Ελκυστική επένδυση για τον μακροπρόθεσμο επενδυτή, θεσμικό ή ιδιώτη, αποτελούν τα repos σε μετοχές. Και αυτό διότι ο κάτοχος των μετοχών που τις δανείζει μέσω του Χρηματιστηρίου Παραγώγων Αθηνών (ΧΠΑ) σε όσους θέλουν να πραγματοποιήσουν ανοικτή πώληση μετοχών στο ΧΑΑ, με τη συμφωνία ότι θα του τις επιστρέψουν σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, εισπράττει ένα επιπλέον σημαντικό έσοδο πέραν του μερίσματος χωρίς κανένα ρίσκο. Αυτό είναι το γενικό συμπέρασμα μελέτης του ΧΠΑ για τις αποδόσεις των προϊόντων δανεισμού τίτλων stock repos, όπως ονομάζονται τα repos σε μετοχές. Τα stock repos αναμένεται να είναι ιδιαίτερα ελκυστική επένδυση για τις μετοχές του δείκτη FTSE ASE-20, οι οποίες πρόκειται να αποτελέσουν υποκείμενο τίτλο για τα Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης (ΣΜΕ) ή futures σε μετοχές που είναι το επόμενο προϊόν το οποίο θα διακινηθεί στο ΧΠΑ.
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι ετησιοποιημένες αποδόσεις του Οκτωβρίου για τους δανειστές μετοχών είναι της τάξεως του 0,3% ενώ για τη μετοχή του ΟΤΕ ανέρχονται σε 2%. «Οι αποδόσεις αυτές» αναφέρεται στη μελέτη του Τμήματος Ερευνας και Ανάπτυξης του ΧΠΑ «αναμένεται να αυξηθούν πολύ περισσότερο με την έναρξη διαπραγμάτευσης των ΣΜΕ σε μετοχές, λόγω των υποχρεώσεων φυσικής παράδοσης αλλά και λόγω υλοποίησης επενδυτικών στρατηγικών με ΣΜΕ που απαιτούν την κατοχή του υποκείμενου τίτλου».
Επίσης, αυξημένη εκτιμάται ότι θα είναι η ζήτηση (και κατά συνέπεια και η αντίστοιχη απόδοση για τους δανειστές) και λόγω της απαραίτητης αντιστάθμισης κινδύνου από τους ειδικούς διαπραγματευτές τύπου Β στα ΣΜΕ. Ως εκ τούτου, η μελέτη του ΧΠΑ αναφέρει ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει όσο γίνεται μεγαλύτερη προσφορά μετοχών για το pool της ΕΤΕΣΕΠ, ιδιαίτερα για τις μετοχές που θα αποτελέσουν υποκείμενο τίτλο για τα ΣΜΕ. Αναφέρεται επίσης ότι το ολοένα και αυξανόμενο έσοδο για τον δανειστή θα αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για την παροχή μετοχών στο pool της ΕΤΕΣΕΠ από θεσμικούς επενδυτές. Ο θεσμικός επενδυτής έχει ένα επιπλέον ενδιαφέρον να δανείσει τις μετοχές του στο pool, διότι εξασφαλίζει έτσι θετικό περιθώριο ασφάλισης για πράξεις σε παράγωγα, κάτι που του επιτρέπει να αντισταθμίσει το χαρτοφυλάκιό του χωρίς να χρειάζεται επιπλέον ρευστότητα.
* Περιθώριο ασφάλισης
Το ποσοστό για το πιστωτικό περιθώριο ασφάλισης για stock repos πάνω σε μετοχές που αποτελούν ταυτόχρονα τον υποκείμενο τίτλο στα ΣΜΕ επί μετοχών είναι 84% για Εθνική/Alpha και ΟΤΕ, 82% για Coca-Cola 3Ε και 78% για Panafon. Τα αντίστοιχα περιθώρια ασφάλισης για stock reverse repos για τις παραπάνω μετοχές είναι 116% για Εθνική/Alpha και ΟΤΕ, 118% για Coca-Cola 3Ε και 122% για Panafon (τα ΣΜΕ επί μετοχών έχουν περιθώριο ασφάλισης που κυμαίνεται από 16% ως 22%, ανάλογα με την υποκείμενη μετοχή). Αυτό σημαίνει ότι ένας δανειστής μετοχών προς την ΕΤΕΣΕΠ σε τίτλους που αποτελούν την υποκείμενη αξία ΣΜΕ επί μετοχών (δηλαδή σε ΟΤΕ, Εθνική/Alpha, 3Ε και Panafon) θα έχει θετική αποτίμηση για αυτές τις μετοχές στο 78%-84% επί της τιμής κλεισίματος, ενώ αν αντί να τις δάνειζε τις χρησιμοποιούσε απλώς ως ενέχυρο θα είχε αποτίμηση στο 65% της ημερήσιας αξίας τους.
