Στην Ευρωπαϊκή Ενωση αναπτύσσεται μια έντονη διπλωματική κινητικότητα σχετικά με την παρότρυνση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να αποσταλούν μαχητικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ.
Οι ηγέτες της ΕΕ συμφωνούν, όπως κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες την περασμένη Πέμπτη, όσον αφορά τη σημασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, όμως προτάσσουν την αποκλιμάκωση και την ανάγκη για ένα μορατόριο σε χτυπήματα στις ενεργειακές υποδομές.
Χαρακτηριστικό είναι το κοινό ανακοινωθέν που εξέδωσαν στις 19 Μαρτίου το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ολλανδία μαζί με την Ιαπωνία και τον Καναδά. Τονίζεται η ετοιμότητα στη συμμετοχή με δυνάμεις για μια εγκατάσταση ασφαλούς περάσματος από τα Στενά του Ορμούζ, προκειμένου να σταθεροποιηθούν οι αγορές ενέργειας.
Το ανακοινωθέν περιέλαβε μια αυστηρή καταδίκη των επιθέσεων του Ιράν σε εμπορικά πλοία και στις ενεργειακές υποδομές των χωρών του Περσικού Κόλπου, όπως και στην παρεμπόδιση των πλοίων στα Στενά του Ορμούζ με ναρκοθέτηση, drones και πυραυλικές επιθέσεις, τονίζοντας ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί θεμελιώδη αρχή του διεθνούς δικαίου. Τονίστηκε επίσης ότι οι επιπτώσεις από τις επιθέσεις θα γίνουν αισθητές από τους λαούς σε όλον τον κόσμο και ιδίως από τους πιο ευάλωτους.
Οι ηγέτες υπογράμμισαν την ανάγκη για εξασφάλιση της ζωτικής θαλάσσιας διαδρομής, καλωσορίζοντας τη δέσμευση των εθνών που έχουν αναλάβει μια παρόμοια προεργασία. Ταυτοχρόνως, υποστήριξαν τη σταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών και μέσω συντονισμένης απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου.
Οι εξελίξεις αυτές σηματοδότησαν μια αλλαγή τόνου σε σχέση με την προηγούμενη εφεκτικότητα που παρατηρήθηκε την περασμένη Δευτέρα, όταν οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ δεν είχαν δείξει διάθεση να επεκτείνουν στα Στενά του Ορμούζ την ευρωπαϊκή ναυτική αποστολή της Ερυθράς Θάλασσας, απαντώντας διά της υπάτης εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλας αρνητικά στην κλήση του προέδρου Τραμπ να δημιουργηθεί μια δύναμη συνοδείας των δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ, με διατήρηση πάντα της αποστολής «Ασπίδες», που από το 2024 προστατεύει τα πλοία από τους Χούθι της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα.
Συγκριτικά μεγαλύτερη προθυμία επιδεικνύει το Ηνωμένο Βασίλειο, που βρίσκεται σε συζητήσεις με τις ΗΠΑ για τη δυνατότητα συνοδείας εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, με το αμεσότερο διακύβευμα να είναι κατ’ αρχήν η αποστολή του αντιτορπιλικού «HSM Dragon» στην περιοχή. Η Γαλλία από τη μεριά της έχει δηλώσει ότι διατίθεται να στείλει πολεμικά πλοία στα στενά, αλλά μόνο αφότου παρέλθει η πιο εντατική φάση της σύγκρουσης.
Οι υπουργοί Αμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Πολωνίας είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ σε κοινή κλήση την περασμένη Τετάρτη. Η Γερμανία και η Ιταλία φέρονται ως οι πιο διστακτικές. Οι συνθήκες παρουσιάζουν αντικειμενικούς κινδύνους για άμεση δράση, λόγω των πυραύλων Cruise και των ναυτικών drones που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το Ιράν.
Η κρημνώδης ακτογραμμή του Ιράν καθιστά δυσχερή την αντιμετώπιση των ιρανικών πυραύλων και drones, παρόλο που η αμερικανική CENTCOM έχει ήδη χρησιμοποιήσει ισχυρές βόμβες τύπου «bunker buster» για να καταστρέψει αποθήκες πυραύλων κοντά στην ιρανική ακτή. Λόγω της γεωφυσικής ιδιαιτερότητας, οι ευρωπαίοι σύμμαχοι είναι διστακτικοί να διακινδυνεύσουν την αποστολή πολεμικών πλοίων.
