από metereologos.gr
Δευτέρα 26 Ιουνίου 2017
 
 

Κρυμμένοι θησαυροί οι υγρότοποι της Αττικής

Χαρά για τα μάτια και βάλσαμο για την πόλη είναι οι υγρότοποι της Αττικής. Σπάνια είδη και ολόκληρα οικοσυστήματα που μας θυμίζουν ότι ζούμε ακόμη στον πλανήτη Γη... Ανακαλύψτε τους!
Κρυμμένοι θησαυροί οι υγρότοποι της Αττικής
Οι θαλάσσιες χελώνες καρέτα ζευγαρώνουν ακριβώς μπροστά στα πόδια της πρωτεύουσας, στο Φαληρικό δέλτα! Φωτογραφία: Μ. ΚΩΤΣΑΚΗΣ
εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος
 
Οι θαλάσσιες χελώνες  καρέτα ζευγαρώνουν ακριβώς μπροστά στα πόδια της πρωτεύουσας, στο Φαληρικό δέλτα!
Ο υγρότοπος της Βραυρώνας προσφέρεται για μια ξεχωριστή βόλτα πολιτιστικού αλλά και «φυσικού» ενδιαφέροντος
Κρυπτοτσικνιάδες στο Φαληρικό Δέλτα
Ο Κηφισός κοντά στο Κρυονέρι: στα νερά του κολυμπούν μπριάνες, ποταμοκέφαλοι και χέλια!
Πολύχρωμες λιβελούλες πετούν όχι μόνο στον Σχινιά και στη Βραυρώνα αλλά και στους περισσότερους υγροτόπους της Αττικής
 
5  φωτογραφίες

 

Ναι, οι χελώνες καρέτα στη φωτογραφία ζευγαρώνουν. Οχι στη Ζάκυνθο ή στον Αμβρακικό, όπως θα περίμενε κάποιος, αλλά ακριβώς μπροστά στα πόδια της πρωτεύουσας, στο Φαληρικό δέλτα! Αυτή είναι μόνο μία από τις εκπλήξεις που αντίκρισαν οι επιστήμονες που μελετούν τους υγροτόπους της Αττικής την τελευταία πενταετία και βλέπουν φλαμίνγκο και ερωδιούς να συγκεντρώνονται στις λιμνοθάλασσες στα Μέγαρα και στον Ωρωπό, χέλια ή σπάνια ψάρια να κολυμπούν στον Κηφισό, στον ποταμό Ερασίνο στο Μαρκόπουλο ή στη λίμνη Κουμουνδούρου στον Ασπρόπυργο και νέα ή απειλούμενα είδη να εμφανίζονται εκεί όπου δεν τα περίμενε κανείς. Τα ευρήματά τους δεν είναι μόνο απρόσμενα αλλά ταυτόχρονα μαρτυρούν ότι η ζωή μπορεί να συνεχίζεται ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες. Οι υγρότοποι της Αττικής είναι υποβαθμισμένοι και παραμελημένοι, αλλά αντέχουν και παραμένουν ζωντανοί, πολύτιμες πηγές ισορροπίας για την επιβίωση και την ποιότητα ζωής και του ίδιου του ανθρώπου σε ένα αστικό περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο ασφυκτικό. Γνωρίστε τους κρυμμένους θησαυρούς τους στις επόμενες σελίδες.



Θα φανταζόσασταν ποτέ ότι στο Φαληρικό Δέλτα, με φόντο το καθ' όλα αστικό τοπίο, ζευγαρώνουν θαλάσσιες χελώνες; Οτι ψηλά στον ξεχασμένο Κηφισό κολυμπούν χέλια, ένας σημαντικός «δείκτης» για την υγεία ενός ποταμού; Ή ότι στη λίμνη Κουμουνδούρου, εκεί όπου περνώντας από την εθνική οδό Αθηνών - Κορίνθου όλοι κλείνουμε τα παράθυρα του αυτοκινήτου μη μπορώντας να αντέξουμε την εισπνοή της μυρωδιάς των διυλιστηρίων, συγκεντρώνονται σπάνια πουλιά και ζει ο ζαχαριάς, ένα πανέμορφο και εξειδικευμένο ψαράκι των λιμνοθαλασσών; Σε πείσμα του εχθρικού περιβάλλοντος της ανθρώπινης τσιμεντούπολης, με τη ρύπανση και τα μπάζα να τους καταδιώκουν, οι υγρότοποι της Αττικής επιμένουν και - προς το παρόν - αντέχουν. Παρά τη συχνά έντονη υποβάθμισή τους αυτές οι μικρές οάσεις, πολύτιμες για τη ζωή και την ισορροπία της σε μια περιοχή που συγκεντρώνει τον μισό πληθυσμό της Ελλάδας, όχι μόνο διατηρούνται αλλά συχνά έχουν να επιδείξουν οικοσυστήματα με σπάνια είδη που εκπλήσσουν ακόμη και τους ίδιους τους επιστήμονες.

