείται, όπως εγώ, 35 χρόνια με το αρχαίο δράμα έχει πιο έτοιμες προδιαγραφές για να μπορέσει να μπει μέσα στο κλίμα. Παρ’ όλα αυτά με ξένισε η ανάθεση γιατί έχω κάποια άλλα πρότυπα για τον Αίαντα μέσα στο μυαλό μου. Η εξήγηση που μου έδωσε ο Ευαγγελάτος για το πώς αντιλαμβάνεται τον ρόλο και γιατί τον εμπιστεύεται σ’ εμένα, με έπεισε ότι μπορώ να αντεπεξέλθω». Και ποια ήταν αυτή η εξήγηση; «Ο Αίαντας θεωρητικά τοποθετείται μέσα στο σύγχρονο σκηνοθετικό όραμα ως ένας άνθρωπος μειωμένης πνευματικότητας και αυξημένης ρωμαλεότητας. Ενας φυσικός γίγαντας που με τη βιολογική του δύναμη ξεχώρισε στον πόλεμο. Ηταν ένας ήρωας καθαρά πολεμικός. Επί της ουσίας όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι. Ο τρόπος που το βλέπει ο Ευαγγελάτος είναι διαφορετικός. Ο Αίας είναι ένας άνθρωπος με ιδιαίτερες ευαισθησίες στον τομέα της αξιοπρέπειας και της επιλογής στη ζωή του, ένας πνευματικός άνθρωπος που κουβαλάει ένα ήθος το οποίο έχει να κάνει με τη σχέση του με αυτό που αναλαμβάνει. Ενας απόλυτος άνθρωπος έχει πάντα και ένα πνευματικό μέγεθος. Και έχει δίκιο. Ο τρόπος που μιλάει ο Αίαντας δεν είναι ενός ανθρώπου που θίγεται ή πληγώνεται ακριβώς γιατί τον προσβάλαμε στο ηρωικό του σκέλος, αλλά γιατί τον προσέβαλαν οι δικοί του, οι συμπολεμιστές του, οι ηγέτες του και τον υποκατέστησαν στη συνείδηση του στρατού του, του λαού, του κόσμου. Τον πρόδωσαν. Και ο προδομένος άνθρωπος δεν είναι ποτέ ένας άνθρωπος που θίγεται μόνον εγωιστικά· θίγεται και ιδεολογικά. Και αυτό με ενδιαφέρει πολύ». Από την άλλη, ο Τεύκρος, το δεύτερο σκέλος αυτής της τραγωδίας, είναι επίσης ένας κυρίαρχος χαρακτήρας μέσα στο έργο. Συνήθως εμφανίζεται ως ο άνθρωπος που είναι πληρέστερος πνευματικά, που ταυτιζόταν περισσότερο με την Αντιγόνη. «Αντίθετα, όπως εμφανίζεται εδώ το πράγμα, ο ηθοποιός που υποδύεται τον Τεύκρο θα έπρεπε να είναι Αίαντας και αυτός που υποδύεται τον Αίαντα να είναι Τεύκρος. Αυτή η ανατροπή είναι πρωτοποριακή. Και εκεί βρίσκεται το στίγμα του Ευαγγελάτου», και το δικό του.
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
Ο «Αίας» του Σοφοκλή κάνει πρεμιέρα στην Επίδαυρο την Παρασκευή 28 Ιουλίου. Μετάφραση Κ.Χ. Μύρης, σκηνοθεσία Σπύρος Ευαγγελάτος, σκηνικά-κοστούμια Γιάννης Μετζικώφ, μουσική Θόδωρος Αντωνίου. Παίζουν: Νίκος Χαραλάμπους, Λήδα Τασοπούλου, Σπύρος Μαβίδης, Μαριέττα Σγουρδαίου, Ζαφείρης Κατραμάδος, Γιάννης Ζαβραδινός, Νίκος Γιάχαλης κ.ά.