Για παρόμοιους λόγους, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις αφενός επιβεβαιώνουν τη συμμαχική σχέση με τις ΗΠΑ μέσω της καταδίκης του Ιράν και της έμφασης στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, αφετέρου όμως εξαρτούν τη συγκεκριμένη παρέμβασή τους με πολεμικά πλοία στα Στενά από την πολεμική αποκλιμάκωση και έναν ορίζοντα εκεχειρίας.
***
Το Ιράν, έως σήμερα, έχει παραχωρήσει ένα είδος «επιλεκτικής» διέλευσης στη ναυσιπλοΐα, καθώς από τα Στενά διέρχονται μόνο ορισμένα πλοία. Η χώρα από τις πρώτες ώρες της επιχείρησης Epic Fury δέχθηκε μαζικά πλήγματα ακριβείας από αεροσκάφη stealth B-2, F-35 και F/A-18 από αεροπλανοφόρα, πυραύλους Τόμαχοκ από αντιτορπιλικά και υποβρύχια, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και drones ISR (intelligence, surveillance, reconnaissance).
Στόχοι, όπως αναφέρθηκε στις δύο πρώτες συνεντεύξεις Τύπου στο αμερικανικό Πεντάγωνο, ήταν ραντάρ παράκτιας επιτήρησης, θέσεις αντιπλοϊκών πυραύλων, βάσεις των ναυτικών δυνάμεων του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), αποθήκες ναρκών και βάσεις drones.
Σκοπός ήταν να «τυφλωθεί» το ιρανικό δίκτυο στα Στενά μέσα στις πρώτες 24 ώρες.
Η εκστρατεία, ωστόσο, δεν είχε τα αποτελέσματα που περίμεναν οι ΗΠΑ. Αν και δεν ειπώθηκε ευθέως στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν στο αμερικανικό Πεντάγωνο ο υπουργός Αμυνας Πιτ Χέγκσεθ και ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Νταν Κέιν, η αναφορά του Κέιν ότι είναι ανάγκη να προχωρήσουν οι επιχειρήσεις και στα ενδότερα, πέρα από τις παράκτιες περιοχές, θεωρήθηκε ως έμμεση παραδοχή.
Μελέτες από τα ινστιτούτα RAND και το Naval War College επισημαίνουν ότι η στρατηγική του Ιράν στον Περσικό Κόλπο βασίζεται στην έννοια της «Απαγόρευσης Πρόσβασης / Αρνησης Περιοχής (A2/AD)». Να σημειωθεί εδώ ότι πρόκειται για τη βασική στρατηγική και της Κίνας αναφορικά με την παρεμπόδιση αμερικανικών πλοίων να μπουν στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Η στρατηγική αυτή στοχεύει στον περιορισμό της ελευθερίας δράσης ενός αντιπάλου, στην αύξηση του κόστους στρατιωτικής επέμβασης, στη δημιουργία επιχειρησιακής αβεβαιότητας και στη μη βιώσιμη επιμήκυνση των γραμμών ανεφοδιασμού.
Ειδικά για την Κίνα το αμερικανικό Ναυτικό είναι εδώ και έναν χρόνο σε δύσκολη θέση να βρει το κατάλληλο αεροσκάφος 6ης γενιάς που θα έχει εμβέλεια 1.000 μίλια ώστε να καταστρέψει τους «carrier killer» πυραύλους, να επιστρέψει στα αεροπλανοφόρα και αυτά να μπορέσουν να πλησιάσουν την Ταϊβάν για να την υπερασπιστούν. Ανώτατο στέλεχος της αμερικανικής ναυτικής διοίκησης του Ινδο-Ειρηνικού δήλωνε προ μηνών στο «Βήμα» πως «αν αύριο η Κίνα επιχειρήσει απόβαση στην Ταϊβάν, οι ΗΠΑ θα έχουν μεγάλες απώλειες σε πολεμικά πλοία».
Η παράκτια άμυνα των Ιρανών
Πίσω στο Ιράν. Το ιρανικό καθεστώς έχει αναπτύξει ένα πολυεπίπεδο δίκτυο στρατιωτικών μέσων που περιλαμβάνει παράκτιους αντιπλοϊκούς πυραύλους (για τους οποίους δεν υπάρχει σαφής εικόνα σχετικά με το πόσοι έχουν καταστραφεί), ναυτικές νάρκες (κι εδώ είναι ασαφής η εικόνα), ταχύπλοα σκάφη (δεν έχουν χρησιμοποιηθεί ακόμα), μη επανδρωμένα αεροπορικά συστήματα και υποβρύχιες δυνατότητες άγνωστης δυναμικότητας.