Αυτά είναι τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγουν οι μελέτες που γίνονται εδώ και μία πενταετία για την οριοθέτηση, καταγραφή και παρακολούθηση των υγροτόπων της Αττικής. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2010 από το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία (η οποία χρηματοδότησε μέρος του έργου) με τη συνεργασία και ειδικών από πανεπιστήμια της Ελλάδας. Οι μελέτες έφεραν στο φως περισσότερους από 100 σημαντικούς υγροτόπους - δηλαδή περιοχές με φυσικά ή τεχνητά ρηχά νερά ή υγροτοπική βλάστηση, οι οποίες συντηρούν ζωντανά οικοσυστήματα. Εχουν έκταση από 2 ως 10.000 στρέμματα και ορισμένοι από αυτούς ζουν απαρατήρητοι ακόμη και από τους περιοίκους που περνούν καθημερινά δίπλα τους. Πολλοί βρίσκονται στην «εξοχή», όπως π.χ. στην Πάρνηθα, στα Σπάτα, στη Ραφήνα, στη Λούτσα, στον Σχινιά ή στον Ωρωπό, κάποιοι κρύβονται μέσα σε πυκνοκατοικημένες γειτονιές, όπως π.χ. στην Κηφισιά, στα Βριλήσια, στο Χαλάνδρι ή στο Φάληρο, ενώ ορισμένοι κατορθώνουν να επιβιώνουν ακόμη και μέσα στην καρδιά της «βαριάς» βιομηχανικής ζώνης στα Μέγαρα, στον Ασπρόπυργο και στην Ελευσίνα.


Ο δρ Σταμάτης Ζόγκαρης

«Οι περισσότεροι υγρότοποι στην Αττική είναι βαριά τραυματισμένοι από άστοχα έργα, μπαζώματα, απρογραμμάτιστη απόληψη υδάτων, ρύπανση και έργα διευθέτησης και αποστράγγισης. Παρ' όλα αυτά έχουν ζωή, συχνά πλούσια, και μάλιστα σε αρκετούς από αυτούς εντοπίσαμε και σπάνια ή εξαιρετικά απειλούμενα είδη πανίδας»
λέει στο «Βήμα» ο δρ Σταμάτης Ζόγκαρης, υπεύθυνος του έργου της καταγραφής και παρακολούθησης των υγροτόπων της Αττικής από την πλευρά του ΕΛΚΕΘΕ. «Οι ανακαλύψεις αυτές ήταν κάτι που δεν περιμέναμε».

Πού θα τους εντοπίσετε
Αν απορείτε με όλα τα παραπάνω, δεν έχετε παρά να κρατήσετε τα μάτια σας ανοιχτά και να στρέψετε την προσοχή σας οπουδήποτε βλέπετε να υπάρχει το υδάτινο στοιχείο στις περιπλανήσεις σας στην Αττική ή και μέσα στην Αθήνα. «Μικροσκοπικοί υγρότοποι», όπως λένε οι ειδικοί, εννοώντας ότι λόγω του μικρού μεγέθους τους περιλαμβάνουν κυρίως περιορισμένες βιοκοινότητες, όπως π.χ. βατράχους, φρύνους και υδρόβια έντομα, υπάρχουν ακόμη και εκεί όπου ίσως δεν το φαντάζεστε, στον Εθνικό Κήπο και στο «κορδονάκι» που έχει απομείνει από τον Ηριδανό στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού. Εκτός όμως από τους μικρούς υγροτόπους - και όχι υγροβιοτόπους, ο όρος αυτός θεωρείται ανακριβής και είναι πλέον παρωχημένος -, η πρωτεύουσα και τα περίχωρά της έχουν να προσφέρουν πολλά δείγματα μεγάλης κλίμακας, όχι μόνο σε έκταση αλλά και σε ποικιλία. Αρκετά μάλιστα έχουν, όπως λέγεται, υπερτοπική σημασία λόγω των πολύ σπάνιων και απειλούμενων φυσικών οικοσυστημάτων και ειδών που φιλοξενούν.

