Δεν μας αγγίζουν όλοι οι θάνατοι αγνώστων το ίδιο. Υπάρχουν απώλειες αθόρυβες και άλλες που μετατρέπονται σε γεγονός. Οχι επειδή είναι πιο οδυνηρές, αλλά επειδή πληρούν τους όρους της δημόσιας αφήγησης. Ναι. Ακόμη κι ο θάνατος αξιοδοτείται με όρους επικοινωνίας.
Οταν, πριν από είκοσι ημέρες, δόθηκαν στη δημοσιότητα τα στοιχεία της ΟΣΕΤΕΕ για θανάτους και τραυματισμούς εν ώρα εργασίας, οι περισσότεροι τα προσπεράσαμε μάλλον αδιάφορα – κι ας ήταν ο απολογισμός βαρύς. Σύμφωνα με την έκθεση, το 2025 έχασαν τη ζωή τους 201 άνθρωποι, ενώ 332 τραυματίστηκαν σοβαρά. Το θέμα δεν πήρε ιδιαίτερη έκταση.
Την περασμένη εβδομάδα, όλα άλλαξαν. Οι φωτογραφίες των πέντε γυναικών που έχασαν τη ζωή τους στην έκρηξη της «Βιολάντα» έδωσαν πρόσωπο στην τραγωδία. Εγιναν το όχημα που έβγαλε το ζήτημα των εργατικών δυστυχημάτων από το περιθώριο.
Αυτή τη φορά τα θύματα ήταν νέες γυναίκες. Μητέρες. Η Σταυρούλα, μητέρα του Αγγελου. Η Βασιλική, που έφυγε στα 42 της αφήνοντας πίσω δύο μικρά παιδιά. Η Ελένη, που εργαζόταν μαζί με τη μητέρα της στο εργοστάσιο και ήταν μητέρα ενός αγοριού 13 ετών. Η Αναστασία, που ήρθε από τη Γερμανία και αφήνει πίσω τρία παιδιά. Η Αγάπη. Εργάτριες σε εργοστάσιο, σε νυχτερινή βάρδια Κυριακής. Κι έφυγαν όλες μαζί.
Τις ημέρες που ακολούθησαν μάθαμε πόσους ελεγκτές δεν έχουμε, πόσο κρίσιμος είναι ο ρόλος των σωματείων, πώς η νομοθεσία επιτρέπει να λειτουργούν εγκαταστάσεις πριν ολοκληρωθούν οι έλεγχοι. Και αρχίσαμε να αναρωτιόμαστε πόσες παρόμοιες τραγωδίες εκκολάπτονται σιωπηλά γύρω μας.
Επειτα, η συζήτηση μετατοπίστηκε. Από το «γιατί πεθαίνουν άνθρωποι στη δουλειά τους» στο «πώς τους μετράμε». Η επίκληση της μεθοδολογίας όμως ούτε πρωτότυπη είναι ούτε και αθώα. Είναι ένας τρόπος να ξαναγίνει ο θάνατος αριθμός χωρίς πρόσωπο. Πάμε λοιπόν. Η Ελλάδα δεν καταγράφει στις λίστες της θανάτους ναυτικών, ενστόλων, διαφόρων άλλων ειδικοτήτων και… αυτοαπασχολουμένων. (Ξέρουμε όλοι πόσο συχνά η αυτοαπασχόληση στην Ελλάδα κρύβει σχέση εξαρτημένης εργασίας, χωρίς υποχρεώσεις των εργοδοτών.) Είναι δικαίωμα της χώρας. Αλλά ας μας απαντήσει η κυβέρνηση. Ο θάνατος ενός ναυτικού στο μηχανοστάσιο στην πραγματικότητα είναι ή δεν είναι εργατικό δυστύχημα; Ο θάνατος ενός ντελιβερά που εμφανίζεται ως επιχειρηματίας γιατί έτσι δουλεύουν κάποιες πλατφόρμες είναι ή δεν είναι εργατικό δυστύχημα; Ο θάνατος ενός εργαζομένου σε λατομείο ή ενός εργαζομένου γης είναι ή δεν είναι εργατικό δυστύχημα;
Να συμφωνήσουμε πως μπροστά σε κάθε τραγωδία υπάρχει πάντα η επιλογή επικοινωνιακής διαχείρισης. Τη μία θα είναι το ανθρώπινο λάθος. Την άλλη μια εξωτερική απειλή. Την τρίτη οι εγκάθετοι που δυσφημούν τη χώρα. Πάντα οι κυβερνήσεις θα υποστηρίζουν πως φταίει κάποιος ή κάτι άλλο. Ομως οι ευθύνες δεν είναι αφηρημένες. Το κράτος οφείλει να ελέγχει, να προλαμβάνει και να εξασφαλίζει την ασφάλεια των πολιτών – στη δουλειά, στο σπίτι, στον δρόμο, στον σιδηρόδρομο, στις πτήσεις. Το κάνει; Αυτό είναι το θέμα.