Οι συμβάσεις πώλησης μετοχών με σύμφωνο επαναγοράς (stock repos) είναι το προϊόν μέσω του οποίου οι επενδυτές «δανείζουν» μετοχές από τα χαρτοφυλάκιά τους (μεταβιβάζοντας την κυριότητα) στην Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών Επί Παραγώγων (ΕΤΕΣΕΠ) με σκοπό την είσπραξη κάποιου τόκου σε περίπτωση που υπάρξει περαιτέρω δανεισμός των μετοχών σε κάποιους άλλους επενδυτές. Αντίστοιχα, οι συμβάσεις αγοράς μετοχών με σύμφωνο επαναπώλησης (stock reverse repos) είναι το προϊόν μέσω του οποίου οι επενδυτές «δανείζονται» μετοχές από την ΕΤΕΣΕΠ έναντι κάποιου ποσού το οποίο δίνεται σε μορφή ετήσιου επιτοκίου επί της τιμής κλεισίματος της μετοχής.
* Επιτόκια δανεισμού
Το ύψος των επιτοκίων δανεισμού εξαρτάται από την προσφορά και την αντίστοιχη ζήτηση που υπάρχει για την κάθε μετοχή. Το συνολικό ποσό που πληρώνουν οι δανειζόμενοι για μια συγκεκριμένη μετοχή διανέμεται σε μηνιαία βάση σε όλους τους δανειστές της μετοχής, ανάλογα με τον αριθμό μετοχών που έχει δανείσει ο καθένας. Ο δανειστής δεν αναλαμβάνει κάποιον κίνδυνο, ενώ διατηρεί το δικαίωμα να ζητήσει επιστροφή των μετοχών του από την ΕΤΕΣΕΠ ανά πάσα στιγμή. Η επιστροφή αυτή της κυριότητας των μετοχών στον δανειστή πραγματοποιείται την τέταρτη εργάσιμη που ακολουθεί μετά την άσκηση του συμφώνου επαναγοράς.
Ο δανειζόμενος έχοντας την κυριότητα των μετοχών μπορεί να τις πουλήσει σε τρίτο αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα την υποχρέωση να τις αγοράσει στο μέλλον για να τις επιστρέψει στον δανειστή, σύμφωνα με αυτά που προβλέπονται στα χαρακτηριστικά του προϊόντος. Με τον τρόπο αυτόν ο δανειζόμενος παίρνει θέση ανοικτής πώλησης, πραγματοποιώντας κέρδος ή ζημιά ανάλογα με τις τιμές που πούλησε και κατόπιν αγόρασε τις μετοχές. Δηλαδή, αν η τιμή της μετοχής πέσει, τότε ο δανειζόμενος θα την επαναγοράσει σε χαμηλότερη τιμή από αυτήν της πώλησης και έτσι θα κερδίσει. Αντίστοιχα, αν ανέβει, θα χάσει.
Τα προϊόντα δανεισμού τίτλων (stock repos και stock reverse repos) ξεκίνησαν να διαπραγματεύονται στην αγορά του ΧΠΑ στην αρχή μόνο για τις μετοχές του δείκτη FTSE ASE-20 μέσα στο 2000, με σκοπό να επιτρέψουν την αντιστάθμιση κινδύνου αλλά και το arbitrage στους ειδικούς διαπραγματευτές τύπου Β του ΧΠΑ, οι οποίοι αρχικά ήταν και οι μόνοι που είχαν τη δυνατότητα να δανείζονται μετοχές μέσω του stock reverse repos και να προχωρούν σε ανοικτές πωλήσεις υπό προϋποθέσεις.
Υστερα από περίπου ένα χρόνο λειτουργίας στην αγορά υπήρξε πλήρης αναπροσαρμογή των χαρακτηριστικών των προϊόντων αυτών για την επέκταση σε 75 μετοχές της κύριας αγοράς του ΧΑΑ, αλλά και για να δίνεται πλέον η δυνατότητα δανεισμού και ανοικτών πωλήσεων στο σύνολο των επενδυτών και όχι μόνο στους ειδικούς διαπραγματευτές. Τα προϊόντα ξεκίνησαν να διαπραγματεύονται με τα νέα χαρακτηριστικά τους τον Ιούνιο του 2001, με σκοπό την κάλυψη των ανοικτών πωλήσεων στο ΧΑΑ αλλά και των υποχρεώσεων φυσικής παράδοσης τίτλων που θα προκύπτουν από θέσεις και πράξεις σε παράγωγα προϊόντα επί μετοχών.