Ειδικά αυτή την περίοδο οι υγρότοποι που θα εντοπίσετε γύρω σας είναι πολύ πιο εντυπωσιακοί από ό,τι σε άλλες αντίστοιχες ανοιξιάτικες περιόδους, εξαιτίας των βροχοπτώσεων που έχουν προηγηθεί. «Οταν είναι καλή χρονιά, όταν έχει βρέξει όπως εφέτος, αναζωογονούνται πολλοί υγρότοποι και έχουν πολύ περισσότερα πουλιά. Ορισμένες χρονιές είναι εξαιρετικά καλές και η εφετινή είναι μία από αυτές» εξηγεί ο κ. Ζόγκαρης επισημαίνοντας ότι ακόμη και υποβαθμισμένοι υγρότοποι, όπως αυτός της Αλυκής Αναβύσσου, γέμισαν εφέτος από χιλιάδες πουλιά, εκ των οποίων αρκετά σπάνια. Το ίδιο υπογραμμίζει ο Λευτέρης Σταύρακας, συνεργάτης της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, φέρνοντας ως παράδειγμα τον Λουτρό στα Σπάτα. «Εφέτος στον Λουτρό, που ουσιαστικά είναι χωράφια που πλημμυρίζουν, υπάρχει ένα υπερθέαμα από πουλιά. Πάπιες, ερωδιοί, χαλκόκοτες, γλαρόνια, εμφανίζονται κατά εκατοντάδες άτομα. Ακριβώς επειδή η Αττική αποτελεί έναν σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο, και αυτό το καταλαβαίνουμε από τέτοιου είδους συμβάντα» αναφέρει.

Εποχικά - και όχι μόνο - ξενοδοχεία
Μια σπουδαία υπηρεσία που παρέχουν οι αττικοί υγρότοποι, ακόμη και όταν είναι μικροί και ταπεινοί, είναι... ξενοδοχειακή. «Ολοι αυτοί οι υγρότοποι αποτελούν ένα δίκτυο που προσφέρει προστασία, τροφή και κάλυψη σε ένα πλήθος όχι μόνο μεταναστευτικών πτηνών αλλά και άλλων ειδών» τονίζει ο κ. Σταύρακας. Η χρησιμότητά τους δεν περιορίζεται όμως μόνο στην παροχή ενδιαιτημάτων για κάθε είδους ζωντανούς οργανισμούς, από ψάρια ως έντομα και φυτά. Μια άλλη σωτήρια λειτουργία τους είναι αντιπλημμυρική. «Είναι ζωντανά φίλτρα, αποθηκεύουν νερό. Ειδικά όπου υπάρχει αρκετός χώρος ώστε να μπορούν να μαζέψουν το νερό από τις πλημμύρες, είναι σαν δεξαμενές» προσθέτει ο κ. Ζόγκαρης. «Οταν ο υγρότοπος νοσεί, νοσεί και όλο το τοπίο και όλο το υδρολογικό σύστημα, γι' αυτό και έχουμε καταστροφικές  πλημμύρες εκεί που αλλοιώνονται οι φυσικές συνδέσεις με υγροτόπους».

Επίσης οι υγροτοπικές περιοχές εξυπηρετούν την έννοια της λεγόμενης «πράσινης υποδομής» σε μια πυκνοκατοικημένη, ασφυκτικά οικοδομημένη περιφέρεια. «Αυτό που μας λείπει στις πόλεις και στους περιαστικούς χώρους δεν είναι το πράσινο, αλλά η λειτουργία της φύσης, οι διάδρομοι κυκλοφορίας και σύνδεσης με τα φυσικά οικοσυστήματα, ας το πούμε έτσι. Χρειαζόμαστε, για παράδειγμα, τα χελιδόνια για να έρχονται από την αγροτική γη μέσα στην πόλη και να ελέγχουν τα κουνούπια. Αυτή είναι μια οικολογική υπηρεσία που προσφέρουν τα χελιδόνια και οι υπηρεσίες του είδους απαιτούν πράσινη υποδομή» εξηγεί ο ερευνητής. «Στην Ευρωπαϊκή Ενωση γίνεται τώρα μια προσπάθεια - και χρηματοδοτείται - ώστε να ενισχυθεί η πράσινη υποδομή, να συνδεθεί ο στείρος δομημένος χώρος μέσω οικοσυστημικών μορφών σύνδεσης με τη γύρω φύση. Με το ζωντανό φυσικό περιβάλλον δηλαδή».