Η συνδυασμένη χρήση αυτών των μέσων δημιουργεί ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου για πολεμικά και εμπορικά πλοία. Η χρήση ναρκών θεωρείται από τους αναλυτές της RAND ως το πιο αποτελεσματικό μέσο προσωρινού αποκλεισμού των Στενών και εδώ είναι επίσης συγκεχυμένη η εικόνα για το αν και σε ποιον βαθμό έχουν χρησιμοποιηθεί. Η εμπειρία προηγούμενων συγκρούσεων δείχνει πάντως ότι ακόμη και περιορισμένος αριθμός ναρκών μπορεί να διακόψει τη ναυσιπλοΐα μέχρι να ολοκληρωθούν επιχειρήσεις εκκαθάρισης.
Οι παράκτιοι αντιπλοϊκοί πύραυλοι αποτελούν βασικό στοιχείο της ιρανικής άμυνας. Το γεγονός πως ο αμερικανός αρχηγός του Γενικού Επιτελείου αναφέρθηκε σε μέλλοντα χρόνο για κινητοποίηση ακόμα και στην ενδοχώρα του Ιράν σε σχέση με τις παράκτιες περιοχές «κουμπώνει» με ανάλυση του αμερικανικού CSIS (Center for Strategic and International Studies), το οποίο αναφέρει πως πολλοί εκτοξευτές είναι κινητοί, με δυνατότητα γρήγορης επανατοποθέτησης και δυσκολίας εντοπισμού.
Η παρουσία τέτοιων συστημάτων σημαίνει ότι οποιαδήποτε επιχείρηση αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας θα απαιτούσε αρχικά εκτεταμένες επιχειρήσεις καταστολής αυτών των απειλών και εκεί εστιάζουν, κατά μια εκτίμηση, οι αμερικανικές Ενοπλες Δυνάμεις.
Ταυτόχρονα, η ναυτική δύναμη της IRGC βασίζεται σε ασύμμετρες τακτικές όπως οι τακτικές σμήνους που μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό επιχειρησιακό πρόβλημα ακόμη και σε ισχυρά πολεμικά πλοία. Προς το παρόν αυτές τις τακτικές τις έχουμε δει σε χρήση με drone Shahed-136 και όχι με χρήση ναυτικών μέσων.
Οι σκέψεις για κατάληψη των νησιών
Πώς όμως θα μπορούσαν να ανοίξουν τα Στενά, μέσω μια στρατιωτικής επιχείρησης; Σύμφωνα με τις αναλύσεις αμυντικών ινστιτούτων, η πρώτη φάση μιας τέτοιας επιχείρησης θα ήταν μια εκτεταμένη αεροναυτική εκστρατεία, όπως αυτή που ήδη πραγματοποιείται από την πρώτη ημέρα.
Σύμφωνα με το Naval War College, η βασική στρατηγική θα είχε ως στόχο τη διάσπαση του ιρανικού δικτύου A2/AD.
Περαιτέρω, η εκκαθάριση ναρκών θα αποτελούσε τη δεύτερη κρίσιμη φάση με ναρκαλιευτικά πλοία, μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα και δύτες εξουδετέρωσης εκρηκτικών.
Αυτό είναι πρακτικά αδύνατο αυτή τη στιγμή με βάση τη διάταξη δυνάμεων και, όπως τονίζεται από το ινστιτούτο RAND, αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει αρκετές ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες.
Ορισμένα σενάρια του Naval War College και του RAND περιλαμβάνουν περιορισμένες αμφίβιες επιχειρήσεις και εδώ μπαίνει ο παράγοντας της εντολής του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να κινηθούν προς την περιοχή πλοία αμφίβιων επιχειρήσεων όπως το USS Tripoli (LHA-7) που βρισκόταν στην Ιαπωνία και μεταφέρει 2.200 πεζοναύτες. Το αίτημα κατατέθηκε από τη CENTCOM (ενοποιημένη διοίκηση μάχης του υπουργείου Αμυνας) που έχει την επιχειρησιακή διοίκηση στον πόλεμο αυτόν.
Πιθανές επιχειρήσεις με χρήση πεζοναυτών θα είχαν ως στόχους είτε την κατάληψη μικρών νησιών (όπως το Χαργκ), την καταστροφή παράκτιων πυραυλικών θέσεων και την εξουδετέρωση εγκαταστάσεων επιτήρησης, με τα δύο τελευταία να αποτελούν, όπως αναφέρθηκε, στόχους της εναέριας και πυραυλικής εκστρατείας από την πρώτη μέρα του πολέμου.
