Τις ημέρες που ακολούθησαν την «Ημέρα της Απελευθέρωσης» («Liberation Day»), η αντίθεση ανάμεσα στην αισιοδοξία του Τραμπ και στις πολύ πιο δυσοίωνες προβλέψεις ειδικών στο εμπόριο και οικονομολόγων ήταν έντονη.
Καθώς οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές προσπαθούσαν να αποκωδικοποιήσουν τα αντικρουόμενα μηνύματα, ο πρόεδρος επέμεινε στις υποσχέσεις που είχε δώσει στην προεκλογική εκστρατεία του 2024. «Οι αγορές θα εκτοξευθούν, το χρηματιστήριο θα εκτοξευθεί, η χώρα θα εκτοξευθεί» είπε στις 3 Απριλίου.
Οι προβλέψεις
Οικονομολόγοι και επιχειρηματικοί ηγέτες ενίσχυσαν, από την πλευρά τους, τις προβλέψεις για επιπτώσεις. Ο Λάρι Φινκ της BlackRock δήλωσε ότι «οι περισσότεροι CEOs με τους οποίους μιλάω θα έλεγαν πως μάλλον βρισκόμαστε σε ύφεση ήδη τώρα». Η JPMorgan Chase ανέφερε ότι είναι πιθανή ακόμη και μια παγκόσμια ύφεση.
Tελικά δεν συντελέστηκε οικονομική κατάρρευση. Ούτε όμως και μια αναγέννηση της οικονομίας.
Πολλά οικονομικά στοιχεία δημοσιεύονται με καθυστέρηση, όμως η εικόνα μέχρι στιγμής δείχνει ότι η αμερικανική οικονομία άντεξε. Οι πιθανότητες ύφεσης μέσα στον επόμενο χρόνο έχουν πέσει κάτω από 25%.
Παρότι η υπόσχεση του Τραμπ για έσοδα από δασμούς επαληθεύτηκε ως έναν βαθμό, οι περισσότερες από τις υπόλοιπες υποσχέσεις του δεν επιβεβαιώθηκαν. Στις ΗΠΑ υπάρχουν λίγες ενδείξεις μαζικής επαναφοράς της παραγωγής.
Το φθηνότερο εργατικό κόστος στο εξωτερικό εξακολουθεί να δίνει πλεονέκτημα στους ξένους κατασκευαστές, ενώ η αβεβαιότητα στο εσωτερικό γύρω από τους δασμούς έχει αποθαρρύνει πολλές εταιρείες από μεγάλες επενδύσεις ή από τη μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων πίσω στις ΗΠΑ.
Εξετάζουμε έξι τολμηρές προβλέψεις που έκαναν ο Τραμπ, ο Λευκός Οίκος, οικονομολόγοι και επιχειρηματικοί ηγέτες για την οικονομία, τι συνέβη και τι μπορεί να ακολουθήσει.
1. Απασχόληση: Οκτώ μήνες μετά την έναρξη του καθεστώτος δασμών, οι πολιτικές του Τραμπ δεν φαίνεται να έχουν ενισχύσει ιδιαίτερα την απασχόληση. Αντίθετα, μια σειρά από ανακοινώσεις μεγάλων απολύσεων και άλλα ανησυχητικά στοιχεία για την αγορά εργασίας δείχνουν δύσκολους καιρούς για τους εργαζομένους.
Οι ΗΠΑ πρόσθεσαν 119.000 θέσεις εργασίας τον Σεπτέμβριο, πολύ περισσότερες από ό,τι ανέμεναν οι οικονομολόγοι. Ομως αυτός ο αριθμός αποτέλεσε εξαίρεση σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες, κατά τους οποίους η αύξηση των θέσεων εργασίας ήταν υποτονική. Τον Σεπτέμβριο, το ποσοστό ανεργίας έφτασε το 4,4%, το υψηλότερο των τελευταίων τεσσάρων ετών.
Οι οικονομολόγοι δεν αποκλείουν ότι οι δασμοί μπορεί να οδηγήσουν σε περισσότερες προσλήψεις μελλοντικά, αλλά η εικόνα είναι σύνθετη.
Πολλοί βιομηχανικοί κλάδοι εξακολουθούν να εισάγουν υλικά από το εξωτερικό, τα οποία πλέον είναι σε μεγάλο βαθμό ακριβότερα. Η μεταποίηση έχει μειώσει περίπου 54.000 θέσεις εργασίας από τότε που ανέλαβε ο Τραμπ, αν και είναι δύσκολο να απομονωθεί πόσες από αυτές τις απώλειες οφείλονται στους δασμούς.