Τέλος, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τα «περιορισμένων δυνατοτήτων» αστικά πάρκα που ως επί το πλείστον αποτελούν απλώς χώρους αναψυχής, οι υδάτινοι χώροι εξασφαλίζουν τη ζωτική ατμοσφαιρική κυκλοφορία μιας πόλης. «Αν τα ποτάμια της Αθήνας ήταν ανοιχτά, θα είχαμε διαδρόμους κυκλοφορίας αέριων μαζών που θα εξυγίαιναν την πόλη» υπογραμμίζει ο κ. Ζόγκαρης. «Δυστυχώς όμως τα ποτάμια της Αθήνας δεν είναι ανοιχτά. Γι' αυτό και πρέπει έστω στο Φαληρικό Δέλτα το μέτωπο με τη θάλασσα να μείνει ανοιχτό. Είναι το πρώτο μέτωπο επαφής του λεκανοπεδίου με τον Σαρωνικό Κόλπο και πρέπει να υπάρχει εκεί μια περιοχή χωρίς κτίρια, ένα ανοιχτό λιβάδι και υγρότοπος, για να μπορεί να αναπτυχθεί πράσινη υποδομή και προστασία από τις πλημμύρες».

Η οικολογική αποκατάσταση
Παρά τις σημαντικές υπηρεσίες που προσφέρουν, οι υγρότοποι στην Αττική είναι αν όχι ανεπιθύμητοι, στην καλύτερη περίπτωση παραμελημένοι. Η πρώτη «επίσημη» και θεσμοθετημένη αναγνώρισή τους έγινε μόλις πρόσφατα. Το 2014 με το Νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνα - Αττική 2021 πολλοί από τους υγροτόπους που προσδιόρισαν και αξιολόγησαν οι ερευνητές οριοθετήθηκαν για πρώτη φορά με νόμο και κάποιοι τέθηκαν υπό προστασία. Αυτό ήταν ένα πρώτο σημαντικό βήμα, όμως χρειάζονται και άλλα, ακόμη σημαντικότερα. Αν δεν θέλουμε να χάσουμε διά παντός αυτά τα εύθραυστα οικοσυστήματα, τα επόμενα βήματα πρέπει να επικεντρωθούν στην οικολογική αποκατάστασή τους και δεν πρέπει να αργήσουν.

Ποιος ακριβώς θα είναι ο στόχος τους; «Η οικολογική αποκατάσταση προσπαθεί να επαναφέρει την υγεία σε έναν υποβαθμισμένο υγρότοπο που νοσεί λόγω ανθρωπογενών πιέσεων ή αλλαγών στην υδρολογία του, που έχει π.χ. πρόβλημα ρύπανσης ή έχει μπαζωθεί» απαντά ο κ. Ζόγκαρης, υπογραμμίζοντας ότι για να γίνει κάτι τέτοιο σωστά χρειάζεται απαραιτήτως επιστημονική μελέτη και καθοδήγηση. «Το να βγάζουμε απλώς μπάζα και να τα πηγαίνουμε κάπου αλλού δεν είναι οικολογική αποκατάσταση, είναι χωματουργικό έργο» λέει, τονίζοντας ότι η αφαίρεση των μπάζων δεν προσφέρει τίποτε αν δεν συμπληρωθεί από μια μελετημένη διαμόρφωση της μορφολογίας του υγροτόπου ώστε αυτός να επικοινωνεί ανεμπόδιστα με τον υδροφόρο ορίζοντα και τη λεκάνη απορροής του - δηλαδή τη γύρω λεκάνη στην οποία απορρέουν τα νερά του.