Ιδανικά τέτοιες επιχειρήσεις θα ήταν περιορισμένης κλίμακας και θα είχαν ως σκοπό τη δημιουργία ασφαλών ζωνών για τη διέλευση πλοίων, αλλά η επιχειρησιακή εικόνα του Ιράν μέχρι τώρα με τα δεκάδες χιλιάδες μέλη των Φρουρών και τους πολιτοφύλακες να αντιστέκονται σε αυτή την αποβατική προσπάθεια θα περιέπλεκε την κατάσταση.
Οι πεζοναύτες και τα «προστατευμένα κονβόι»
Η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας μέσω συστήματος συνοδείας, όπως έγινε με την επιχείρηση Earnest Will (1987-1988) με πολεμικά πλοία να συνοδεύουν εμπορικά πλοία κατά τη διέλευσή τους από την περιοχή, θα ήταν το τελευταίο βήμα.
Αλλά σε αυτό το σημείο, ακόμα και οι ΗΠΑ δείχνουν διστακτικές, κάτι που κατά συνέπεια αναιρεί και την πιθανή χρήση πεζοναυτών.
Οπως αναφέρουν στρατιωτικοί αναλυτές, δεν είναι δυνατή η χρήση των πεζοναυτών χωρίς να διασφαλιστεί πως μετά θα εμπλακούν πλοία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού.
Το θετικό είναι πως παρά το γεγονός ότι επιτελείς του αμερικανικού Πενταγώνου και ερευνητικά ινστιτούτα – τα οποία πραγματοποιούν και «παιχνίδια πολέμου» – συμπεραίνουν ότι το Ιράν διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να προκαλέσει προσωρινή διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ένας μακροχρόνιος αποκλεισμός θεωρείται δύσκολο να διατηρηθεί απέναντι σε μια συνδυασμένη επιχείρηση αεροναυτικών και αμφίβιων δυνάμεων.
Το κλείσιμο των Στενών εκτιμάται ότι αποσκοπεί στην πρόκληση οικονομικής και πολιτικής πίεσης σε διεθνές επίπεδο παρά σε έναν de facto αποκλεισμό ο οποίος – σε κάθε περίπτωση – μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα έπληττε το ίδιο το Ιράν.
Η προτεραιότητα αυτή τη στιγμή είναι η εγκαθίδρυση τόσο από το βόρειο μέρος (Περσικός) όσο και το νότιο μέρος των Στενών μιας ισχυρής ναυτικής δύναμης. Αυτό θα μεταφραζόταν σε ένα ή δύο Carrier Strike Groups (κάτι που ήδη γίνεται), αντιτορπιλικά, υποβρύχια, πλοίο αμφίβιων επιχειρήσεων έτοιμο ανά πάσα στιγμή, αλλά και πλοία συμμαχικών χωρών (κάτι που ήδη συζητείται).
Στόχος θα είναι η αφαίρεση των ναρκών που εκτιμάται πως θα πάρει 7 έως 30 ή και περισσότερες ημέρες.
Τα Στενά μπορεί να ανοίξουν στρατιωτικά, αλλά όχι γρήγορα. Ακόμη και αν ξεκινήσει επιχείρηση αύριο, η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας πιθανότατα θα απαιτήσει εβδομάδες.
Σε ό,τι αφορά την εμπλοκή πεζοναυτών, σύμφωνα με πληροφορίες από ανώτατα στελέχη του αμερικανικού υπουργείου Αμυνας, αυτοί θα προέβαιναν σε κατάληψη στρατηγικών νησιών. Δεύτερον, θα προχωρούσαν σε συνδυαστικές επιχειρήσεις με συστήματα HIMARS και αντιπλοϊκούς πυραύλους στις ακτές, δημιουργώντας μια Απαγόρευση Πρόσβασης / Αρνηση Περιοχής (A2/AD) κατά ιρανικών στρατιωτικών μέσων προκειμένου να μη ναρκοθετηθούν περαιτέρω τα Στενά.
Εφόσον αυτά επιτευχθούν, τότε η ανάλυση του IISS (International Institute for Strategic Studies) αλλά και του ίδιου το αμερικανικού υπουργείου Αμυνας προβλέπει τη δημιουργία «προστατευμένων κονβόι» με προστασία από αντιτορπιλικά κλάσης Arleigh Burke (για αεράμυνα και αντιπυραυλική προστασία των εμπορικών πλοίων) και διαρκή επιτήρηση πάνω από τα Στενά για την αποτροπή νέας ναρκοθέτησης.
Πολλοί αναλυτές συμφωνούν πάντως πως το Ιράν έχει δυνατότητες που ακόμη δεν έχει χρησιμοποιήσει. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι εκτιμήσεις του αμερικανικού Πενταγώνου.