Ο Αρνολντ Κάμλερ, ιδιοκτήτης της Kent International, εισαγωγέα και κατασκευαστή ποδηλάτων, λέει ότι οι υψηλοί δασμοί σε εξαρτήματα ποδηλάτων κινεζικής κατασκευής οδήγησαν στο κλείσιμο του εργοστασίου του στη Νότια Καρολίνα και στην απώλεια 64 θέσεων εργασίας. Η εταιρεία του συνεχίζει να εισάγει ολόκληρα ποδήλατα από την Κίνα και άλλα μέρη της Ασίας, όμως τα εκατομμύρια δολάρια σε δασμούς που χρειάστηκε να πληρώσει φέτος για εισαγόμενα πλαίσια και εξαρτήματα έκαναν την συναρμολόγηση ποδηλάτων στις ΗΠΑ μη βιώσιμη.
«Ηταν δύσκολο» είπε. «Μετά τους αμοιβαίους δασμούς του Απριλίου, τελειώσαμε».
2. Οι τιμές: Ο Τραμπ και οι οικονομολόγοι έπεσαν σε μεγάλο βαθμό έξω ως προς τον πληθωρισμό.
Οι δασμοί χτύπησαν γρήγορα τα πορτοφόλια των Αμερικανών, καθώς μεγάλοι λιανέμποροι (από τη Macy’s έως την Best Buy) αύξησαν τις τιμές ως αντίδραση στους δασμούς.
«Το μέγεθος και η ταχύτητα με την οποία φτάνουν σε εμάς αυτές οι τιμές είναι κάπως πρωτοφανή στην ιστορία» δήλωσε στη «Wall Street Journal» τον Μάιο ο οικονομικός διευθυντής της Walmart, John David Rainey.
Ωστόσο, οι χειρότεροι φόβοι για τον πληθωρισμό δεν επαληθεύτηκαν. Ο πληθωρισμός κινείται εδώ και μήνες γύρω στο 3% – υψηλότερα από τον στόχο 2% της Fed, αλλά χαμηλότερα από ό,τι ανέμεναν πολλοί οικονομολόγοι.
Οι δασμοί επηρεάζουν ένα σχετικά στενό φάσμα καταναλωτικών τιμών· η στέγαση και η βενζίνη έχουν συμβάλει στο να συγκρατηθεί ο συνολικός πληθωρισμός. Ενας ακόμη παράγοντας: οι επανειλημμένες αλλαγές πολιτικής του Τραμπ γύρω από τους δασμούς.
Πολλές εταιρείες έχουν δηλώσει ότι θέλουν να δουν πού τελικά θα «καθίσουν» οι δασμοί πριν προχωρήσουν σε νέες αυξήσεις τιμών. Η εκκρεμής υπόθεση στο Ανώτατο Δικαστήριο για το αν ο Τραμπ έχει την εξουσία να επιβάλλει δασμούς τούς δίνει έναν επιπλέον λόγο να περιμένουν λίγο ακόμη.
Οι οικονομολόγοι προβλέπουν υψηλότερες τιμές καθώς οι εταιρείες εξαντλούν τα αποθέματά τους που είχαν εισαχθεί πριν από τους δασμούς και καθώς επαναδιαπραγματεύονται συμβάσεις με λιανεμπόρους και διανομείς.
Αν δεν ανακοινωθούν νέοι δασμοί, η Fed εκτιμά ότι οι σημερινοί θα χρειαστούν εννέα μήνες για να περάσουν πλήρως στην οικονομία. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε υποχώρηση του πληθωρισμού αγαθών στο δεύτερο μισό του 2026. Αλλά όπως είπε ο πρόεδρος της Fed, Τζερόμ Πάουελ: «Δεν έχουμε καταφέρει να το προβλέψουμε αυτό με οποιαδήποτε ακρίβεια. Κανείς δεν μπορεί».
3. Τα έσοδα: Η κυβέρνηση κερδίζει πόντους σε αυτό – οι δασμοί έχουν αποφέρει σημαντικά έσοδα.
Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών, τα ομοσπονδιακά ταμεία εισέπρατταν κατά μέσο όρο 25 δισ. δολάρια τον μήνα σε τελωνειακούς δασμούς μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου, όταν ο Τραμπ αύξανε γρήγορα τους δασμούς. Το 2024, οι τελωνειακοί δασμοί απέφεραν κατά μέσο όρο 6,6 δισ. δολάρια τον μήνα.