Τα έργα του είδους δεν έχουν μία και μοναδική συνταγή. «Οι υγρότοποι είναι ημιχερσαίοι χώροι με ρηχά νερά, δεν είναι ακριβώς υδάτινοι όπως είναι μια βαθιά λίμνη, και παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία μορφολογίας. Είναι λιμνοθάλασσες, είναι έλη, είναι βάλτοι, είναι συμπλέγματα παρόχθια των λιμνών και των ποταμών, είναι καλαμιώνες, βουρλώνες, πλημμυρισμένα δάση, αρμυρικώνες... Υπάρχουν πολλοί τύποι υγροτόπων» εξηγεί ο ερευνητής. Κάθε τύπος αλλά και κάθε μεμονωμένος υγρότοπος ξεχωριστά απαιτεί ειδική μεταχείριση. «Πρέπει να ερευνήσεις για να δεις τι υπήρχε πριν - τις συνθήκες αναφοράς - και πώς λειτουργεί αυτό μέσα στο τοπίο» προσθέτει, παρομοιάζοντας τον σχεδιαστή της οικολογικής αποκατάστασης με τον γιατρό ο οποίος για να αποκαταστήσει την υγεία ενός ασθενούς πρέπει να γνωρίζει πώς είναι ένας άνθρωπος σε υγιή κατάσταση. «Και όταν αφαιρείς μπάζα και σκουπίδια, πρέπει να έχεις ένα σχέδιο που σε καθοδηγεί. Διαμορφώνεις το έδαφος, φυτεύεις, μελετάς ταυτόχρονα πώς αλλάζει το νερό, οι στάθμες, οι ροές και μετά το αφήνεις. Αρχίζει να ζωντανεύει και τότε μελετάς πάλι για να δεις τι έχεις μάθει από τις αλλαγές που έγιναν και ξανασχεδιάζεις. Πρακτικά είναι μια διαδικασία προσαρμοζόμενης διαχείρισης».

Παραμελημένη η Αττική
Αν και η οικολογική αποκατάσταση των υγροτόπων είναι γνωστή στην Αμερική από τη δεκαετία του 1950, στην Ελλάδα έχει εφαρμοστεί οργανωμένα ελάχιστες φορές και στην Αττική καμία. «Στην Αττική έχουν γίνει μόνο μερικές μεταφορές μπάζων, και αυτές με τοπική πρωτοβουλία» λέει ο κ. Ζόγκαρης. «Το 2007 ας πούμε στη Λούτσα, στον υγρότοπο της Αρτέμιδας, βρέθηκε χορηγία και ο δήμος απομάκρυνε όσο περισσότερα μπάζα μπορούσε. Σημαντική πρωτοβουλία, από τις λίγες, αλλά καθόλου οργανωμένη. Δυστυχώς δεν υπήρξε συνέχεια σε αυτή την προσπάθεια». Οι ερευνητές του ΕΛΚΕΘΕ έχουν κάνει προτάσεις οικολογικής αποκατάστασης για ορισμένους υγροτόπους, όπως το Βουρκάρι Μεγάρων, τον Ασωπό, το Ρέμα Πικροδάφνης, τη λίμνη Κουμουδούρου, το Φαληρικό Δέλτα και τη λεκάνη του Κηφισού, το Μεγάλο Ρέμα της Ραφήνας, τον Σχινιά και τον υγρότοπο της Αρτέμιδας. Προς το παρόν τίποτε δεν έχει ξεκινήσει, αλλά ο κ. Ζόγκαρης είναι αισιόδοξος. «Πιστεύω ότι αργά ή γρήγορα θα προχωρήσουμε» λέει. «Εχει αργήσει πολύ αυτό στην Ελλάδα και στην Αττική ιδιαίτερα. Και είναι κρίμα, γιατί έχουμε ευκαιρίες και δεν χρειάζονται πολλά χρήματα».


Αξίζει να επισκεφθείτε

Προτάσεις για περίπατο και οδηγίες προς ναυτιλλομένους στα ρηχά νερά από τον γεωγράφο-βιολόγο του ΕΛΚΕΘΕ Σταμάτη Ζόγκαρη:

1. Βουρκάρι Μεγάρων: «Είναι "θαλασσινός" υγρότοπος, κυριαρχείται από έναν αβαθή θαλάσσιο μυχό που μοιάζει με λιμνοθάλασσα. Βρίσκεται πολύ κοντά στα Μέγαρα, ανάμεσα στη Νέα Πέραμο (από όπου φεύγει το φέρι για Σαλαμίνα) και στη χερσόνησο της Αγίας Τριάδας. Εχει αλίπεδα και μικρές αλμυρές λίμνες αλλά και πολλά μπάζα. Παρ' όλα αυτά, τα νεροπούλια τον προτιμούν - προσελκύει ακόμη και φλαμίνγκο! Η περιοχή είναι ιδιαίτερα ζωντανή τον χειμώνα και την άνοιξη, αλλά καλύτερα να την επισκεφθείτε με ορνιθολόγο που θα έχει μαζί του τηλεσκόπιο γιατί τα πουλιά είναι συνήθως μακριά μέσα στον όρμο ή στα αλίπεδα».

