«Βρισκόμαστε σε ένα έργο που έχουμε ξαναδεί». Για τον Μάρκο Κουναλάκη, που έζησε από κοντά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, οι πρόσφατες κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στη Γροιλανδία δεν αποτελούν μια συγκυριακή κρίση. Είναι ένδειξη επιστροφής σε γνώριμα μοτίβα ισχύος από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Σήμερα, ως ερευνητής στο Ινστιτούτο Hoover του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και μετά από δεκαετίες δημοσιογραφικής κάλυψης πολέμων και επαναστάσεων από τη Μόσχα έως το Αφγανιστάν, ο Κουναλάκης διαβάζει τον «φάκελο Γροιλανδία» ως σύμπτωμα μιας ευρύτερης αναθεώρησης των κανόνων της διεθνούς τάξης.
Στο «Βήμα» μιλάει για τα όρια της «θεωρίας του τρελού», φωτίζοντας τι σημαίνει αυτή η νέα φάση ανταγωνισμού για χώρες όπως η Ελλάδα, σε ένα διεθνές τοπίο όπου η ισχύς τείνει να προηγείται των θεσμών.
«Η ικανότητα του προέδρου Τραμπ να αλλάζει στάση από τη μια στιγμή στην άλλη είναι απολύτως συνεπής με τον συνολικό τρόπο που διαπρα-γματεύεται» αναφέρει ο κ. Μάρκος Κουναλάκης.
Στο Νταβός ο πρόεδρος Τραμπ απέσυρε τη στρατιωτική απειλή για τη Γροιλανδία. Ηταν μια ειλικρινής αποκλιμάκωση ή μια τακτική προσαρμογή μετά τις αντιδράσεις συμμάχων και αγορών;
«Νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να ερμηνεύσει κανείς τον πρόεδρο Τραμπ. Ο ίδιος υπερηφανεύεται ότι είναι πάντα πρόθυμος να αλλάζει πορεία. Ενα, λοιπόν, βασικό στοιχείο της διαπραγματευτικής στρατηγικής του είναι να διατηρεί τους συνομιλητές του σε κατάσταση αβεβαιότητας. Μπορούμε να κάνουμε εικασίες, αλλά η ικανότητά του να αλλάζει στάση από τη μια στιγμή στην άλλη είναι απολύτως συνεπής με τον συνολικό τρόπο που διαπραγματεύεται. Ωστόσο παραμένει σαφές ότι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, επιθυμεί η Γροιλανδία να τεθεί υπό αυτό που ο ίδιος αποκαλεί “ιδιοκτησία” των ΗΠΑ».
Η ασταθής προσέγγιση του Τραμπ απέφερε στις ΗΠΑ κάτι που δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της κανονικής διπλωματίας;
«Ο ίδιος είναι πολύ ανοιχτός στη “θεωρία του τρελού” (σ.σ. σύμφωνα με την οποία, η επίφαση του παραλόγου κάνει απειλές που δεν θα ήταν αξιόπιστες να φαίνονται αξιόπιστες). Δεν πρέπει, λοιπόν, να εκπλήσσει κανέναν συνομιλητή του. Κέρδισε, όμως, ή έχασε κάτι; Σήμερα όλος ο κόσμος μιλάει για τη Γροιλανδία. Πρόκειται για ένα θέμα που δεν υπήρχε μέχρι να το θέσει ο ίδιος. Ηδη φαίνεται ότι ο Μαρκ Ρούτε έχει ενδεχομένως κάνει κάποιες παραχωρήσεις, και αυτό είναι περισσότερο από ό,τι είχε πριν ο Τραμπ. Παρότι δεν αισθάνομαι άνετα με αυτή τη στρατηγική, ούτε τη θεωρώ υγιή, μπορώ να πω ευθέως ότι πιθανότατα κέρδισε κάτι. Αυτοί που έχασαν, βεβαίως, είναι οι Γροιλανδοί, καθώς φαίνεται να έχουν αποκλειστεί από οποιαδήποτε διαπραγμάτευση. Οι Ευρωπαίοι έχουν κάποιο όφελος γιατί συνειδητοποίησαν ότι πρέπει να διαμορφώσουν μια ενιαία φωνή. Και αυτό απουσιάζει δραματικά από την ευρωπαϊκή ηγεσία ως συλλογικό σώμα».
Αυτό τι σημαίνει για τις διατλαντικές σχέσεις;
«Πολλοί Ευρωπαίοι αμφισβητούν πλέον τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει το ΝΑΤΟ. Ο πρόεδρος Τραμπ έχει καταστήσει το Αρθρο 5 αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Αυτό εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία στους Ευρωπαίους. Στο εμπόριο, ανά πάσα στιγμή ο αμερικανός πρόεδρος μπορεί να αλλάξει τους όρους μιας συμφωνίας. Ετσι η διατλαντική σχέση, παρότι στηρίζεται σε κοινές αξίες και μια παράδοση δεκαετιών, γίνεται αντικείμενο διαρκούς επαναδιαπραγμάτευσης από τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση».
Οταν η Ουάσιγκτον μιλάει για προσάρτηση συμμαχικών εδαφών, τι μήνυμα στέλνει στη Μόσχα και στο Πεκίνο;
«Δεν πιστεύω ότι η Μόσχα ή το Πεκίνο θα βασίσουν τη συμπεριφορά τους σε κάτι όπως η Γροιλανδία. Η Ρωσία είναι ήδη επιθετική. Η Κίνα χρησιμοποιεί την εμπορική της πολιτική και την οικονομική της ισχύ για να επιβληθεί. Παρατηρούμε αντιφατικά μηνύματα προς τις μεγάλες πρωτεύουσες. Από τη μια πλευρά, ο Τραμπ δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει την αμερικανική ισχύ πιο αποφασιστικά από τους προκατόχους του. Από την άλλη, αναζητά συνεχώς συμφωνίες με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Πούτιν. Πρόκειται, λοιπόν, για μια πολιτική “καρότου και μαστιγίου”. Το πώς ερμηνεύεται εξαρτάται από την αντίληψη που υπάρχει στις αντίστοιχες πρωτεύουσες».
Τι σημαίνει ένα όλο και πιο πολωμένο διεθνές σύστημα για μικρότερες χώρες, όπως η Ελλάδα, που βρίσκονται σε στρατηγικά ευαίσθητες περιοχές;
«Για να κατανοήσει κανείς αυτό το νέο πλαίσιο, πρέπει να επιστρέψει στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Οι μεγάλες δυνάμεις γίνονται πιο επιθετικές και φοβικές και οι μεσαίες χώρες συχνά υποτάσσονται στα συμφέροντα των πρώτων. Δεν είναι μια άνετη θέση. Ο καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ το περιέγραψε εύστοχα, αναφερόμενος στη θουκυδίδεια αντίληψη. Βέβαια, δεν είναι όλες οι χώρες ίδιες. Κάποιες διαθέτουν περισσότερα πλεονεκτήματα. Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, διαθέτει μεγαλύτερη ισχύ από χώρες όπως η Ουγγαρία ή το Μαυροβούνιο. Γενικά, όμως, βρισκόμαστε σε μια φάση ενός έργου που έχουμε ξαναδεί, όπως είχε πει κάποτε ένας θρυλικός παίκτης του μπέιζμπολ».