Ομως ο Τραμπ αποδείχθηκε πολύ λιγότερο διορατικός σε μια άλλη, τολμηρή πρόβλεψή του για τα έσοδα. Θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον φόρο εισοδήματος, είπε στο Fox Noticias τον Απρίλιο.
Τα έσοδα από δασμούς δεν πλησιάζουν καν τα επίπεδα που απαιτούνται για κάτι τέτοιο.
Τα συνολικά έσοδα από δασμούς στο δημοσιονομικό έτος 2025 (που περιλαμβάνει τόσο τους νέους δασμούς του Τραμπ όσο και τους ήδη υπάρχοντες) έφτασαν περίπου τα 195 δισ. δολάρια, υπερδιπλάσια από τα 77 δισ. του προηγούμενου έτους. Το 2024, οι ατομικοί φόροι εισοδήματος ανήλθαν σε 2,4 τρισ. δολάρια, περίπου το μισό των συνολικών ομοσπονδιακών εσόδων.
Οι μελλοντικές εισπράξεις εξαρτώνται από την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου σχετικά με την εξουσία του Τραμπ να επιβάλει τους δασμούς, η οποία αναμένεται τις επόμενες ημέρες.
Αν το δικαστήριο ακυρώσει τους δασμούς που επιβλήθηκαν βάσει του νόμου International Emergency Economic Powers Act, τα μηνιαία έσοδα θα μειωθούν πάνω από το μισό. Πάνω από 100 δισ. δολάρια που έχουν ήδη εισπραχθεί μπορεί επίσης να χρειαστεί να επιστραφούν.
Ο Τραμπ πιθανότατα θα επιχειρήσει να ανακτήσει τα χαμένα έσοδα αυξάνοντας τους δασμούς μέσω άλλων νόμων.
4. Η ανάπτυξη: Οι δασμοί δεν βύθισαν την οικονομία. Αντίθετα, το ΑΕΠ στο δεύτερο τρίμηνο κατέγραψε την ισχυρότερη τριμηνιαία ανάπτυξη των τελευταίων σχεδόν δύο ετών: 3,8% σε ετησιοποιημένο ρυθμό, προσαρμοσμένο εποχικά και ως προς τον πληθωρισμό. Το τρίτο τρίμηνο ακολουθεί κοντά, γύρω στο 3,5%.
Λίγοι οικονομολόγοι στις αρχές του 2025 θα μπορούσαν να προβλέψουν πόσο ο επενδυτικός «πυρετός» γύρω από την ΤΝ θα ωθούσε την οικονομία πέρα από τυχόν αρνητικές συνέπειες των δασμών. Η Barclays εκτιμά ότι οι δαπάνες που σχετίζονται με την ΤΝ στο πρώτο εξάμηνο του έτους αύξησαν το ΑΕΠ κατά 0,8% σε ετησιοποιημένη βάση, περίπου το μισό της ανάπτυξης της περιόδου.
Η άνοδος του χρηματιστηρίου που ακολούθησε βοήθησε, με τη σειρά της, να τροφοδοτηθεί η καταναλωτική δαπάνη – βασικός μοχλός της οικονομίας.
Ο Τραμπ επίσης έκανε πίσω και ανέβαλε πολλούς από τους δασμούς που είχε απειλήσει να επιβάλει. Για παράδειγμα, τον Απρίλιο αύξησε τους δασμούς στην Κίνα στο 145%. Αυτό μειώθηκε στο 30% λίγες εβδομάδες αργότερα και, τον Οκτώβριο, μετά από μια σειρά εμπορικών συμφωνιών, η κυβέρνηση κατέληξε σε συμφωνία που τους μείωσε περαιτέρω στο 20%.
Οι αμερικανοί εισαγωγείς πληρώνουν σε πολλά προϊόντα λιγότερο από τον ονομαστικό συντελεστή, καθώς αντικαθιστούν προϊόντα υψηλών δασμών με άλλα χαμηλότερων – μερικές φορές μέσω προμηθειών από άλλες χώρες. Το Tax Foundation εκτιμά ότι, ενώ ο σταθμισμένος εφαρμοζόμενος δασμολογικός συντελεστής σε όλες τις εισαγωγές ανέβηκε στο 15,8%, ο «πραγματικός/αποτελεσματικός» συντελεστής αυξήθηκε μόνο στο 11,2%. Το 2024, ο αποτελεσματικός συντελεστής ήταν περίπου 2,5%.
Μπαίνοντας στο 2026, οι οικονομολόγοι αναμένουν ότι οι συνεχιζόμενες επενδύσεις στην ΤΝ και οι φοροελαφρύνσεις θα στηρίξουν την ανάπτυξη.