2. Υγρότοπος Βραυρώνας: «Είναι από τα πιο όμορφα και φυσικά πολιτισμικά τοπία, με τον υγρότοπο των εκβολών του ποταμού Ερασίνου και τα λασποτόπια του όρμου. Ενας ωραίος κυκλικός περίπατος με αφετηρία το Αρχαιολογικό Μουσείο περνά από το μικρό ξύλινο γεφύρι και πλάι στον Ερασίνο ως τη θάλασσα. Στο ποταμάκι θα δείτε λιβελούλες, σπάνιες πεταλούδες, ανθισμένους νεροκάρδαμους, ίσως και χέλια! Θα χρειαστείτε γαλότσες».

3. Φαληρικό Δέλτα: «Πρώην υγρότοπος, σήμερα "μπαζότοπος", αλλά έχει ακόμη την καναλοποιημένη εκβολή του Ιλισού και δέχεται σημαντικό πέρασμα μεταναστευτικών πουλιών. Εδώ τραγουδούν κατσουλιέρηδες και ποταμοσφυριχτές, κολυμπούν ακόμη σμήνη από πάπιες και γλάρους και έχει θαυμάσιο ηλιοβασίλεμα. Η πρόσβαση είναι εύκολη από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας από το Νέο Φάληρο προς την Παραλία Μοσχάτου».

4. Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας: «Η εκβολή του ρέματος βρίσκεται μόλις νότια του λιμανιού της Ραφήνας. Τον χειμώνα γεμίζει με καστανοκέφαλους γλάρους, ενώ τα νερά είναι ζωντανά με κεφαλόπουλα που κυνηγούν οι αλκυόνες και οι ερωδιοί. Η πιο ωραία ώρα για επίσκεψη είναι πολύ νωρίς το πρωί μέσα στην ηρεμία και γαλήνη των νερών».

5. Δέλτα Ασωπού - Λιμνοθάλασσα Ωρωπού: «Από τη Σκάλα Ωρωπού βαδίζουμε βόρεια και στρέφουμε δεξιά προς τη θάλασσα. Μετά από νεόκτιστους συνοικισμούς βλέπουμε μια μεγάλη λιμνοθάλασσα! Παράδεισος για πουλιά και ψάρια, είναι το καλύτερο μέρος για να δει κανείς φλαμίνγκο στην Αττική, ενώ την άνοιξη φωλιάζουν καλαμοκανάδες και γλαρόνια».

6. Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα: «Είναι ο μεγαλύτερος, περισσότερο πλούσιος και ποικιλόμορφος υγρότοπος της Αττικής, ίσως και ο πιο όμορφος. Ακόμη και η τεχνητή λίμνη του Κωπηλατοδρομίου τροφοδοτείται με πηγαία νερά από τη θρυλική Μακαρία Πηγή. Εχει παντού πουλιά, νεροχελώνες, νερόφιδα, πολύχρωμες λιβελούλες. Αξίζει εξερεύνηση και προστασία».


Σπάνια και απρόσμενα

Η συστηματική μελέτη που γίνεται τα τελευταία χρόνια στους υγροτόπους της Αττικής έχει αποκαλύψει «θησαυρούς». Σπάνια ή και ασυνήθιστα για την περιοχή είδη πουλιών, ψαριών και άλλων υδρόβιων οργανισμών έχουν εμφανιστεί εκεί όπου κανένας δεν τα περίμενε ή έχουν επανεμφανιστεί σε μέρη από τα οποία θεωρούνταν πλέον χαμένα. Σας παρουσιάζουμε μερικά από τα σημαντικότερα:

Το ψάρι της Αττικής
Το αττικόψαρο (Pelasgus marathonicus) είναι ένα είδος κυπρινοειδούς που ζει στην Αττική και στην Ανατολική Στερεά και πουθενά αλλού στον κόσμο. Κάποτε ήταν διαδεδομένο από τον Βόλο ως την Αθήνα, όμως ο πληθυσμός του περιορίστηκε δραματικά και χάθηκε από πολλές περιοχές, με αποτέλεσμα να θεωρείται πλέον σπάνιο. Οι ερευνητές το ανακάλυψαν ξανά σε μέρη από όπου νόμιζαν ότι είχε εξαφανιστεί - σε παραπόταμο του Κηφισού κοντά στη Βαρυμπόμπη και στον ποταμό Ερασίνο στο Μαρκόπουλο - ενώ νέοι πληθυσμοί εντοπίστηκαν στον Αγιο Στέφανο Μαραθώνα και στις εκβολές του Ασωπού.

