Το φαινόμενο της απώλειας της εμπιστοσύνης των πολιτών στη Δικαιοσύνη αποτυπώνεται όλο και συχνότερα στις έρευνες της κοινής γνώμης και αποτελεί μια διαπίστωση που πληγώνει σε πολλά επίπεδα τη χώρα μας: χωρίς την εμπιστοσύνη των πολιτών δεν μπορεί να λειτουργήσει η Δικαιοσύνη και χωρίς τη Δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργήσει ούτε η οικονομία ούτε η κοινωνία ούτε η Δημοκρατία.
Σκόπιμο είναι, πάντως, να επισημανθούν ορισμένα ποιοτικά στοιχεία των ερευνών αυτών, προκειμένου να αντληθούν τα σωστά συμπεράσματα: α) η εντύπωση που έχουν οι πολίτες για τη Δικαιοσύνη ποικίλλει ανάλογα με το μορφωτικό και κοινωνικό τους επίπεδο και τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, β) το ποσοστό των ερωτηθέντων που είχαν προσωπική εμπειρία στα δικαστήρια την τελευταία πενταετία είναι κάτω από 5%, γεγονός που μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι πολίτες δεν έχουν βιωματική άποψη για τη Δικαιοσύνη, αλλά αυτή διαμορφώνεται, κυρίως, από τα μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης και γ) παρατηρούνται μεγάλες αυξομειώσεις στα ποσοστά εμπιστοσύνης εντός σύντομων χρονικών διαστημάτων, γεγονός που καταδεικνύει ότι η άποψη των πολιτών για τη Δικαιοσύνη διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από συγκεκριμένες προβεβλημένες εκκρεμείς υποθέσεις ή αποφάσεις, ενώ η Δικαιοσύνη κατ’ έτος επιλύει εκατοντάδες χιλιάδες υποθέσεις.
Η απώλεια της εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη είναι ένα πολυπαραγοντικό πρόβλημα για το οποίο έχουν ασφαλώς μερίδιο ευθύνης και οι δικαστές με τις καθυστερήσεις, τα σφάλματα και τις παραλείψεις τους. Ομως μερίδιο ευθύνης για την έλλειψη εμπιστοσύνης έχουν διάφοροι φορείς (πολιτικά κόμματα, δημοσιογράφοι, μέρος της νομικής κοινότητας, δημόσια πρόσωπα, οικονομικοί παράγοντες κ.λπ.), οι οποίοι με τη στάση και τον ακραίο δημόσιο λόγο τους επιδιώκουν την απαξίωση των δικαιοδοτικών θεσμών.
Ο απαξιωτικός δημόσιος λόγος κυριαρχεί στα μέσα ενημέρωσης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ αντιθέτως τα θετικά βήματα που γίνονται και η πρόοδος που συντελείται χάρη στις διαρκείς προσπάθειες του δικαστικού σώματος και της πολιτείας δεν βλέπουν τα φώτα της δημοσιότητας.
Την τελευταία, ιδίως, δεκαπενταετία έχουν γίνει και συνεχίζουν να γίνονται σοβαρές προσπάθειες για την ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης της Δικαιοσύνης, την ενίσχυση του υποστηρικτικού προσωπικού των δικαστηρίων, τη δημιουργία νέων κτιριακών υποδομών και τη βελτίωση των υφιστάμενων, την ενίσχυση της ουσιαστικής αξιολόγησης των δικαστικών λειτουργών και των δικαστικών δομών, την αποτελεσματικότερη κατάρτιση και επιμόρφωση των δικαστικών λειτουργών και των δικαστικών υπαλλήλων, την περαιτέρω επιτάχυνση του ρυθμού απονομής της δικαιοσύνης που έχει σημειώσει ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση, αλλά και την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, με την εφαρμογή της νομοθετικής πρόβλεψης για τη συμμετοχή των Ολομελειών των Ανώτατων Δικαστηρίων στη διαδικασία επιλογής της ηγεσίας τους.
Παράλληλα, όμως, υπάρχει επιτακτική ανάγκη για εξωστρέφεια. Η άποψη ότι η Δικαιοσύνη πρέπει να παραμένει σιωπηλή εκτός των δικαστηρίων είναι όχι μόνο εσφαλμένη αλλά και επικίνδυνη, ιδίως σήμερα που η διασπορά λανθασμένων και ψευδών ειδήσεων είναι κατακλυσμική. Οι δικαστές δεν μπορούν πλέον να μιλάνε μόνο με τις αποφάσεις τους, αλλά αντιθέτως οφείλουν με νηφαλιότητα, συνοχή και θεσμική ευθύνη να γνωστοποιούν ό,τι συμβαίνει στη Δικαιοσύνη και να εξηγούν τι λένε οι δικαστικές αποφάσεις και, κυρίως, γιατί το λένε. Είναι απαραίτητο να γίνει κατανοητό ότι η δικαστική απόφαση προκύπτει από αυστηρά επιστημονική διαδικασία με μηχανισμούς ελέγχου που δεν γνωρίζει ο πολίτης, ο οποίος δεν είναι εξοικειωμένος με τις τεχνικές της δικαστικής κρίσης, διότι αυτό ακριβώς εκμεταλλεύονται εκείνοι που επιθυμούν για τους δικούς τους λόγους να υπονομεύσουν το κύρος των δικαστηρίων.
Προς τον σκοπό αυτόν έχουν οριστεί εκπρόσωποι Τύπου στα μεγαλύτερα δικαστήρια της χώρας που έχουν ως αρμοδιότητα την επίκαιρη και έγκυρη διάχυση της πληροφορίας στα μέσα μαζικής επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης με την αποστολή δελτίων Τύπου, τη διενέργεια συνεντεύξεων Τύπου, τη σύνταξη ερωτοαπαντήσεων για το περιεχόμενο σημαντικών αποφάσεων με ευρύτερο ενδιαφέρον, την έκδοση εκθέσεων πεπραγμένων και την κυκλοφορία βίντεο σχετικά με τη δράση των δικαστηρίων. Παράλληλα, διοργανώνονται εκπαιδευτικές επισκέψεις στα δικαστήρια για μαθητές και γίνεται προσπάθεια να ενταχθούν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα μαθήματα σχετικά με τη Δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου, ώστε η εικόνα που έχουν τα παιδιά και οι οικογένειές τους να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις προκειμένου να περιοριστεί «η εργαλειακή προσέγγιση της Δικαιοσύνης», η οποία υπονομεύει το κύρος της.
Ο κ. Νικόλαος Σεκέρογλου είναι πάρεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, εκπρόσωπος Τύπου.