5. Μεταποίηση: Η στρατηγική δασμών του Τραμπ ενδέχεται να λειτουργεί αντίθετα από τον στόχο της ως προς τη μεταποίηση.
Η δραστηριότητα των εργοστασίων στις ΗΠΑ συρρικνώνεται επί εννέα συνεχόμενους μήνες, με τον δείκτη PMI μεταποίησης του Institute for Supply Management να βρίσκεται στο 48,2 τον Νοέμβριο – κάτω από το όριο των 50 μονάδων που χωρίζει την επέκταση από τη συρρίκνωση.
Πολλοί κατασκευαστές επισημαίνουν το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον δασμών, λέγοντας ότι καθιστά αδύνατο τον σχεδιασμό ή την προώθηση μεγάλων επενδυτικών αποφάσεων.
Ο Λευκός Οίκος επικαλείται ανακοινώσεις πολλών εταιρειών που σχεδιάζουν να επενδύσουν δισεκατομμύρια για την ενίσχυση της αμερικανικής μεταποίησης, όπως η Apple, η Toyota, η Nvidia και η TSMC. Κάποια από αυτά τα σχέδια ίσως να προχωρούσαν ούτως ή άλλως, ανεξάρτητα από τους δασμούς. Τα μεγάλα έργα πιθανότατα θα χρειαστούν χρόνια για να υλοποιηθούν (αν υλοποιηθούν ποτέ) καθώς οι κυβερνητικές πολιτικές μπορεί να αλλάξουν ξανά στο μεταξύ.
Για να επαναφέρουν οι δασμοί τη μεταποίηση που μετακινήθηκε στο εξωτερικό επί δεκαετίες, θα έπρεπε να είναι αρκετά υψηλοί ώστε η παραγωγή στις ΗΠΑ να γίνει ανταγωνιστική. Ομως τόσο υψηλοί δασμοί θα μπορούσαν επίσης να πλήξουν τον κλάδο βραχυπρόθεσμα, επειδή πολλές προμήθειες και εισροές παραγωγής που χρειάζονται σήμερα στις ΗΠΑ βρίσκονται μόνο στο εξωτερικό.
6. Εμπορικό ισοζύγιο: Οι δασμοί αναμφίβολα ανακάτεψαν το αμερικανικό εμπόριο φέτος. Το έλλειμμα αγαθών διογκώθηκε τον Μάρτιο, καθώς οι επιχειρήσεις έσπευσαν να δημιουργήσουν αποθέματα προτού τεθούν σε ισχύ οι δασμοί της «Ημέρας της Απελευθέρωσης». Στη συνέχεια κατέρρευσε τον Απρίλιο, μετά την εφαρμογή του παγκόσμιου «βασικού» δασμού 10%.
Τον Σεπτέμβριο, το έλλειμμα αγαθών περιορίστηκε στα 79 δισ. δολάρια, από 86,1 δισ. τον Αύγουστο. Ηταν το χαμηλότερο επίπεδο περίπου πέντε ετών, κυρίως λόγω βραχυπρόθεσμων συναλλαγών σε χρυσό. Σε επίπεδο έτους μέχρι σήμερα, το έλλειμμα αγαθών παραμένει υψηλότερο από την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Εμπορίου.
Ο Τραμπ παρουσιάζει το εμπορικό έλλειμμα ως εγγενώς επιζήμιο και προβάλλει το πρόγραμμα δασμών ως τη λύση. Πολλοί οικονομολόγοι λένε ότι η αφετηρία του είναι λανθασμένη. Ενα έλλειμμα δεν αποτελεί αυτομάτως «κόκκινη σημαία» για την οικονομία – στην πραγματικότητα μπορεί να είναι και καλό.
Οταν οι Αμερικανοί δαπανούν περισσότερα απ’ όσα αποταμιεύουν, το έλλειμμα που προκύπτει τροφοδοτεί ξένους επενδυτές με δολάρια, τα οποία συχνά επανεπενδύονται σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία. Αυτή η σταθερή εισροή κεφαλαίων έχει επί μακρόν στηρίξει την οικονομική ισχύ των ΗΠΑ, υποστηρίζουν οικονομολόγοι.
Αντίθετα, το έλλειμμα συνήθως μειώνεται στις υφέσεις, καθώς πέφτουν οι δαπάνες και η ζήτηση για εισαγωγές.
Οσο ο Τραμπ συνεχίζει να αιφνιδιάζει την αγορά με δασμούς, το εμπόριο θα παραμένει ευμετάβλητο.