Χέλια... Κηφισού
Το χέλι, το οποίο διανύει απίστευτες αποστάσεις πηγαίνοντας στη Θάλασσα των Σαργασσών στον Ατλαντικό για να αναπαραχθεί, έχει σήμερα αναγνωριστεί διεθνώς ως ένα κρισίμως κινδυνεύον μεταναστευτικό είδος. Παρ' όλα αυτά το απειλούμενο αυτό είδος που αποτελεί σημαντικό δείκτη της υγείας των ποταμών ανακαλύφθηκε σε δύο ποτάμια της Αθήνας! Πολλά άτομα βρέθηκαν στην εκβολή του ρέματος της Πικροδάφνης (στα σύνορα του Παλαιού Φαλήρου με τον Αλιμο) και στον άνω ρου του Κηφισού.

Πολύχρωμο και αρχαίο ιθαγενές βαλτόψαρο
Ο ζαχαριάς (Aphanius fasciatus) είναι ένα πολύχρωμο μικρό ψάρι που μοιάζει λίγο με τροπικό. Ανήκει σε μια εξειδικευμένη ομάδα ψαριών που επιβιώνουν σε υφάλμυρα και υπεραλμυρά νερά σε ειδικούς βιοτόπους όπως οι λιμνοθάλασσες. Ανακαλύφθηκαν πληθυσμοί του - μοναδικοί στην Αττική - στη λίμνη Κουμουνδούρου, στο Βουρκάρι Μεγάρων και στη λιμνοθάλασσα Σκάλας Ωρωπού.

Απρόσμενοι συγκάτοικοι
Ο μακροκέφαλος γωβιός (Millerigobius macrocephalus) είναι ένα θαλάσσιο ψάρι που έχει καταγραφεί λίγες φορές στις ελληνικές ακτές. Μεγάλος πληθυσμός του ανακαλύφθηκε στη λίμνη Βουλιαγμένης - είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται η παρουσία του σε εσωτερικά νερά στην Ελλάδα. Συμβιώνει στην ιαματική λιμνοπηγή μαζί με ένα ξενικό είδος, το μόλι (Poecillia latipina) της Αμερικής, το οποίο εισήλθε από ανθρώπινο χέρι τη δεκαετία του '60.

Σπάνια πουλάδα του βάλτου
Η νανοπουλάδα Porzana pussila, ένα εξαιρετικά σπάνιο μεταναστευτικό είδος πολύ μικρής «νερόκοτας» που έχει παρατηρηθεί ελάχιστες φορές στην Αττική, εθεάθη τον περασμένο Νοέμβριο στον μικρό καλαμιώνα στην εκβολή του ρέματος Ραφήνας. Οι καλύτεροι φωτογράφοι έσπευσαν στην περιοχή για να απαθανατίσουν το γεγονός!

Sex in the city
Θαλάσσιες χελώνες Caretta caretta ζευγαρώνουν στο Φαληρικό Δέλτα! Το φαινόμενο παρατηρήθηκε πέρυσι αλλά και εφέτος την άνοιξη. Το προστατευόμενο αυτό είδος επισκέπτεται συχνά κλειστούς παραγωγικούς κόλπους με εύτροφα νερά, όπως ο Αμβρακικός, αλλά κανένας δεν φανταζόταν ότι θα είχε τακτική παρουσία έξω από την εκβολή του Κηφισού.  Πιθανότατα οι χελώνες εισέρχονται στον κλειστό όρμο για να τραφούν με μύδια και άλλα ασπόνδυλα που ευδοκιμούν εδώ.

