Η πολιτική επιστήμων Ζενεβιέβ Πονς, πρόεδρος του think tank Europe Jacques Delors και επί χρόνια στενή συνεργάτις του Ζακ Ντελόρ, προέδρου της Κομισιόν (1985-1994), αναλύει στο «Βήμα» πού βρισκόμαστε έπειτα από έναν χρόνο Τραμπ.
Ποιες ήταν οι πιο καθοριστικές στιγμές του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας Τραμπ;
«Την πρώτη μέρα της θητείας του ο Τραμπ έδωσε χάρη σε 1.600 κατηγορουμένους για την επίθεση στο Καπιτώλιο το 2021. Λίγο αργότερα, οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη Συμφωνία του Παρισιού για το Kλίμα. Τον Φεβρουάριο, είχαμε τον εξευτελισμό του προέδρου της Ουκρανίας στον Λευκό Οίκο – μια ντροπή για ολόκληρο τον κόσμο. Τον Αύγουστο, το αδιανόητο γεγονός, την υποδοχή του προέδρου Πούτιν στην Αλάσκα, σαν να επρόκειτο για έναν απολύτως φυσιολογικό αρχηγό κράτους. Πρόσφατα, μας ήρθαν τρία δυνατά χτυπήματα στο κεφάλι: η αμερικανική επιχείρηση για τη σύλληψη του Μαδούρο στη Βενεζουέλα, οι απειλές κατά της Γροιλανδίας και η αποχώρηση των ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς».
Υπάρχει ενδεχόμενο αμερικανικής εισβολής στη Γροιλανδία;
«Οταν βλέπουμε ποιος ηγείται των ΗΠΑ και τι έκανε στη Βενεζουέλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί εντελώς το ενδεχόμενο. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φαίνεται κάπως πιο ενημερωμένος, πιο πολιτισμένος· ίσως φροντίσει ώστε να μη συμβεί κάτι τέτοιο. Κατά καιρούς, ο Τραμπ δείχνει να ακούει τους Ευρωπαίους· το έπραξε στις 19 Αυγούστου, όταν μετά την υποδοχή του Πούτιν στην Αλάσκα, δέχτηκε τους ευρωπαίους ηγέτες μαζί με τον Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο.
Βεβαίως υπάρχει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ – μια επίθεση εναντίον χώρας-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ομως τα ποσά για την άμυνα είναι εξωφρενικά: οι ετήσιες αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ ξεπερνούν τα 800 δισ. δολάρια. Οι δαπάνες των υπόλοιπων 31 μελών του ΝΑΤΟ συνολικά φθάνουν τα 540 δισ. Είμαστε νάνοι σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. Αν το μεγαλύτερο μέλος του ΝΑΤΟ τρελαθεί και επιτεθεί σε ένα από τα μικρότερα, τι μπορούμε να κάνουμε; Θα είναι το τέλος του ΝΑΤΟ και της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων».
Τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη απέναντι στον ανεξέλεγκτο ιμπεριαλισμό του Τραμπ;
«Η Ευρώπη έχει μια βασική αδυναμία: δεν επένδυσε στην άμυνά της επί δεκαετίες. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου βασιστήκαμε σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ, όχι μόνο για την άμυνά μας αλλά κυρίως για να ανοικοδομηθούμε. Επειτα ήρθε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και πιστέψαμε ότι όλα θα πήγαιναν καλά. Ετσι η Ευρώπη δεν επένδυσε στην άμυνα· αντιθέτως, απο-επένδυσε. Πριν από τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία, τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη δαπανούσαν λιγότερο από το 1% του ΑΕΠ τους στην άμυνα. Τώρα έχουμε πλέον κατανοήσει ότι δεν υπάρχει μόνο η ρωσική απειλή· υπάρχει επίσης και η αμερικανική ή τουλάχιστον ο κίνδυνος αποχώρησης των ΗΠΑ από τη Συμμαχία της Δύσης».