Εσωτερικοί μετανάστες
Αλλότοπα ψάρια έχουν έρθει από άλλες περιοχές να εγκατασταθούν στον Κηφισό, στη λίμνη Μαραθώνα και στη λίμνη Μπελέτσι στην Ανατολική Πάρνηθα! Μπριάνες και ποταμοκέφαλοι που ποτέ στο παρελθόν δεν είχαν καταγραφεί στον Κηφισό έχουν εισέλθει με κάποιον τρόπο στον αθηναϊκό ποταμό και σήμερα ευδοκιμούν στον άνω ρου του, σε πολλά σημεία σε μεγάλους πληθυσμούς.

Κινεζική μέδουσα στη λίμνη
Μια μικρή μέδουσα από την Κίνα, η οποία ανήκει στο σύμπλεγμα των ειδών της Craspedacusta sowerbii, εντοπίστηκε το φθινόπωρο του 2014 στη λίμνη Μαραθώνα! Το συγκεκριμένο είδος έχει εισέλθει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, πιθανώς μέσω της εμπορίας φυτών και των φυτωρίων. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στον ταμιευτήρα νερού του λεκανοπεδίου και θεωρούν ότι το ζήτημα πρέπει οπωσδήποτε να μελετηθεί εις βάθος.

Χελωνοεκπλήξεις
Τρία είδη νεροχελωνών, δύο ντόπια και ένα ξενικό, κατοικοεδρεύουν στον υγρότοπο Μπρέξιζα της Νέας Μάκρης. Τα δύο ιθαγενή είδη, που ζουν στα γλυκά νερά της Ελλάδας, είναι προστατευόμενα και στην Αττική υπάρχουν σε ελάχιστα σημεία. Η μεγάλη έκπληξη για τους ερευνητές ήταν όμως ένας μικρός πληθυσμός αμερικανικού είδους νεροχελώνας που εντοπίστηκε να συμβιώνει με τα ελληνικά είδη στη λιμνοπηγή, μέσα στην πρώην Αμερικανική Βάση.

Αναγέννηση απειλούμενης βαλτόπαπιας
Η προστασία του Σχινιά ως Εθνικού Πάρκου μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 έχει ωφελήσει σημαντικά ορισμένα είδη. Ενα εξ αυτών είναι η παγκοσμίως απειλούμενη βαλτόπαπια Aythya nyroca, η οποία έχει αρχίσει για πρώτη φορά να αναπαράγεται στον υγρότοπο με αποτέλεσμα να εμφανίζει σήμερα έναν πολύ σημαντικό πληθυσμό.

Εξωτικοί τουρίστες
«Σθεναρά» σμήνη σπάνιων μεταναστευτικών πτηνών βρήκαν εφέτος κατάλυμα ακόμη και σε πολύ υποβαθμισμένους υγροτόπους που φάνηκαν να αναβιώνουν λόγω των παρατεταμένων βροχών. Η Αλυκή Αναβύσσου μετατράπηκε σε εποχικό έλος-παράδεισο για χιλιάδες πουλιά, μεταξύ αυτών οι ακριβοθώρητες χαλκόκοτες και πολλά σπάνια παρυδάτια και υδρόβια πτηνά.

Ρεκόρ σπάνιων γλάρων
Ο μαυροκέφαλος γλάρος (Larus melanocephalus) είναι ένα σχετικά σπάνιο μεταναστευτικό πτηνό που έρχεται κυρίως από τη Μαύρη Θάλασσα τον χειμώνα και ελκύεται από τα ευτροφικά νερά. Χιλιάδες μαυροκέφαλοι γλάροι καταγράφηκαν στο Βουρκάρι Μεγάρων, στη λίμνη Κουμουνδούρου και στο Φαληρικό Δέλτα - είναι μερικές από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις του είδους που έχουν καταγραφεί στη Νότια Ελλάδα.








ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Science περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (1)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    εξαιρετικο | 25/05/2015 14:07
    πολυ ωραιο αρθρο ,με κανει να φανταζομαι πως θα μπορουσε αυτη η πολη να γινει καλυτερη,αν μπορουσε να υπαρξει ενας τροπος να επανακινηθει η οικονομια μεσω απαλλοτριωσεων και γκρεμισματος μερικων μπαζομενων οικοδομικων τετραγωνων και επαναχτισιματος αλλον με καλυτερους δομικους και οικολογικους ορους θα ηταν υπεροχο.Και αν ανοιγαν μερικα περασματα απο την παρνηθα προς την θαλασσα μεσω της σιδηροδρομικης γραμμης πχ θα ειχε μεγαλο αντικτυπο στο λεκανοπεδιο.
    καλημερα
    απάντηση151