Υπάρχει τρόπος να επιταχυνθεί το σχέδιο της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας;
«Η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Ωστόσο, υπάρχουν τομείς στους οποίους παραμένουμε αδύναμοι: οι μυστικές υπηρεσίες, η κατασκοπεία, η συλλογή πληροφοριών, η παρατήρηση από το Διάστημα. Πιστεύω όμως ότι πλέον η προτεραιότητα δίνεται ξεκάθαρα στην ενίσχυση της άμυνας. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι αυτό απαιτεί χρόνο και, στο μεταξύ, παραμένουμε στο έλεος των ΗΠΑ».
Συμμερίζεστε την άποψη όσων θεωρούν ότι η Ευρώπη δεν υπήρξε ποτέ τόσο μόνη απέναντι στη Ρωσία, την Κίνα και πλέον τις ΗΠΑ;
«Η Ρωσία, χωρίς αμφιβολία, είναι ο επιτιθέμενος. Οι ΗΠΑ δεν είναι πια ο αξιόπιστος σύμμαχος που γνωρίζαμε από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Κίνα είναι πιο σύνθετη περίπτωση. Αποτελεί έναν εξαιρετικά σημαντικό εμπορικό εταίρο. Κίνα και Ευρώπη μαζί αντιστοιχούν στο 30% του παγκόσμιου εμπορίου. Υπάρχουν ισχυρές αλληλεξαρτήσεις μεταξύ Κίνας και Ευρώπης. Και εδώ επίσης δεν δείξαμε την απαραίτητη προσοχή. Εναντι των ΗΠΑ, δεν φροντίσαμε επαρκώς τον τομέα της άμυνας και αφεθήκαμε στην πλήρη εξάρτηση από τους Αμερικανούς. Οσον αφορά την Κίνα, δεν κοιτάξαμε προς το μέλλον, ιδίως στο ζήτημα των σπάνιων γαιών. Η Κίνα επεξεργάζεται περίπου το 90% των σπάνιων γαιών. Στη σύγχρονη οικονομία, είμαστε απολύτως εξαρτημένοι από την Κίνα. Ωστόσο, το Πεκίνο επιθυμεί μια εμπορική συμφωνία με την ΕΕ. Πρέπει να κινηθούμε προς μια διαπραγμάτευση με την Κίνα στο εμπορικό πεδίο. Επιπλέον, μέχρι σήμερα η Κίνα δείχνει προσήλωση στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ. Πρόκειται, λοιπόν, για δύο τομείς στους οποίους μπορούμε να συνεργαστούμε με τους Κινέζους».
Αν ο Ζακ Ντελόρ, με τον οποίο είχατε την τύχη να συνεργαστείτε, ήταν σήμερα εν ζωή, τι θα σκεφτόταν για τον κόσμο που ζούμε;
«Σκέφτομαι πολύ συχνά τον Ντελόρ, ο οποίος αγαπούσε τους ανθρώπους, αγαπούσε τον πλανήτη. Ταυτόχρονα, όμως, ήταν απολύτως ρεαλιστής. Οταν έθεσε ως στόχο τη δημιουργία της ενιαίας αγοράς και του ευρώ, αυτό ήταν αποτέλεσμα της περιοδείας του στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες· δεν ήταν η αρχική του ιδέα. Στην αρχική του σύλληψη υπήρχε, μεταξύ άλλων, και η ευρωπαϊκή άμυνα. Ξεκίνησε λοιπόν με ορισμένες ιδέες – ανάμεσά τους και η ευρωπαϊκή άμυνα – και επέστρεψε από την περιοδεία του με αυτό που τα ευρωπαϊκά κράτη ήταν πραγματικά διατεθειμένα να κάνουν: εκείνη την εποχή, ήταν η ενιαία αγορά και το ευρώ. Πιστεύω ότι σήμερα ο Ντελόρ θα είχε σταθμίσει τις βαθιές του αξίες και την πραγματικότητα και θα είχε ταχθεί υπέρ του σεβασμού του διεθνούς δικαίου».
